🌻🔆ماه رمضان، بازار داغ بندگی🔆🌻
🌼🔆🌼دعای 44 خزینه رمضانیه🌼🔆🌼
🌹🔅☘️ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ ☘️🔅🌹
🔅🌹 « سوداگری متعالی و حقیقی» « معامله با خدا » «توحید عالیترین لطف الهی» «راز لیلة القدر» «شب 23 ماه رمضان» و … چکیده با تکمله 1404.12.21 علی ساعی(عبدالله مشکات) 110.141(903) 🌹🔅
🌼🌸☘️🌷🌹🌻 🕋 🤲 🌙 ✳️✅ ❇️ ✨🔆💫🔆
✳️ماه مبارک زمان ماه تحول الهی
❇️ماه سخنگوی خدا شدن
🔸انسان باید به تمثال کلام الله تبدیل شود.
💫🔆وَ لَا تَنْطِقَ أَلْسِنَتُنَا إِلَّا بِمَا مَثَّلْت
🔆و تا اینکه زبانمان جز به آنچه مثالش ساختی گویا نشود.
🔸زبان پاک با ملازمت دل پاک و خالص تبدیل به سخنگوی خدا میشود.
🔸زبان پاک الهامات الهی را انعکاس میدهد.
🔸انسان پاک معطر به کلام خداست، و زبانش درّ ریزان خداست.
🔸ماه مبارک رمضان فرصت استثنائی برای صدای خدا، ندای خدا، مقام لسان اللهی و ناطق به کلام خدا رسیدن است.
🔸ماه رمضات ماه الگوبرداری کامل از جلال و کمال اهل بیت علیهم السلام است.
🔸اخلاص دروازه حکمت قلبی و لسانی و ماه رمضان تنور اخلاص است.
💫🔆 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً إِلَّا جَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ.[1]
💫🔆 رسول خدا (ص) فرمودند: «هیچ بندهای چهل صبح برای خداوند عز و جل اخلاص نورزید، مگر اینکه چشمههای حکمت از دلش بر زبانش جاری شد.
🔸چه زیباست که انسان قبل ماه مبارک رمضان چلهی خلوص بگیرد! و خالصانه وارد این ماه شود و منبع اعجاز الهی شود.
❇️ماه رمضان بازار داغ بندگی الهی
🔸ماه رمضان بازار گرم پروردگار متعال است و باید بزرگترین معامله تاریخ عمر آدمی در آن انجام شود.
🔸انسان سرمایه خود را از خود خدا میگیرد و با او معامله میکند.
❇️عبادت خالصانه مزدش بیواسطه است
💫🔆 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ تَعَالَى الصَّوْمُ لِي وَ أَنَا أَجْزِي بِهِ وَ الصَّوْمُ يُمِيتُ مُرَادَ النَّفْسِ وَ شَهْوَةَ الطَّبْعِ وَ فِيهِ صَفَاءُ الْقَلْبِ وَ طَهَارَةُ الْجَوَارِحِ وَ عِمَارَةُ الظَّاهِرِ وَ الْبَاطِنِ وَ الشُّكْرُ عَلَى النِّعَمِ وَ الْإِحْسَانُ إِلَى الْفُقَرَاءِ وَ زِيَادَةُ التَّضَرُّعِ وَ الْخُشُوعِ وَ الْبُكَاءِ وَ حَبْلُ الِالْتِجَاءِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَ سَبَبُ انْكِسَارِ الْهِمَّةِ وَ تَخْفِيفِ السَّيِّئَاتِ وَ تَضْعِيفِ الْحَسَنَاتِ وَ فِيهِ مِنَ الْفَوَائِدِ مَا لَا يُحْصَى وَ كَفَى بِمَا ذَكَرْنَاهُ مِنْهُ لِمَنْ عَقَلَهُ وَ وُفِّقَ لِاسْتِعْمَالِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى[2]
🔆 رسول خدا (ص) فرمودند: «خدای تعالی فرموده است: روزه برای من است و من پاداش آن را میدهم. و روزه، مرگِ خواهش نفس و شهوتِ طبیعت است و در آن، صفای دل و پاکی اعضا و آبادانی باطن و ظاهر و شکرگزاری بر نعمتها و احسان به فقرا و افزایش تضرع و خشوع و گریستن و ریسمان پناه بردن به سوی خدای تعالی و دلیل شکستن همّت (غرور) و سبک کردن گناهان و تقویت کردن حسنات است؛ و در آن از فواید چیزی است که شمارش آن ممکن نیست و همان که از آن یاد کردیم برای کسی که آن را عقل کند و به بهرهبرداری از آن توفیق یابد، کافی است، اگر خدای تعالی بخواهد»
❇️خرج تمام جان به جان آفرین
🔸از خستگی در کوی مکروهات و معاصی و تا به نهایت خرج توان جسم و جان در کوی رضوان الهی
💫🔆 وَ لَا نَتَكَلَّفَ إِلَّا مَا يُدْنِي مِنْ ثَوَابِكَ، وَ لَا نَتَعَاطَى إِلَّا الَّذِي يَقِي مِنْ عِقَابِكَ،
🔆 «و بر خود دشوار نمیگیریم (تکلف نمیورزیم) مگر آنچه ما را به پاداش تو نزدیک میکند، و به دست نمیآوریم (سراغ نمیرویم) مگر آنچه ما را از عذاب تو نگه میدارد.»
🔸در چه پیر شدیم، خسته شدیم، فرسوده شدیم، کهنه شدیم، عمر خود خرج نمودیم؟ خود را جز به خدایمان خرج نکنیم!
🔸تاجر هوشیار در تجارت با خدا کل سرمایه الهی را برای خود خدا خرج میکند.
🔸ماه رمضان، پر رونقترین بازار هستی است، عظیم ترین معامله با حضرت عظیم باید شکل بگیرد.
❇️مشتری یابی
انسان خردمند بازار یاب والاست، با آسانترین تجارت سود سرشار می برد.
الله کل تشکیلات آدمی را پیش خریده نموده است.
الله تعالی، بار و نام و اموال را با خود فروشنده یکجا خریده است.
مبادا معامله را به هم بزنی! مبادا مال الله را به غیر خدا بفروشی!
انسان کل وجود و اموالش بیع الله شده است! باید تمام بیع را بپردازیم.
💫🔆التوبة : 111 إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقاتِلُونَ في سَبيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجيلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذي بايَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظيمُ
🔆خداوند از مؤمنان، جانها و اموالشان را خريدارى كرده، كه (در برابرش) بهشت براى آنان باشد؛ (به اين گونه كه:) در راه خدا پيكار مىكنند، مىكشند و كشته مىشوند؛ اين وعده حقّى است بر او، كه در تورات و انجيل و قرآن ذكر فرموده؛ و چه كسى از خدا به عهدش وفادارتر است؟! اكنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدى كه با خدا كردهايد؛ و اين است آن پيروزى بزرگ!
❇️تعالی پاکی
💫🔆وَ أَنْزِلْنَا فِيهَا مَنْزِلَةَ الْمُصِيبِينَ لِمَنَازِلِهَا، الْحَافِظِينَ لِأَرْكَانِهَا، الْمُؤَدِّينَ لَهَا فِي أَوْقَاتِهَا عَلَى مَا سَنَّهُ عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ- صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ- فِي رُكُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ جَمِيعِ فَوَاضِلِهَا عَلَى أَتَمِّ الطَّهُورِ وَ أَسْبَغِهِ، وَ أَبْيَنِ الْخُشُوعِ وَ أَبْلَغِهِ.
🔆و ما را در این نمازها به منزلت کسانی فرود آور که به جایگاههای (حقیقی) آن دست یافتهاند، آنان که ارکان نماز را نگه میدارند و آن را در اوقات خود چنان که بنده و فرستادهات (درودهایت بر او و خاندانش باد) شیوه نهاده، در رکوع و سجود و همه فضیلتهایش، با کاملترین و فراگیرترین طهارت و آشکارترین و رساترین خشوع، به جای میآورند.
🔸در ماه مبارک رمضان خود را به منزگاه نماز برسانیم.
🔸جاده نماز به کجا منتهی میشود؟ ارکان نماز رموزاتی برای گسستن از غیر خدا و پیوستن به اوست.
🔸اتحاد میان روزه و نماز، تحقق « کمال الانقطاع الی الله» را سرعت میدهد.
💫🔆إِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَ الِانْقِطَاعِ إِلَيْكَ وَ أَنِرْ أَبْصَارَ قُلُوبِنَا بِضِيَاءِ نَظَرِهَا إِلَيْكَ حَتَّى تَخِرَقَ أَبْصَارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ إِلَى مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ وَ تَصِيرَ أَرْوَاحُنَا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدْسِكَ إِلَهِي وَ اجْعَلْنِي مِمَّنْ نَادَيْتَهُ فَأَجَابَكَ وَ لَاحَظْتَهُ فَصَعِقَ لِجَلَالِكَ فَنَاجَيْتَهُ سِرّاً وَ عَمِلَ لَكَ جَهْرا
🔆 خدایا، کمال گسستگی (از غیر) را به سوی خودم عطا فرما و چشمهای دلهایمان را با پرتو نگاه کردنشان به تو روشن کن، تا چشمهای دلها پردههای نور را بشکافند و به معدن عظمت برسند و ارواحمان آویخته به عزت قدوست گردد. خدایا، مرا از کسانی قرار ده که او را خواندی و اجابت داد، و به او نگریستی و از عظمتت بیخود شد، پس با او در نهان مناجات کردی و برایت آشکارا عمل نمود.
❇️ماه رمضان فرصت طلائی برای تحقق فناوری نور و عطر
🔸عطر بندگی باید از وجودمان تراوش کند
🔸عطر اعضاء و جوارح و عطر اذکار و اعمال را باید منتشر سازیم
🔸انسان باید به مرکز انتشارات گل و عطر تبدیل شود.
🔸اوج فناوری تبدیل به نور شدن است.
🔸اوج سرعت و نهایت سرعت نه شکستن نصاب سرعت بلکه شکستن خود سرعت است.
🔸نور اللهی فراسوی سرعتهاست، بلندترین بال پرواز و نهایت پرواز، بلکه پایان پرواز و رسیدن به فراسوی پروازهاست.
❇️منتهای طهارت به کجا ختم میشود؟
✨🔆النور : 35 اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ في زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ يَكادُ زَيْتُها يُضيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليمٌ
🔆خداوند نور آسمانها و زمين است؛ مثل نور خداوند همانند چراغدانى است كه در آن چراغى (پر فروغ) باشد، آن چراغ در حبابى قرار گيرد، حبابى شفاف و درخشنده همچون يك ستاره فروزان، اين چراغ با روغنى افروخته مىشود كه از درخت پربركت زيتونى گرفته شده كه نه شرقى است و نه غربى؛ (روغنش آن چنان صاف و خالص است كه) نزديك است بدون تماس با آتش شعلهور شود؛ نورى است بر فراز نورى؛ و خدا هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مىكند، و خداوند به هر چيزى داناست.
🔸آیه نور نقشه جامع انسان کامل است؛ همان نقشه جهان اکبر است.
❇️مدیریت ارحام
💫🔆وَ وَفِّقْنَا فِيهِ لِأَنْ نَصِلَ أَرْحَامَنَا بِالْبِرِّ وَ الصِّلَةِ، وَ أَنْ نَتَعَاهَدَ جِيرَانَنَا بِالْإِفْضَالِ وَ الْعَطِيَّةِ، …
🔆و ما را در این ماه توفیق ده که با نیکی و بخشش، به خویشاوندان خود بپیوندیم، و به جیران خود با احسان و عطیه رسیدگی کنیم، و اموالمان را از حقوق (واجب و مستحب) پاک سازیم، و آنها را با بیرون دادن زکاتها پاکیزه گردانیم، و با کسی که از ما بریده است پیوند برقرار کنیم، و با کسی که به ما ستم کرده به انصاف رفتار کنیم، و با کسی که با ما دشمنی کرده آشتی نماییم، مگر کسی که در راه تو و برای تو با او دشمنی شده است؛ چرا که او دشمنی است که دوستش نداریم و گروهی است که با او صمیمی نمیشویم.
🔸صله ارحام راز تجربه پکپارچگی است. راز استخدام تمام نیروهاست، تجربه جوهر وحیدی است،
🔸از صله ارحام نسبی و سببی تا صله ارحام وجودی.
🔸از مسئولیت فردی و اجتماعی تا مسئولیت کیهانی
❇️پایهگذاری اقتصاد مطهر
💫🔆 وَ أَنْ نُطَهِّرَهَا بِإِخْرَاجِ الزَّكَوَاتِ،
🔆و اموالمان را از حقوق (واجب و مستحب) پاک سازیم، و آنها را با بیرون دادن زکاتها پاکیزه گردانیم،
🔸با تزکیه اموال خدای متعال کارگزار آدمی میشود؛ او حسابدار و حسابرس آدمی میشود.
❇️ماه رمضان و صلح کیهانی
🔸ماه رمضان ماه دشمن شناسی حکیمانه است.
🔸ماه رقابت با ملائک در زیبائیهای بندگی است.
❇️طهارت صد از شرک و شک
🔸ماه رمضان فرصت رسیدن به خلوص صد در صد است
💫🔆 اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ جَنِّبْنَا الْإِلْحَادَ فِي تَوْحِيدِكَ، وَ الْتَّقْصِيرَ فِي تَمْجِيدِكَ، وَ الشَّكَّ فِي دِينِكَ، وَ الْعَمَى عَنْ سَبِيلِكَ، وَ الْإِغْفَالَ لِحُرْمَتِكَ، وَ الِانْخِدَاعَ لِعَدُوِّكَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم
🔆 و ما را از انحراف (و کجروی) در توحیدت، و کوتاهی در بزرگداشتت، و شک در دینت، و کوری از راهت، و غفلت از حرمتت، و فریفته شدن به دشمنت شیطان راندهشده، دور بدار.
❇️ذریعتی توحیدی
🔸حجت خدا پرچم توحید را بر فراز جان خود نصب نموده است، تمسک به ولایت تنها با روح توحیدی میسر است.
💫🔆 وَ وَسِيلَتِي إِلَيْكَ التَّوْحِيدُ، وَ ذَرِيعَتِي أَنِّي لَمْ أُشْرِكْ بِكَ شَيْئاً، وَ لَمْ أَتَّخِذْ مَعَكَ إِلَهاً، وَ قَدْ فَرَرْتُ إِلَيْكَ بِنَفْسِي، وَ إِلَيْكَ مَفَرُّ الْمُسيءِ، وَ مَفْزَعُ الْمُضَيِّعِ لِحَظِّ نَفْسِهِ الْمُلْتَجِئِ.[3]
🔆 «و وسیلهی من به سوی تو، توحید است، و راهِ من (نزدیک شدن به تو) این است که چیزی را برای تو شریک قرار ندادهام و معبودی غیر از تو اتخاذ نکردهام؛ و من با جان خود به تو پناه بردهام، و بازگشتگاهِ کارِ بدِ آدمی و پناهگاهِ کسی است که لحظهای از جان خود غافل بوده و حالا به تو پناه آورده است.»
🔸حجت خدا پرچم توحید بر سر دارد.
🔸شرط اتحاد با حجت خدا توحید است.توحید بلیط و رمز پرواز است.
🔸رازطلائی توسل متعالی توحید است.
🔸 مدیریت توحیدی توسل، راز بهرهمندی از عطیمترین سامانه الهی است.
❇️توحید عظیم المنة
💫🔆 الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي يَجُودُ فَلَا يَبْخَلُ وَ يَحْلُمُ فَلَا يَعْجَلُ الَّذِي مَنَّ عَلَيَّ مِنْ تَوْحِيدِهِ بِأَعْظَمِ الْمِنَّةِ … وَ عَجَّلَ مَعُونَتِي فَزَادَنِي خُبْرَةً بِقُدْرَتِهِ وَ عِلْماً بِنُفُوذِ مَشِيَّتِهِ اللَّهُمَّ إِنَّ كُلَّ مَا جُدْتَ عَلَيَّ بِهِ بَعْدَ التَّوْحِيدِ دُونَهُ وَ إِنْ كَثُرَ وَ غَيْرُ مُوَازٍ لَهُ وَ إِنْ كَبُرَ لِأَنَّ جَمِيعَهُ نِعَمُ دَارِ الْفَنَاءِ الْمُرْتَجِعَةِ وَ هُوَ النِّعْمَةُ لِدَارِ الْبَقَاءِ الَّتِي لَيْسَتْ بِمُنْقَطِعَةٍ … وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً كَثِيرا[4]
💫🔆 ستایش خداوندی را که بخشنده است و بخل نمی ورزد، و حکمت دارد و عجله نمی کند. او بر من منت گذاشت و با بزرگترین نعمت، مرا به توحید خود نایل کرد.
و کمکم را عجله فرمود، پس آگاهی من را از قدرت او و علم من را به نفوذ اراده او افزایش داد.
خدایا! هر نعمتی که بعد از توحید به من عطا فرمودی، هر چند زیاد و بزرگ باشد، در مقایسه با توحید، اندک است و ارزش ندارد. زیرا همه نعمات، مربوط به دنیایی است که روزی از بین می رود و از دست می رود، ولی نعمت توحید، نعمتی است برای آخرت، که هرگز قطع نمی شود.
و خداوند بر محمد و آل او صلوات و سلام فرستاده است.
❇️جان توسل توحید است
🔸 راز ارتباط متعالی با اهل بیت علیهم السلام توحید است.
🔸 توسل متعال و ابتغاء وسیله الی الله توحید است.
✨🔆 المائدة : 35 يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسيلَةَ وَ جاهِدُوا في سَبيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
🔆 اى كسانى كه ايمان آوردهايد! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد! و وسيلهاى براى تقرب به او بجوئيد! و در راه او جهاد كنيد، باشد كه رستگار شويد!
🔸 یعنی تا به مقام ایمان و تقوا نرسیدیم ابتغاء وسیله غیر ممکن است.
🔸 و ایمان و تقوا خودش را با توحید نشان میدهد
❇️توحید شرط نخستین بندگی است
توحید شرط اول دیانت است.
بدون توحید هیچ چیز هیچ خاصیتی نخواهد داشت.
✳️نگاه والا به لیلة القدر
❇️ریشه لیلة القدر
🔶لیلة القدر ریشه علمی دارد، رازی علمی، مشیئتی، ارادی دارد!
🔶از لیلة القدر باید با لیلة العلم برسیم.
🔶سیر لیلهی الهی: لیلة العلم، لیلة المشیئه، لیلة الاراده، لیلة التقدیر، لیلة القضاء(الابرام)، لیلة الامضاء
✅با این حدیث میتوان جمال واقعی لیلة القدر را حدس زد.
💫🔆 لْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سُئِلَ الْعَالِمُ ع كَيْفَ عِلْمُ اللَّهِ
حسین بن محمد از معلی بن محمد روایت میکند که گفت: از امام (ع) -که دانشمند است- پرسیده شد که علم خداوند چگونه است؟
قَالَ عَلِمَ وَ شَاءَ وَ أَرَادَ وَ قَدَّرَ وَ قَضَى وَ أَمْضَى
فرمود: (خداوند) دانست و خواست و اراده نمود و تقدیر کرد و قضا کرد و امضا نمود.
فَأَمْضَى مَا قَضَى وَ قَضَى مَا قَدَّرَ وَ قَدَّرَ مَا أَرَادَ
پس آنچه را قضا کرده بود امضا کرد و آنچه را تقدیر کرده بود قضا نمود و آنچه را اراده کرده بود تقدیر فرمود.
فَبِعِلْمِهِ كَانَتِ الْمَشِيئَةُ وَ بِمَشِيئَتِهِ كَانَتِ الْإِرَادَةُ وَ بِإِرَادَتِهِ كَانَ التَّقْدِيرُ وَ بِتَقْدِيرِهِ كَانَ الْقَضَاءُ وَ بِقَضَائِهِ كَانَ الْإِمْضَاءُ
پس به واسطهی علمش، مشیت (خواست) پدید آمد و به واسطهی مشیتش، اراده ایجاد گشت و به واسطهی ارادهاش، تقدیر شکل گرفت و به واسطهی تقدیرش، قضا واقع شد و به واسطهی قضایش، امضا محقق گردید.
وَ الْعِلْمُ مُتَقَدِّمٌ عَلَى الْمَشِيئَةِ وَ الْمَشِيئَةُ ثَانِيَةٌ وَ الْإِرَادَةُ ثَالِثَةٌ
و علم بر مشیت مقدم است و مشیت در مرتبهی دوم و اراده در مرتبهی سوم قرار دارد.
وَ التَّقْدِيرُ وَاقِعٌ عَلَى الْقَضَاءِ بِالْإِمْضَاءِ
و تقدیر بر قضا واقع میشود به وسیلهی امضا.
فَلِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى الْبَدَاءُ فِيمَا عَلِمَ مَتَى شَاءَ وَ فِيمَا أَرَادَ لِتَقْدِيرِ الْأَشْيَاءِ
پس برای خداوند تبارک و تعالی در آنچه دانسته هر زمان که بخواهد و در آنچه اراده کرده برای تقدیر اشیاء، «بداء» (نظر تازه و تغییر در ظاهر) وجود دارد.
فَإِذَا وَقَعَ الْقَضَاءُ بِالْإِمْضَاءِ فَلَا بَدَاءَ
اما وقتی قضا به وسیلهی امضا واقع شود، دیگر بدایی نیست.
فَالْعِلْمُ فِي الْمَعْلُومِ قَبْلَ كَوْنِهِ
پس علم در موجودِ معلوم، پیش از پیدایش آن است.
وَ الْمَشِيئَةُ فِي الْمُنْشَإِ قَبْلَ عَيْنِهِ
و مشیت در موجودِ در حال آفریده شدن، پیش از تجسم چشمی آن است.
وَ الْإِرَادَةُ فِي الْمُرَادِ قَبْلَ قِيَامِهِ
و اراده در موردِ مراد، پیش از برپایی آن است.
وَ التَّقْدِيرُ لِهَذِهِ الْمَعْلُومَاتِ قَبْلَ تَفْصِيلِهَا وَ تَوْصِيلِهَا عِيَاناً وَ وَقْتاً
و تقدیر برای این معلومات، پیش از تفصیل و پیوند دادنِ آنها به صورت عینی و زمانی است.
وَ الْقَضَاءُ بِالْإِمْضَاءِ هُوَ الْمُبْرَمُ مِنَ الْمَفْعُولَاتِ
و قضا به همراه امضا، همان امری است که از میان افعالِ انجام شده، محکم و استوار گشته است.
ذَوَاتِ الْأَجْسَامِ الْمُدْرَكَاتِ بِالْحَوَاسِّ مِنْ ذَوِي لَوْنٍ وَ رِيحٍ وَ وَزْنٍ وَ كَيْلٍ
(اشیایی که) دارای جسمهای محسوس با حواس هستند، مانند آنها که دارای رنگ، بو، وزن و پیمانهاند.
وَ مَا دَبَّ وَ دَرَجَ مِنْ إِنْسٍ وَ جِنٍّ وَ طَيْرٍ وَ سِبَاعٍ وَ غَيْرِ ذَلِكَ مِمَّا يُدْرَكُ بِالْحَوَاسِّ
و هر چه میخزد و راه میرود از انسان و جن و پرنده و درندگان و غیر آنچه با حواس درک میشود.
فَلِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِيهِ الْبَدَاءُ مِمَّا لَا عَيْنَ لَهُ
پس برای خداوند تبارک و تعالی در این اشیاء، در آنچه که هنوز چشم و ظاهری نیافته، بداء وجود دارد.
فَإِذَا وَقَعَ الْعَيْنُ الْمَفْهُومُ الْمُدْرَكُ فَلَا بَدَاءَ
اما وقتی آن چشمِ مفهومی و محسوس واقع شود، دیگر بدایی نیست.
وَ اللَّهُ يَفْعَلُ ما يَشاءُ
و خداوند هر چه بخواهد انجام میدهد.
فَبِالْعِلْمِ عَلِمَ الْأَشْيَاءَ قَبْلَ كَوْنِهَا
پس به وسیلهی علم، اشیاء را پیش از پیدایششان دانست.
وَ بِالْمَشِيئَةِ عَرَّفَ صِفَاتِهَا وَ حُدُودَهَا وَ أَنْشَأَهَا قَبْلَ إِظْهَارِهَا
و به وسیلهی مشیت، صفات و حدودشان را معرفی کرد و پیش از آشکار کردنشان، آنها را آفرید.
وَ بِالْإِرَادَةِ مَيَّزَ أَنْفُسَهَا فِي أَلْوَانِهَا وَ صِفَاتِهَا
و به وسیلهی اراده، ذات آنها را در رنگها و صفاتشان متمایز ساخت.
وَ بِالتَّقْدِيرِ قَدَّرَ أَقْوَاتَهَا وَ عَرَّفَ أَوَّلَهَا وَ آخِرَهَا
و به وسیلهی تقدیر، نیروهایشان را اندازه گرفت و آغاز و پایانشان را معرفی نمود.
وَ بِالْقَضَاءِ أَبَانَ لِلنَّاسِ أَمَاكِنَهَا وَ دَلَّهُمْ عَلَيْهَا
و به وسیلهی قضا، جایگاههایشان را برای مردم آشکار ساخت و به آنها راهنمایی کرد.
وَ بِالْإِمْضَاءِ شَرَحَ عِلَلَهَا وَ أَبَانَ أَمْرَهَا
و به وسیلهی امضا، علل آنها را تشریح کرد و امرشان را روشن ساخت.
وَ ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
و این تقدیرِ خدایِ عزیز و داناست.[5]
❇️لیلة القدر به آفاق حجج الهی
✅تامل در حقیقت لیلة القدر
🔶لیله القدر به افق امام زمان و به افق تک تک امامان وبه افق قرآن
🔶قرائت لیله القدری قرآن
🔶قرائت یکپارچگی قرآن
🔶قرائت حکمی قرآن
🔶قرائت تفسیری قرآن
🔶قرائت حکیم
🔶قرائت تفضیل
🔶موحد و رمز یکپارچگی
🔶لیله القدر به افق ازل
❇️لیلة القدر تحویل نیکیها
💫🔆وَ مِنَ الْكِتَابِ الْمَذْكُورِ عَنِ النَّبِيِّ ص أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَحْيَا لَيْلَةَ الْقَدْرِ حُوِّلَ عَنْهُ الْعَذَابُ إِلَى السَّنَةِ الْقَابِلَةِ. [6]
💫🔆 و از همان کتاب از پیامبر خدا (ص) روایت شده است که فرمود: «هر کس شب قدر را زنده بدارد، عذاب از او تا سال آینده برداشته میشود.
❇️تجلی عظمت نماز در لیلة القدر
💫🔆وَ مِنَ الْكِتَابِ الْمَذْكُورِ عَنِ النَّبِيِّ ص أَنَّهُ قَالَ: يُفَتَّحُ أَبْوَابُ السَّمَاوَاتِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَمَا مِنْ عَبْدٍ يُصَلِّي فِيهَا إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ تَعَالَى لَهُ بِكُلِّ سَجْدَةٍ شَجَرَةً فِي الْجَنَّةِ لَوْ يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لَا يَقْطَعُهَا وَ بِكُلِّ رَكْعَةٍ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ مِنْ دُرٍّ وَ يَاقُوتٍ وَ زَبَرْجَدٍ وَ لُؤْلُؤٍ وَ بِكُلِّ آيَةٍ تَاجاً مِنْ تِيجَانِ الْجَنَّةِ وَ بِكُلِّ تَسْبِيحَةٍ طَائِراً مِنَ الْعَجْبِ وَ بِكُلِّ جَلْسَةٍ دَرَجَةً مِنْ دَرَجَاتِ الْجَنَّةِ وَ بِكُلِّ تَشَهُّدٍ غُرْفَةً مِنْ غُرُفَاتِ الْجَنَّةِ وَ بِكُلِّ تَسْلِيمَةٍ حُلَّةً مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ فَإِذَا انْفَجَرَ عَمُودُ الصُّبْحِ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْكَوَاعِبِ الْمُآلِفَاتِ وَ الْجَوَارِي الْمُهَذَّبَاتِ وَ الْغِلْمَانِ الْمُخَلَّدِينَ وَ النَّجَائِبِ الْمُطَيَّرَاتِ وَ الرَّيَاحِينِ الْمُعَطَّرَاتِ وَ الْأَنْهَارِ الْجَارِيَاتِ وَ النَّعِيمِ الرَّاضِيَاتِ وَ التُّحَفِ وَ الْهَدِيَّاتِ وَ الْخِلَعِ وَ الْكَرَامَاتِ وَ مَا تَشْتَهِي الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنْتُمْ فِيها خالِدُون[7]
💫🔆 و از همان کتاب از پیامبر خدا (ص) روایت شده است که فرمود: «درهای آسمانها در شب قدر گشوده میشود، پس هیچ بندهای در آن نماز نمیخواند مگر اینکه خدای تعالی برای او به ازای هر سجدهای درختی در بهشت مینویسد که اگر سوارکار صد سال در سایه آن برود، آن را قطع نمیکند؛ و به ازای هر رکعتی خانهای در بهشت از در و یاقوت و زمرّد و مروارید؛ و به ازای هر آیهای تاجی از تاجهای بهشت؛ و به ازای هر تسبیحی پرندهای از عجایب؛ و به ازای هر نشستن درجهای از درجات بهشت؛ و به ازای هر تشهّدی اتاقی از اتاقهای بهشت؛ و به ازای هر سلامی، حُلّهای از حُللهای بهشت. پس هنگامی که ستونِ صبح شکافته شد، خداوند به او از دخترانِ همدمِ آشنا و کنیزکانِ پیراسته و غلمانِ جاویدان و شترانِ تندرو و گلهای معطّر و رودخانههای جاری و نعمتهایِ خشنودکننده و تحف و هدایا و پوششها و کرامات و آنچه جانها آرزو میکنند و چشمها بدان لذّت میبرند، میبخشد؛ و شما در آن جاودانه هستید.
❇️نماز ویژه لیلة القدر
💫🔆فِي الْكِتَابِ الْمَذْكُورِ عَنِ النَّبِيِّ ص قَالَ: مَنْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَيَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ مَرَّةً وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ سَبْعَ مَرَّاتٍ فَإِذَا فَرَغَ يَسْتَغْفِرُ سَبْعِينَ مَرَّةً فَمَا دَامَ لَا يَقُومُ مِنْ مَقَامِهِ حَتَّى يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُ وَ لِأَبَوَيْهِ وَ بَعَثَ اللَّهُ مَلَائِكَةً يَكْتُبُونَ لَهُ الْحَسَنَاتِ إِلَى سَنَةٍ أُخْرَى وَ بَعَثَ اللَّهُ مَلَائِكَةً إِلَى الْجِنَانِ يَغْرِسُونَ لَهُ الْأَشْجَارَ وَ يَبْنُونَ لَهُ الْقُصُورَ وَ يُجْرُونَ لَهُ الْأَنْهَارَ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى يَرَى ذَلِكَ كُلَّهُ. [8]
🔆 در کتاب مذکور از پیامبر خدا (ص) روایت شده است که فرمود: «هر کس دو رکعت نماز در شب قدر بخواند، و در هر رکعتی حمد را یک بار و سوره توحید را هفت بار قرائت کند، پس هنگامی که فراغت یافت، هفتاد بار استغفار کند؛ تا زمانی که از جای خود برنخیزد، خداوند برای او و پدر و مادرش آمرزش میفرستد و خداوند فرشتگانی را میفرستد که برای او تا سال دیگر حسنات مینویسند و خداوند فرشتگانی را به بهشت میفرستد که برای او درختان میکارند و قصرها میسازند و رودخانهها جاری میکنند و از دنیا بیرون نمیرود تا اینکه همه اینها را ببیند.
💫🔆مِنْ هَذَا الْكِتَابِ عَنِ الْبَاقِرِ ع مَنْ أَحْيَا لَيْلَةَ الْقَدْرِ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَ لَوْ كَانَتْ ذُنُوبُهُ عَدَدَ نُجُومِ السَّمَاءِ وَ مَثَاقِيلَ الْجِبَالِ وَ مَكَايِيلَ الْبِحَارِ. [9]
💫🔆 از این کتاب از امام باقر (ع) روایت شده است که: «هر کس شب قدر را زنده بدارد، گناهانش آمرزیده میشود، هرچند گناهانش به تعداد ستارگان آسمان و وزن کوهها و پیمانههای دریاها باشد».
🌼علی ساعی(عبدالله مشکات) 110.141(903)🌼
💫نگاه «اقتصادی» و «معاملاتی» به بندگی
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ﴾ (سوره صف، آیه ۱۰)،
همخوانی دارد. نویسنده با بیان اینکه خداوند سرمایه انسان را خریده است (آیه ۱۱ سوره توبه)، مفهوم «بیع الله» را به خوبی تبیین میکند.
عبادت، نه حالتِ خشک و مکانیکی بلکه یک فعالیتِ هوشمندانه و هدفمند است.
انسان باید «کل سرمایه» را در این بازار هزینه کند،
جایگاه ویژه «توحید» به عنوان پشتوانه معامله
توحید «شرط نخستین بندگی» و «وسیله» برای تقرب به خداست.
«توحید عالیترین لطف الهی» و دوری از شک و شرک، ستون فقرات معاملهی الهی را تشکیل میدهد.
بدون توحید، هیچ عملی (حتی نماز و روزه) خاصیت پیدا نمیکند.
توحید «نعمتِ دائمی» در برابر نعمتهای فانی دنیاست، بینش عمیقی است که اولویت را بر معارف حقیقی قرار دهد.
💫«سیر لیلهای» و مراحل تقدیر (بخش علمی-فلسفی)
روایت امام کاظم (ع) در مورد مراحل علم، مشیت، اراده، تقدیر، قضا و امضاء،
لیلة القدر تنها یک شبِ عبادی نیست، بلکه نقطهای است که در آن «اراده الهی» به «تقدیر» تبدیل میشود.
این دیدگاه، انسان را با یک نظامِ حاکمیتیِ کیهانی آشنا میکند که در آن شب، سرنوشت سالِ آینده نهایی میشود.
💫دین تنها مناسک فردی نیست؛
«ماه رمضان، بازار داغ بندگی»،
«معارف اصیل» و «بیان هنری»، تلاشی است برای آغاز سفر معنوی است.
ماه رمضان نه به عنوان یک ماهِ محرومیت، بلکه به عنوان یک «فرصت طلایی» برای بزرگترین معاملهی تاریخ عمر آدمی است.
کسانی که به دنبال معنای واقعی بندگی و راهکارهای عملی برای خودسازی در ماه رمضان هستند، مشکات نور را دریابند.
💫حکمتِ قدسی و زبانِ هستیشناسیِ
ترسیم ابعاد پنهانِ معاملهی رمضانی در لایههای عمیقِ وجود و کائنات.
🔆🌻 تکمله بدیع: کیمیاگران بازارِ نور و فیزیکِ معاملهی آسمانی 🌻🔆
❇️بازارِ «لا-زمان» و «لا-مکان»: ورود به بورسِ ابدیت
ماه رمضان، بازاری نیست که در مکانِ خاصی برپا باشد یا در زمانِ محدودی بسته شود. این بازار، یک «حفرهی ناشناخته معکوس» است؛ یعنی نقطهای که در آن، جاذبهی ماده فرو میریزد و جاذبهی نور حاکم میگردد.
🔶 معاملهی فراتر از فیزیک: در بازارهای زمینی، شما «پول» میدهید و «کالا» میگیرید. اما در بازارِ رمضان، شما «خودِ فانیات» را میدهید و «جاویدان» را دریافت میکنید. این معامله، نقضِ قانونِ پایستگیِ انرژی در دنیای ماده است، اما تاییدِ قانونِ «فزونیِ رحمت» در عالمِ ملکوت است. در اینجا، یک واحدِ «اخلاص»، معادلِ کوههایی از «طاعت» ارزش دارد.
🔶 ارزِ رمضان: واحد پولِ رایج در این بازار، پول و سکه نیست؛ بلکه «لحظهی آگاهی» است. هر لحظهای که انسان در این ماه، خود را از چرخهی غفلت خارج کند، یک سکهی نابِ نورانی ضرب میکند که در هیچ بانکی زمینی قابل ذخیره نیست.
❇️«لساناللهی»؛ آنتنِ فرستندهی کلامِ حق
«سخنگوی خدا شدن»: اکنون باید گفت که این مقام، یک «اتصالِ فرکانسیِ کامل» است.
🔶 مودمِ روح: زبانِ انسانِ عادی، آنتنِ فرستندهای است که امواجِ نیازها و خواستههای نفسانی را مخابره میکند. اما زبانِ انسانِ رمضانی، به «مودمِ نور» متصل میشود. وقتی چنین انسانی سخن میگوید، امواجِ صوتی او حاملِ کدِ الهی هستند.
🔶 صدایِ سکوت: گاهی «لساناللهی» به معنای سخن گفتن نیست، بلکه به معنای «انتقالِ سکوتِ حکمت» است. انسانِ کامل در ماه رمضان، گاهی با سکوت خود، طوفانی را در دلِ دیگران آرام میکند. او مانند یک «آینهی صوتی» عمل میکند؛ هر چه به او برخورد کند، با صدای حق بازتاب میدهد، نه با صدای خودش.
❇️چرخهی «تزکیهی اقتصادی»؛ از زکاتِ مال تا زکاتِ وجود
«پایهگذاری اقتصاد مطهر»: این مفهوم باید به لایهی «اقتصادِ کوانتومی» توسعه یابد.
🔶 مالِ مسموم، انرژیِ مسموم: مالِ بدون زکات، مانند غذایِ مسموم است که در سیستمِ گردشِ خونِ جامعه تزریق میشود. این مال، باعث چاقیِ پوچ و بیماریهای اجتماعی میشود. زکات، در واقع «فیلتراسیونِ خونِ اقتصاد» است.
🔶 زکاتِ اعضا و جوارح: اما در بازارِ رمضان، انسان فقط زکاتِ مال نمیدهد؛ بلکه «زکاتِ چشم» (با نگاه نکردن به حرام)، «زکاتِ گوش» (با نشنیدن غیبت) و «زکاتِ زبان» را نیز میپردازد. این زکاتهای باطنی، باعث میشود که «سرمایهی وجودی» انسان از رِنج و زنگار پاک شود و قابلیتِ انتقالِ انرژیهای عظیمِ الهی را پیدا کند.
❇️سفرِ کیهانیِ «لیلة العلم» تا «لیلة الامضاء»
توجه به مراحلِ علم، مشیت و تقدیر: این مراحل، یک «خطِ تولیدِ هستی» هستند.
🔶 طراحی، تولید و اجرا:
۱. لیلة العلم (طراحی اولیه): خداوند در علمِ خود، نقشهی تمام هستی نزد الله مشخص است.
۲. لیلة المشیئه و الاراده (تایید و دستور تولید): ارادهی الهی، دستورِ آفرینش را صادر میکند.
۳. لیلة التقدیر (برنامهریزی زمانی و مکانی): در شب قدر، این نقشهها روی «زمانِ ما» پیاده میشوند. یعنی تقدیرِ سالِ آیندهی ما، در این شب نوشته میشود.
۴. لیلة القضاء و الامضاء (اجرا و نهاییسازی): اجرایِ بدونِ نقصِ این تقدیر در طول سال.
🔶 نقشِ انسان در خط تولید: انسان در شب قدر، یک «اپراتورِ هوشمند» است. او نمیتواند نقشهی کلی (علم خدا) را تغییر دهد، اما میتواند «پارامترهایِ کیفیتِ» زندگیاش را تغییر دهد. دعا و بندگی در شب قدر، درخواستِ تغییر در «موادِ اولیهای» است که برای ساختنِ آیندهی ما در کارگاهِ هستی استفاده میشود.
❇️فناوریِ «نورِ فراسرعتی»
«شکستن نصاب سرعت»: این مفهوم را میتوان با «نسبیتِ عامِ معنوی» توضیح داد.
🔶 نور، مرز ندارد: در فیزیک، هیچ چیزی نمیتواند از سرعت نور فراتر رود. اما در عالمِ معنا، «روحِ مؤمن» از سرعتِ نور هم فراتر میرود. چرا؟ چون نورِ فیزیکی برای طی کردنِ فضا نیاز به زمان دارد، اما نورِ معنوی (ارتباطِ قلب با خدا) «زمان» را حذف میکند.
🔶 پروازِ ایستا: در ماه رمضان، انسان میتواند در حالی که جسمش در مسجد است، روحش در عرش باشد. این یعنی «پرواز بدون حرکتِ مکانی». اوجِ فناوریِ نور، زمانی است که فاصلهی بین «بنده» و «معبود» به صفر برسد. در این حالت، انسان «میمَقَد» (محلِ اقامتِ خدا) میشود.
❇️توحید، «سیستمِ عامل» وجود
🔶 نصبِ توحید: اگر وجودِ انسان یک سختافزار باشد، «توحید» سیستمعاملِ آن است. بدون توحید، تمام نرمافزارهایِ زیبا (عبادت، اخلاق، دعا) روی این وجود اجرا نمیشوند یا دچارِ هنگِ مداوم میشوند.
🔶 ویروسِ شرک: شرک (حتی شرک خفی)، یک بدافزارِ مخرب است که ارتباطِ انسان با سرورِ مرکزی (خدا) را قطع میکند. ماه رمضان، فرصتی است برای «آنتیویروسنویسی» و پاکسازیِ سیستمِ وجود از ویروسهایِ غفلت، ریا و خودخواهی.
❇️لیلة القدر؛ «شبِ دانلودِ بستههای نوریِ عظیم»
در نهایت، شب قدر را میتوان به عنوان «شبِ آپدیتِ بزرگِ هستی» تصور کرد.
🔶 پهنای باندِ دل: هر چقدر دلِ انسان پاکتر باشد (پهنای باندِ بیشتر)، بستههای نوریِ عظیمتری (معارف، برکات، سعادت) در شب قدر دانلود میکند. کسانی که دلشان تنگ است (پهنای باندِ کم)، ممکن است در این شب فقط دریافتهای جزئی داشته باشند.
🔶 فعالسازیِ قابلیتهای نهفته: در این شب، قابلیتهای خفتهی انسان، که در طول سال در حالتِ خواب بودند بیدار میشوند. انسان بعد از شب قدر، نباید همان انسانِ قبل از شب قدر باشد؛ او باید یک «نسخهی ارتقا یافته» از خود باشد.
🔶 بازارِ داغِ بندگی، بازاری نیست که در آن چیزی از دست بدهید؛ بلکه بازاری است که در آن «پوستهی خالیِ خود» را میدهید تا «هستهی هستی» را بگیرید. ماه رمضان، فرصتی است برای اینکه از «انسانِ فیزیکی» به «انسانِ فرا کوانتومی» و سپس به «انسانِ نورانی» تبدیل شویم. معاملهای که در آن، تمامِ ضررِ شما، سود است و تمامِ پایانِ شما، آغاز.
🌼🔆 اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ بَاعَ نَفْسَهُ لَكَ، فَاشْتَرَيْتَهُ مِنْهُ محبتک و رضوانک 🔆🌼
[1] عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج2 ؛ ص69 ابن بابويه، محمد بن على، نشر جهان – تهران، چاپ: اول، 1378ق.
[2] مصباح الشريعة ؛ ؛ ص136 منسوب به جعفربن محمد عليه السلام، اعلمى – بيروت، چاپ: اول، 1400ق.
[3] الصحيفة السجادية ؛ ؛ ص242 على بن الحسين عليه السلام، امام چهارم، دفتر نشر الهادى – قم، چاپ: اول، 1376ش.
[4] إقبال الأعمال (ط – القديمة) ؛ ج1 ؛ ص143 ابن طاووس، على بن موسى، دار الكتب الإسلاميه – تهران، چاپ: دوم، 1409 ق.
[5] الكافي (ط – الإسلامية) ؛ ج1 ؛ ص148 كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، دار الكتب الإسلامية – تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.
[6] بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج95 ؛ ص145 مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
[7] بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج95 ؛ ص145 مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
[8] بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج95 ؛ ص144 مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
[9] بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج95 ؛ ص146 مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
نظرتون در مورد این پست چیه؟