🌻🔆وداع عاشقانه با ماه عاشقان🔆🌻
🌼🔆🌼راز حمد عاشقانه🌼🔆🌼
🌹🔅☘️ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ ☘️🔅🌹
🔅🌹 «میدان مسابقه بندگی» «پیک خلوت» «حمد مبتکرانه امام سجاد علیه السلام» «وداع عاشقانه» «دعای 45 صحیفه سجادیه» و … چکیده با تکمله 1404.12.28 علی ساعی(عبدالله مشکات) 110.141(903) 🌹🔅
✳️✅ ❇️ ✨💫🔆 🌷🌹🌻
❇️ماه رمضان از آغاز تا انجام یک سیر و سلوک کامل بندگی است
💫🔆عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: خَطَبَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع لِلنَّاسِ يَوْمَ الْفِطْرِ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ يَوْمَكُمْ هَذَا يَوْمٌ يُثَابُ فِيهِ الْمُحْسِنُونَ وَ يَخْسَرُ فِيهِ الْمُسِيئُونَ وَ هُوَ أَشْبَهُ يَوْمٍ بِيَوْمِ قِيَامَتِكُمْ فَاذْكُرُوا بِخُرُوجِكُمْ مِنْ مَنَازِلِكُمْ إِلَى مُصَلَّاكُمْ خُرُوجَكُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّكُمْ وَ اذْكُرُوا بِوُقُوفِكُمْ فِي مُصَلَّاكُمْ وُقُوفَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّكُمْ وَ اذْكُرُوا بِرُجُوعِكُمْ إِلَى مَنَازِلِكُمْ رُجُوعَكُمْ إِلَى مَنَازِلِكُمْ فِي الْجَنَّةِ أَوِ النَّارِ وَ اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّ أَدْنَى مَا لِلصَّائِمِينَ وَ الصَّائِمَاتِ أَنْ يُنَادِيَهُمْ مَلَكٌ فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَبْشِرُوا عِبَادَ اللَّهِ فَقَدْ غُفِرَ لَكُمْ مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِكُمْ فَانْظُرُوا كَيْفَ تَكُونُونَ فِيمَا تَسْتَأْنِفُونَ
وَ قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْفِطْرِ فَصَلِّ الْمَغْرِبَ ثَلَاثاً ثُمَّ اسْجُدْ وَ قُلْ فِي سُجُودِكَ يَا ذَا الطَّوْلِ يَا ذَا الْحَوْلِ يَا مُصْطَفِيَ مُحَمَّدٍ وَ نَاصِرَهُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِي كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ وَ نَسِيتُهُ وَ هُوَ عِنْدَكَ فِي كِتابٍ مُبِينٍ
ثُمَ تَقُولُ مِائَةَ مَرَّةٍ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ وَ كَبِّرْ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ وَ صَلَاةِ الْغَدَاءِ وَ صَلَاةِ الْعِيدِ كَمَا تُكَبِّرُ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ تَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ اللَّهُ أَكْبَرُ عَلَى مَا هَدَانَا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَبْلَانَا وَ لَا تَقُلْ فِيهِ وَ رَزَقَنَا مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَإِنَّ ذَلِكَ إِنَّمَا هُوَ فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ.[1]
💫🔆از امام صادق، جعفر بن محمد، از پدرش، از جدش علیهمالسلام روایت شده است که فرمودند:
امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهالسلام در روز عید فطر برای مردم خطبه خواند، پس فرمود:
«ای مردم! روز شما این روز، روزی است که نیکوکاران در آن پاداش داده میشوند و بدکاران در آن زیان میبینند؛ و این روز، شبیهترین روز به روز قیامت شماست.
پس با خروج خود از منازلتان به سوی نمازگاهتان، خروج خود از گورها به سوی پروردگارتان را به یاد آورید؛
و با ایستادن خود در نمازگاهتان، ایستادن خود در پیشگاه پروردگارتان را به یاد آورید؛
و با بازگشت خود به منازلتان، بازگشت خود به منازلتان در بهشت یا دوزخ را به یاد آورید.
و بدانید، بندگان خدا، که کمترینِ آنچه برای روزهداران و روزهداران [زنان] است، این است که فرشتهای در آخر روزِ ماه رمضان آنها را ندا دهد:
«بشارت باد بر شما، بندگان خدا! همانا گناهان گذشتهتان آمرزیده شد.»
پس ببینید در آنچه از این پس آغاز میکنید (اعمال جدید)، چگونه خواهید بود.»
و امام صادق جعفر بن محمد علیهالسلام به برخی از یارانش فرمود:
«چون شب عید فطر فرا رسد، نماز مغرب را سه رکعت بخوان، سپس سجده کن و در سجودت بگو:
«یا ذَا الطَّولِ یا ذَا الحَولِ یا مُصطَفی مُحَمَّدٍ و ناصِرَهُ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغفِر لی کُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ وَ نَسِیتُهُ وَ هُوَ عِندَکَ فی کِتابٍ مُبینٍ»
«ای صاحبِ نعمتِ عظیم، ای صاحبِ قدرت و تدبیر، ای برگزیدهی محمد و یاورش، درود فرست بر محمد و خاندان محمد، و هر گناهی را که مرتکب شدم و فراموش کردم و در حالی که نزد تو در کتابی آشکار است، بر من ببخش».
سپس صد بار بگو: «أَتوبُ إِلَی اللّهِ» (توبه میکنم به سوی خدا).
و تکبیر بگو بعد از نماز مغرب، و نماز عشا، و نماز صبح، و نماز عید، همانگونه که در روزهای تشریق تکبیر میگویید؛ میگویید:
«اللّهُ أَکبَرُ، اللّهُ أَکبَرُ، لا إِلهَ إِلَّا اللّهُ، وَ اللّهُ أَکبَرُ، اللّهُ أَکبَرُ، وَ لِلّهِ الحَمدُ، اللّهُ أَکبَرُ عَلی ما هَدانا، وَ الحَمدُ لِلّهِ عَلی ما أَبلانا»
«خداوند بزرگتر است، خداوند بزرگتر است، معبودی جز خدا نیست، و خداوند بزرگتر است، خداوند بزرگتر است، و ستایش مخصوص خداست؛ خداوند بزرگتر است بر آنچه ما را هدایت کرد، و ستایش برای خدا سزاوار است بر آنچه ما را سالم و بیآفت برگرداند».
و در آن نگوی: «وَ رَزَقَنا مِن بَهیمَةِ الأَنعامِ» (و ما را از چهارپایان حلالگوشت روزی داد)، زیرا این سخن مخصوص روزهای تشریق است.»
❇️مضمار خلائق
💫🔆وَ مَرَّ ع فِي يَوْمِ فِطْرٍ بِقَوْمٍ يَلْعَبُونَ وَ يَضْحَكُونَ فَوَقَفَ عَلَى رُءُوسِهِمْ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ شَهْرَ رَمَضَانَ مِضْمَاراً لِخَلْقِهِ فَيَسْتَبِقُونَ فِيهِ بِطَاعَتِهِ إِلَى مَرْضَاتِهِ فَسَبَقَ قَوْمٌ فَفَازُوا وَ قَصَّرَ آخَرُونَ فَخَابُوا فَالْعَجَبُ كُلُّ الْعَجَبِ مِنْ ضَاحِكٍ لَاعِبٍ فِي الْيَوْمِ الَّذِي يُثَابُ فِيهِ الْمُحْسِنُونَ وَ يَخْسَرُ فِيهِ الْمُبْطِلُونَ وَ ايْمُ اللَّهِ لَوْ كُشِفَ الْغِطَاءُ لَعَلِمُوا أَنَّ الْمُحْسِنَ مَشْغُولٌ بِإِحْسَانِهِ وَ الْمُسِيءَ مَشْغُولٌ بِإِسَاءَتِهِ ثُمَّ مَضَى.[2]
🔆و در روز عید فطر از کنار گروهی گذشت که بازی و خنده میکردند. بر بالای سرشان ایستاد و فرمود: «خداوند ماه رمضان را میدانی برای آفریدگانش قرار داده است تا در آن به وسیله طاعتش به سوی خشنودیاش پیشی گیرند. گروهی پیشی گرفتند و رستگار شدند و گروهی کوتاهی کردند و زیانکار گشتند. شگفتا، همه شگفتا، از کسی که در روزی که نیکوکاران پاداش مییابند و باطلاندیشان زیان میبینند، خنده و بازی میکند! به خدا سوگند، اگر پرده کنار رود، درمییابند که نیکوکار سرگرم نیکی خود است و بدکار سرگرم بدی خود.» سپس به راه خود رفت.
☀️ماه مبارک رمضان به جِدّ همان صنایع عظیم الهی است که آن خالق بیهمتا، بندگانش را در آن برای خود میپروراند!
✨🔆طه : 41 وَ اصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسي
🔆و من تو را براى خودم ساختم (و پرورش دادم)
❇️میادین بندگی الهی را فتح نمایید
💫🔆عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نُعَيْمٍ عَنْ أَشْيَاخٍ مِنْ قَوْمِهِ أَنَّ عَلِيّاً ع كَانَ كَثِيراً مَا يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ: «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الدُّنْيَا قَدْ أَدْبَرَتْ وَ آذَنَتْ أَهْلَهَا بِوَدَاعٍ وَ إِنَّ الْآخِرَةَ قَدْ أَقْبَلَتْ وَ آذَنَتْ بِاطِّلَاعٍ أَلَا وَ إِنَّ الْمِضْمَارَ الْيَوْمَ وَ السِّبَاقَ غَداً أَلَا وَ إِنَ السَّبَقَ الْجَنَّةُ وَ الْغَايَةَ النَّارُ أَلَا وَ إِنَّكُمْ فِي أَيَّامِ مَهَلٍ مِنْ وَرَائِهِ أَجَلٌ يَحُثُّهُ عَجَلٌ فَمَنْ عَمِلَ فِي أَيَّامِ مَهَلِهِ قَبْلَ حُضُورِ أَجَلِهِ نَفَعَهُ عَمَلُهُ وَ لَمْ يَضُرَّهُ أَمَلُه … [3]
🔆«عبدالرحمن بن نعیم» از بزرگان قومش نقل میکند که علی (ع) در خطبههایش بسیار میفرمود:
ای مردم! همانا دنیا پشت کرده و اهل خود را از وداع (خداحافظی) آگاه ساخته، و بهراستی آخرت روی آورده و از ظهور و حلول خود خبر داده است.
آگاه باشید! امروز، روزِ (میدان) تمرین و آمادهشدن است، و فردا، قرارگاه سبقت(مقصد مسابقه).
آگاه باشید! جایزه (این مسابقه) بهشت است و پایانِ (دوزخی) آن، آتش.
آگاه باشید! شما در روزگار مهلتی به سر میبرید که در پی آن، اَجَلی است که شتابی آن را میرانَد.
پس هر کس در روزگار مهلت خود، پیش از فرا رسیدن اَجَلش، کاری (نیک) انجام دهد، عملش او را سود بخشد و آرزویش به او زیان نرساند…
☘️توضیح برخی واژگان برای ترجمه دقیقتر:
✅«أَدْبَرَتْ»: پشت کرد، رو به پایان و زوال است.
✅«آذَنَتْ»: خبر داد، اعلام کرد. منظور این است که نشانههای رفتن و تمام شدن در دنیا آشکار شده است.
✅«المِضْمَار»: به مکانی گفته میشود که اسبها را برای مسابقه آماده و تعلیم میدهند. در اینجا کنایه از دار دنیاست که محل تمرین و توشه گرفتن برای آخرت است.
✅«السِّبَاق»: محل سبقت، میدان مسابقه. کنایه از روز قیامت که نتیجه اعمال مشخص میشود.
✅«السَّبَق» (با فتحه): جایزهای که برای برنده مسابقه تعیین میشود. در اینجا کنایه از بهشت است.
✅«الغایة»: پایان کار، مقصد نهایی. اینجا کنایه از جهنم برای کسانی است که در این میدان تمرین (دنیا) کوتاهی کنند.
✅«أیام مَهَل»: روزگار مهلت و فرصت. منظور عمر دنیاست که به انسان فرصت داده شده تا تکلیف خود را انجام دهد.
✅«یَحُثُّهُ عَجَلٌ»: شتابی آن را میرانَد. یعنی مرگ با شتاب در پی مهلت دنیاست و به سراغ انسان میآید.
❇️سفیر حضرت باقی
💫🔆 إِلهِي وَ سَيِّدِي ما أَغَبَ شَهْرَ الصِّيامِ إِلى جانِبِ الْفَناءِ وَ أَنْتَ الْباقِي، وَ آذِن بِالانْقِضاءِ وَ أَنْتَ الدَّائِمُ، وَ هُوَ الَّذِي عَظَّمْتَ حَقَّهُ فَعَظُمَ، وَ كَرَّمْتَهُ فَكَرُمَ، وَ إِنَّ لِي فِيهِ الزَّلَّاتِ كَثِيرَةً وَ الْهَفَواتِ عَظِيمَةً، إِنْ قاصَصْتَنِي بِها كانَ شَهْرَ شَقاوَتِي، وَ إِنْ سَمِحْتَ لِي بِها كانَ شَهْرَ سَعادَتِي.
اللَّهُمَّ وَ كَما أَسْعَدْتَنِي بِالإِقْرارِ بِرُبُوبِيَّتِكَ مُبْدِئاً، فَأَسْعِدْنِي بِرَحْمَتِكَ وَ رَأْفَتِكَ وَ تَمْحِيصِكَ وَ سَماحَتِكَ مُعِيداً، فَإِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كَثِيرا[4]
💫🔆 خدایا و آقای من، چقدر رو به افول است ماه روزهداری، در حالی که تو باقی و جاودانهای؛ و رو به پایان است، در حالی که تو دائمی و همیشگیای هستی.
و این ماهی است که حق آن را بزرگ داشتی پس بزرگ و گرامی شد، و به آن کرامت بخشیدی پس کرامت یافت. و همانا من در این ماه لغزشهای بسیار و خطاهای بزرگی داشتهام. اگر مرا در برابر آنها بازخواست کنی، این ماه (ماه) شقاوت و بدبختی من خواهد بود، و اگر در آنها با من گذشت کنی، این ماه ماه خوشبختی و سعادت من خواهد بود.
خدایا! همانگونه که در آغاز با اقرار به پروردگاری خودت مرا خوشبخت ساختی، در بازگشت (و پایان) نیز با رحمت و مهربانی و پالایش و گذشت خودت خوشبختم کن، که تو بر هر چیزی توانایی.
«و خدا بسیار بر محمد و خاندانش درود فرست و سلام بسیار دهد.»
✅پیک خلوت
خلوت سرا محض الفت! خلوت با خلوت سرا باخت عشق است.
مناجات، بازتابی عمیق از آیه شریفه «كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ» (هر چیزی هالک و نابود میشود مگر روی او).
این ماه عظیم تنها پیک خدا بود و آمد و ماموریت خویش به پایان رساند و رفت تا بفهماند که تنها معبودش میماند و تنها او فناناپذیر است!
ماه روزه با تمام عظمت و برکتی که داشت، آمد و یاد الله را در دلمان زندهتر ساخت و رفت تا بفهماند که تنها یاد اوست که تا ابد در دلها زنده است.
🔆پروردگارا! این ماهِ ضیافت تو آمد و با تمام شکوهش رفت، تا به ما بیاموزد که هر چه در این هستی رنگِ تغییر دارد، فانی است؛ تنها تو هستی که در گذرِ زمان، تغییر نمیکنی. ماه رفت تا ما را از خود به سوی تو بازگرداند. اگر ماه رفت، تو هستی؛ اگر روزها رفت، تو هستی. پس ما را از دستدادنِ فانیها غمگین مکن، که به وصالِ باقیات امیدواریم.
این نگاه، انسان را از وابستگی به «ماه» (که نمادِ زمان و ابزار است) رها کرده و او را متوجه «معبود» (که هدف و مقصود است) میکند.
❇️پیک خدا شاهد روز جزاست
💫🔆 أَلَا فَاعْمَلُوا [الْيَوْمَ] لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَ أَعِدُّوا الزَّادَ لِيَوْمِ الْجَمْعِ يَوْمَ التَّنَادِ، وَ تَجَنَّبُوا الْمَعَاصِيَ، فَبِتَقْوَى اللَّهِ يُرْجَى الْخَلَاصُ، فَإِنَّ مَنْ عَرَفَ حُرْمَةَ رَجَبٍ وَ شَعْبَانَ، وَ وَصَلَهُمَا بِشَهْرِ رَمَضَانَ شَهْرِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ، شَهِدَتْ لَهُ هَذِهِ الشُّهُورُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَ كَانَ رَجَبٌ وَ شَعْبَانُ وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شُهُودَهُ بِتَعْظِيمِهِ لَهَا.
وَ يُنَادِي مُنَادٍ: يَا رَجَبُ وَ يَا شَعْبَانُ وَ يَا شَهْرَ رَمَضَانَ كَيْفَ عَمَلُ هَذَا الْعَبْدِ فِيكُمْ وَ كَيْفَ كَانَتْ طَاعَتُهُ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فَيَقُولُ رَجَبٌ وَ شَعْبَانُ وَ شَهْرُ رَمَضَانَ:
يَا رَبَّنَا مَا تَزَوَّدَ مِنَّا إِلَّا اسْتِعَانَةً عَلَى طَاعَتِكَ، وَ اسْتِمْدَاداً [لِمَوَادِّ] فَضْلِكَ، وَ لَقَدْ تَعَرَّضَ بِجُهْدِهِ لِرِضَاكَ، وَ طَلَبَ بِطَاقَتِهِ مَحَبَّتَكَ.[5]
💫🔆 پس آگاه باشید که امروز برای روز قیامت عمل کنید، و برای روزِ گردآوری، روزِ ندا و فراخوان، توشه آماده سازید، و از گناهان دوری کنید، که با تقوای الهی نجات امیدوار میشود. پس هر کس حرمتِ ماه رجب و شعبان را بشناسد و آنها را به ماه رمضان، ماه بزرگ خدا، پیوند زند، این ماهها در روز قیامت برای او گواهی خواهند داد، و رجب و شعبان و ماه رمضان گواهان او خواهند بود بر بزرگداشتِ آنها به وسیله او.
و ندادهندهای فریاد میزند: ای رجب و ای شعبان و ای ماه رمضان! این بنده در شما چگونه عمل کرد و اطاعتش از خداوند عز و جل چگونه بود؟
پس رجب و شعبان و ماه رمضان پاسخ میدهند:
پروردگارا! او از ما توشهای جز یاری جستن بر اطاعت خودت، و طلبِ مایههای فضل و کرامتت برنداشت؛ و همانا او با تمام کوشش و همّت خود در راه رضایت تو آشکارا شد، و با تمام توانش محبت تو را طلب کرد.»
🔆ماه مبارک گزارش ماموریت و سفر خود را ارائه خواهد نمود خوشا به حال آنانکه رفیق نیکی برای این ماه مبارک بودند! او مدافع رفقای خویش خواهد بود! آنانکه در کشتی ماه مبارک بر عبادت و اطاعت خدا سرعت گرفتند و بر آن شتاب پاک سیر الی الله استوار ماندند!
❇️پایان ماه مبارک رمضان آغاز سیر نوین بندگی است
بعد از آموزش و دانشآموختگی زمان ظهور و بروز مهارتهاست.
هدف از ماه مبارک رمضان، تقویت مهارتهای متعالی بندگی الهی است.
از دل ماه مبارک رمضان باید ماه بندگی ظهور کند. الماس بندگی الهی بایستی جلوه کند!
❇️رزمایش عظیم ماه مبارک رمضان
دوره دیده، لیلة القدر سپری نموده! باید ثمرات رزم خویش را به ظهور برساند!
بعد از ماه مبارک رمضان، زمان برداشت محصول از شجره عظیم ماه مبارک رمضان خواهد رسید.
از ماه مبارک رمضان تا عید فطر یک دوره کامل حیات است، طی دنیا تا آخرت، تمرین «موتوا قبل ان تموتوا»!
پایان ماه مبارک رمضان آغاز برگزاری جشن تولد نوین بندگی است.
✳️منشور طلائیی دعای 45
❇️ قطعهای الماسین از دعای 45 صحیفه سجادیه
🔶الحق که تمام فرازهای صحیفه سجادیه درّ و یاقوت و الماس و جواهرات بینظیرند، نگاهی حکیمانه به یکی از گوهرهای بینظیر از دل معدن 45 صحیفه سجادیه میاندازیم!
✨فَلَكَ الْحَمْدُ مَا وُجِدَ فِي حَمْدِكَ مَذْهَبٌ، وَ مَا بَقِيَ لِلْحَمْدِ لَفْظٌ تُحْمَدُ بِهِ، وَ مَعْنًى يَنْصَرِفُ إِلَيْهِ.
🔆پس تو را سپاس، تا هنگامی که در سپاست راهی (برای سپاس) یافت شود، و تا زمانی که برای سپاس لفظی که با آن سپاس گویی باقی باشد، و معنایی که سپاس به سوی آن بازگردد.
💫یعنی، حمد تا نفس آخر، حمد الهی و گذر از الفاظ و معانی به فراسوی الفاظ و معانی، از پل تمام الفاظ و معانی گذشتن!
آن چنان حمدی که فتح کنم تمام راههای حمد را.
از تمام راههای عاشقی بگذرم.
تمام موسیقی عشق و عاشقی را بسرایم.
💫یعنی، با تمام وجود و آخرین توان جان و دلم، تو را حمد گویم! با تمام قوای خود و هستی، با تمام سرمایه خود و کل جهان، تو را حمد کنم، هر چیزی را خرج حمد تو سازم، هر چیزی را در حمد تو به پایان برسانم! هیچ لفظی نماید مگر اینکه در حمد تو بکار گیرم و به پایان برسانم! هر چه معناست صرف حمد تو سازم.
💫شمع حمد تو گردم، کل جهان را حمد تو سازم، هر چیزی را برای حمد تو مثل عود بسوزانم و به اتمام برسانم.
❇️فرمان حمد داد و جانم به حمد جان آفرین به نطق آمد
💫🔆الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمَعْرُوفِ مِنْ غَيْرِ رُؤْيَةٍ وَ الْخَالِقِ مِنْ غَيْرِ مَنْصَبَةٍ خَلَقَ الْخَلَائِقَ بِقُدْرَتِهِ وَ اسْتَعْبَدَ الْأَرْبَابَ بِعِزَّتِهِ وَ سَادَ الْعُظَمَاءَ بِجُودِهِ وَ هُوَ الَّذِي أَسْكَنَ الدُّنْيَا خَلْقَهُ وَ بَعَثَ إِلَى الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ رُسُلَهُ لِيَكْشِفُوا لَهُمْ عَنْ غِطَائِهَا وَ لِيُحَذِّرُوهُمْ مِنْ ضَرَّائِهَا وَ لِيَضْرِبُوا لَهُمْ أَمْثَالَهَا وَ لِيُبَصِّرُوهُمْ عُيُوبَهَا وَ لِيَهْجُمُوا عَلَيْهِمْ بِمُعْتَبَرٍ مِنْ تَصَرُّفِ مَصَاحِّهَا وَ أَسْقَامِهَا وَ حَلَالِهَا وَ حَرَامِهَا وَ مَا أَعَدَّ اللَّهُ لِلْمُطِيعِينَ مِنْهُمْ وَ الْعُصَاةِ مِنْ جَنَّةٍ وَ نَارٍ وَ كَرَامَةٍ وَ هَوَانٍ أَحْمَدُهُ إِلَى نَفْسِهِ كَمَا اسْتَحْمَدَ إِلَى خَلْقِهِ وَ جَعَلَ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً وَ لِكُلِّ قَدْرٍ أَجَلًا وَ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابا[6]
🔆ستایش برای خداست که «معروف» (شناخته شده) است بیآنکه دیده شود، و «خالق» (آفریننده) است بیآنکه نیازمندِ ابزار و منصب باشد؛
آفریدگان را به قدرت خود آفرید، و صاحبان قدرت را به عزت خود به بندگی گرفت، و بزرگان را به بخششِ خود برتری داد؛
و اوست که دنیا را آفریدههایش را در آن ساکن کرد، و به سوی جن و انس فرستادگانش را برانگیخت تا پرده از چهرهی آن برای آنان بردارند، و آنان را از زیانهایش برحذر دارند، و برای آنان مثالهایش را بزنند، و عیوبش را به آنان بنمایانند، و بر آنان هجوم آورند با پند و عبرتی از دگرگونیهایِ همراهانش (دنیاپرستان)، و بیماریها و آلامش، و حلال و حرامش، و آنچه خدا برای اطاعتکنندگان و نافرمانان آنان از بهشت و آتش، و کرامت و خواری آماده کرده است.
من حمدش را به جان، او را چنان میستایم که او فرمان حمدش را به آفریدگانش صادر نمود. و برای هر چیز اندازهای قرار داد، و برای هر اندازه، زمانی (اجلی)، و برای هر زمانی، کتابی (سجل و نوشتهای معین) مقرر فرمود.
❇️اکسیر حمدش را جان خلائقش کاشت
💫🔆«أَبْتَدِئُ بِالْحَمْدِ لِمَنْ هُوَ أَوْلَى بِالْحَمْدِ وَ الْمَجْدِ وَ الطَّوْلِ» ثُمَّ قَالَتْ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَنْعَمَ، وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلَى مَا أَلْهَمَ، وَ الثَّنَاءُ عَلَى مَا قَدَّمَ، مِنْ عُمُومِ نِعَمٍ ابْتَدَاهَا، وَ سُبُوغِ آلَاءٍ أَسْدَاهَا، وَ إِحْسَانِ مِنَنٍ وَالاهَا، جَمَّ عَنِ الْإِحْصَاءِ عَدَدُهَا، وَ نَأَى عَنِ الْمُجَازَاةِ أَمَدُهَا، وَ تَفَاوَتَ عَنِ الْإِدْرَاكِ أَبَدُهَا، اسْتَدْعَى الشَّكُورُ بِإِفْضَالِهَا، وَ اسْتَحْمَدَ إِلَى الْخَلَائِقِ بِإِجْزَالِهَا، وَ أَمَرَ بِالنَّدْبِ إِلَى أَمْثَالِهَا.[7]
🔆«آغاز میکنم به ستایشِ آن کس که سزاوارتر است به حمد و جلال و نعمتِ بیپایان؛»
سپس فرمود:
«ستایش برای خداوند است بر آنچه نعمت بخشید، و سپاسگزاری برای اوست بر آنچه الهام کرد، و ثنا و ستایش بر آنچه از پیش فرستاد؛
از عمومِ نعمتهایی که آغازشان کرد، و فراخیِ بخششهایی که ادا کرد، و احسانِ منتی که پیوندش زد؛
شمارشِ آنها از شمورن شدن بازماند، و زمانِ (پایان) آنها از جبران و بازپرداختن به دور بود، و ابدیتِ آنها از درک شدن برتر بود؛
سپاسگزار را با افضال و بخششهایش خواند، و نزد آفریدگان با کثرت و بخششِ گستردهاش ستودنی شد، و به ترغیب و دعوت به سویِ مانندِ آنها فرمان داد.»
🔶 سپاسگزارِ [خداوند] با بخششهایش خلق را به ستایش واداشت و با بخششهای گستردهاش نزد بندگان، مورد پسند و ستوده قرار گرفت.
افضالش را چاشنی شکر خویش قرار داد، اجزالش را اکسیر حمدش قرار داد.
❇️میوه حمد از خود حمد شیرینتر است
💫🔆 الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي اسْتَحْمَدَ إِلَى مَنِ اسْتَحْمَدَهُ مِنْ أَهْلِ مَحَامِدِهِ لِيَحْمَدُوهُ عَلَى مَا بَذَلَ مِنْ نَوَافِلِهِ الَّتِي فَاقَ مَدْحَ الْمَادِحِينَ مَآثِرُ مَحَامِدِهِ وَ عَدَا وَصْفَ الْوَاصِفِينَ هَيْبَةُ جَلَالِهِ هُوَ أَهْلٌ لِكُلِّ حَمْدٍ وَ مُنْتَهَى كُلِّ رَغْبَةٍ الْوَاحِدُ الَّذِي لَا بَدْءَ لَه[8]
🔆 ستایشِ فقط مخصوص آن اللهی است که اذن ستایش خویش را از میان ستایشهایش به خواهان ستایشاش صادر نمود تا در برابر بخششهای نیکوئیهایش که آثار حمدش از مدح مادحان فراتر است! بستایند.
و هیبتِ جلالِ او از وصفِ وصفکنندگان درگذشت. او سزاوارِ هر ستایشی و پایانِ هر آرزویی است. یگانهای که آغازگاهی ندارد.
❇️او خود را ستود و ستایش به جان خلائق شکوفه نمود
💫🔆الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي حَمِدَ نَفْسَهُ فَاسْتَحْمَدَ إِلَى خَلْقِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي حَارَتِ الْأَوْهَامُ فِي وَصْفِهِ وَ ذَهَلَتِ الْعُقُولُ عَنْ كُنْهِ عَظَمَتِهِ حَتَّى يُرْجَعَ إِلَى مَا امْتَدَحَ بِنَفْسِهِ مِنْ عِزِّ وُجُودِهِ وَ طَوْلِه[9]
🔆 ستایشِ خداست آن کسی که خود را ستود و بدینوسیله نزد آفریدگانش مورد ستایش واقع شد. ستایشِ فقط از آن خداست آن کسی که خیالها در وصفِ او حیران شدند و عقلها از حقیقتِ عظمتش بازماندند، تا آنجا که [انسان] به آنچه از عزتِ وجود و کرامتِ خود، به وسیلهی خودش ستوده است، بازگردد.
🌟 حمد؛ فراتر از واژه و معنا
متن «فَلَكَ الْحَمْدُ مَا وُجِدَ…» به حقیقتی اشاره دارد که در آن عارف، از قلمرو زبان خارج شده و در اقیانوس بیکران عشق غرق میشود.
💫عبور از مرزهای زبان (فَلَكَ الْحَمْدُ)
حمدِ الهی محدود به زمان و مکان نیست. «فَلَکَ» به معنای «برای توست» است، اما در اینجا تعهدی جاودانه بیان میکند. این حمد، واکنشی به یک نعمت خاص نیست، بلکه ستایشی است بر ساحت سرمدیت و ابدیت ذات اقدس الهی. همانطور که در دعای صحیفه سجادیه آمده است: «یا مَن لا یَصِفُهُ الواصِفون»؛ کسی که وصفکنندگان از وصف او عاجزند.
☀️الفاظ و معانی در ستایش و وصف او به پایان میرسد اما حق حمد و وصفش ادا نمیشود.
☀️پایان صراط لفظ و معنی آغاز حمد آن بیهمتاست.
💫شناخت بدون رؤیت (المعروف من غیر رؤية)
این جمله به اوجِ «یقین» اشاره دارد. انسان مؤمن، خدا را با «آثار» و «آیات» میشناسد، نه با «عین». قرآن میفرماید: «أَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُونَ» (آیا در درون خودتان نیست؟ مگر نمیبینید؟). شناخت خدا از طریق نظاره در آفاق و انفس، شناختی است که حتی از دیدن چشمی نیز عمیقتر است،
💫 خلقت بیمنصب (من غیر منصبة)
«منصب» به معنای ابزار و واسطه است. خداوند برای آفرینش نیاز به ماده، زمان، مکان یا مشاوره ندارد. او «کُن فَیَکُون» میکند. این خلقتِ بیواسطه، نشاندهنده قدرت مطلق اوست.
🌟 دنیا؛ میدان آزمایش و هشدار
۱. کاشفانِ غطای دنیا
انبیا و اولیا (علیهمالسلام) مأموریت داشتند پردههای فریبنده دنیا را کنار بزنند. دنیا با ظاهر زیبایش، مانند «حُلّهای» است که زشتیهایش را پنهان کرده است. انبیا آمدند تا به ما بگویند: این زیبایی موقتی است و باطن آن فنا و زوال است.
۲. ضربالمثلها و عبرتها
داستانهای قرآن و تاریخ اقوام گذشته، «أَمْثَال» دنیا هستند. خداوند با نشان دادن سرنوشت گذشتگان، میخواهد انسانِ امروزی را بیدار کند. بیماریها، سختیها و حتی مرگهای ناگهانی، همه «مُعْتَبَر» (پند و عبرت) هستند تا انسان بداند دنیا خانه بقا نیست.
۳. قانونِ «قدر»، «أجل» و «کتاب»
این جمله «وَ جَعَلَ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً وَ لِكُلِّ قَدْرٍ أَجَلًا وَ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابا»، نظام دقیق هستی را بیان میکند:
قدر: مقدار و اندازه هر چیز.
أجل: زمان مشخص برای پایان آن.
کتاب: ثبت و ضبط قطعی آن در لوح محفوظ.
این نظم حکیمانه، خود دلیل بر حمد و ستایش خداوند است، زیرا نشان میدهد جهان عاری از هرج و مرج و بر اساس حکمت اداره میشود.
🌟 استحماد؛ دعوت به عشق و محبت
عبارت «اسْتَحْمَدَ إِلَى خَلْقِه» (نزد آفریدگانش خواست که او را ستایش کنند) یکی از زیباترین مفاهیم عرفانی است.
۱. چرا خداوند حمد میخواهد؟
آیا خدا نیازی به ستایش ما دارد؟ هرگز. خداوند «غنی» است. پس چرا خود را «مَحمود» نامیده و از بندگانش حمد خواسته است؟
پاسخ در این است که حمد، پلی است برای توجه. خداوند میخواهد بندگانش با ذکر و حمد، به کمال برسند. همانطور که خورشید نیاز به کسی ندارد که به او نگاه کند، اما اگر کسی به خورشید نگاه کند، از نورش بهرهمند میشود. حمدِ ما، سودش برای خودِ ماست؛ چرا که ما را در حریمِ امنِ بندگی قرار میدهد.
۲. افضال و اجزال؛ ابزارهای جذب
خداوند با «إفضال» (بخششهای مکرر) و «إجزال» (بخششهای بسیار زیاد)، دلها را به سمت خود جلب میکند تا شاید بنده، غفلت را کنار بگذارد و به یاد آید. این بخششها، «نوافل» هستند؛ یعنی بخششهایی که فراتر از انتظار و وظیفه هستند.
🌟 حمدِ زهرای اطهر (سلاماللهعلیها)
۱. شکرِ الهام و ثنای تقدیم
حضرت زهرا (س) تنها بر نعمتهای مادی حمد نمیکند، بلکه بر «إلهام» (نعمتِ معرفت) و «تقدیم» (سعادتِ پیشین) نیز شکر میکند. این نگاه عمیق نشان میدهد که حتی توانِ شکرگزاری و معرفت، خود یک نعمت از طرف خداست.
۲. نعمتهایی که شمارشناپذیرند
عبارت «جَمَّ عَنِ الْإِحْصَاءِ عَدَدُهَا» (شمارششان از شمرده شدن بازماند)، تکرار آیه شریفه «وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوهَا» است. حضرت با این بیان، میخواهد بگوید: حتی اگر تمام عمر را صرف شمردن نعمتها کنیم، باز هم قطرهای از دریای رحمت او را درنیافتهایم.
🌟 نتیجهگیری: حمدِ تمام، آغازِ سفرِ ابدی
بحث «حمد تمام» در واقع پایانِ راه نیست، بلکه آغازِ سفر است. سفری که در آن بنده، تمام الفاظ، معانی و وجود خویش را در آتِش عشق به محبوب میسوزاند و خاکستر میکند تا شاید به آستان حقیقت «هُوَ» ره یابد.
«یعنی با تمام وجود و آخرین توان وجودم تو را حمد گویم!»
این حمد، زبانِ عاشقان است که از مرزِ عقل گذشته و در وادیِ «جَلال» و «جَمال» فرود آمده است. حمدی که نه برای طلبِ بهشت است و نه ترس از آتش، بلکه صرفاً به خاطرِ عشق اوست. و این است مقامِ «الْخُلَّصِ مِنْ عِبَادِهِ».
❇️ماه عشق و وداع دو عاشق
عروس ماهان به زمان رحلتش رسیده است و دو رفیق عشق در آغوش هم ترانه جدائی میخوانند.
ماه و مهتاب در آغوش هم
دو ماه در آغوش هم
دو زینتگر در بر هم
حال پایان ماه رمضان و زمان فراق و وداع
❇️تودیع ماه عشق و بندگی
وداع مخصوص دوست، دوست را باید وداع گفت نه جدا شد!
فراق نشان جدائی از روی اعتراض و ناراحتی و خشم است.
✨🔆الكهف : 78 قالَ هذا فِراقُ بَيْني وَ بَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْويلِ ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً
🔆او گفت: «اينك زمان جدايى من و تو فرا رسيده؛ اما بزودى راز آنچه را كه نتوانستى در برابر آن صبر كنى، به تو خبر مىدهم.
❇️منشور طلائی از معدن عظیم دعای 45 صحیفه سجادیه
✨گوهرهائی معرفتی و عملی از دعای 45 صحیفه سجادیه
شبنمهائی از آموزههای توحیدی، اخلاقی و عبادی دعای 45 صحیفه سجادیه:
💫۱. عطا بخش بیمنت
خلقت برای سودیابی نبود و بخششهایش حکیمانه است، ندامتی برای انجام افعال و احسانش نیست
عطای او بیمنت، منع او از روی ستم نیست و افعالش بر اساس تفضل بنا شده است.
قدرت و توانایی او همواره بر مدار گذشت و بخشش جریان دارد.
💫۲. صفات جمال و جلال الهی
خداوند شکرگزار بندگان را پاداش میدهد، در حالی که خود شکر را به آنان الهام کرده است.
او ستایشگران را جزا میدهد، در حالی که خود ستایش را به آنان آموخته است.
او بر گناهکاران پرده میپوشاند و با حلم و بردباری، مهلت توبه میدهد.
کیفر او عادلانه و قضایش از روی خیر و حکمت است.
💫۳. درهای رحمت و توبه
خداوند دری به سوی عفو خود گشوده و آن را «توبه» نام نهاده است.
بر این در، راهنمایی از جنس وحی قرار داده تا کسی گمراه نشود.
غفلت از ورود به این منزل (توبه) پس از گشوده شدن در و نصب راهنما، هیچ عذری ندارد.
💫۴. فضل و کرم بینهایت در پاداشدهی
خداوند در معامله با بندگانش افزوده و خواهان سود آنان است.
پاداش هر نیکی، ده برابر و پاداش هر بدی، تنها مانند آن است.
انفاق در راه خدا، مانند کاشتن دانهای است که هفت خوشه صد دانهای میدهد.
وام دادن به خدا (انفاق) با چندین برابر شدن و پاداش کریمانه همراه است.
💫۵. دعا، عبادت و ارتباط با خدا
خداوند بندگان را به دعا فرمان داده و اجابت را وعده کرده است.
دعا خود عبادت است و ترک آن نشانه استکبار در برابر خداوند.
یاد خدا (ذکر)، شکرگزاری و دعا، همگی به فرمان و توفیق الهی انجام میشود.
💫۶. مقام و منزلت ماه رمضان
ماه رمضان، برگزیده تمام زمانها و برترین اوقات سال است.
ماهی که قرآن و نور در آن نازل شده و ایمان در آن چندین برابر میشود.
ماهی که روزه در آن واجب شده و به شبزندهداری در آن ترغیب گردیده است.
ماهی که در آن شبی بهتر از هزار ماه (شب قدر) قرار دارد.
ماه رمضان عید اولیای خداست و گرامیترین همراه اوقات محسوب میشود.
💫۷. ویژگیهای منحصر به فرد ماه رمضان
ماهی که آرزوها در آن نزدیک و اعمال صالح در آن گسترده میشود.
ماهی که دلها نرم و گناهان اندک میگردد.
ماهی که یاریرسان بر ضد شیطان و آسانکننده راههای نیکی است.
ماهی که خداوند در آن آزادشدگان بسیاری از آتش دوزخ دارد.
ماهی که زداینده گناهان و پوشاننده عیبهاست.
ماهی که در سینه مؤمنان هیبت دارد و بر گنهکاران درازا مینماید.
ماهی که با آمدنش برکت میآورد و آلودگی خطاها را میشوید.
💫۸. وداع با رمضان و حالات عارفانه
وداع با ماه رمضان، وداع با عزیزی است که فراقش سخت و اندوهگینکننده است.
وداع با همدمی که حضورش مایه انس و رفتنش مایه وحشت است.
وداع با خواستهای پیش از وقتش و محزونیای پیش از از دست رفتنش.
پشیمانی از کوتاهیها و اعتراف به تقصیر در انجام حق عبادت در این ماه.
ابراز عقد ندامت از دل و صدق اعتذار از زبان.
💫۹. امید به آینده و طلب توفیق
درخواست رسیدن به ماه رمضان آینده و یاری خواستن برای عبادتی شایسته.
طلب جبران کوتاهیهای گذشته با فضل و رحمت الهی.
درخواست پاداشی که بتواند حق عبادت را درک کند و اسباب فضیلت را فراهم آورد.
طلب برکت برای عید فطر و قرار گرفتن آن در زمره بهترین روزها.
💫۱۰. استغفار و طلب عفو و بخشش
توبه از همه گناهان (کوچک و بزرگ) اعم از عمدی و سهوی، آشکار و پنهان.
توبهای که به گناه بازنگردد و خالص از شک و تردید باشد.
درخواست پوشیده ماندن عیبها و آمرزش گناهان.
طلب مصونیت از شماتت دیگران و طعنزنان.
💫۱۱. شمول رحمت و برکت الهی
درخواست رسیدن برکت و سود درودهای الهی بر پیامبر و آلش (ع).
درخواست گذشت از پدران و مادران و همه اهل ایمان تا روز قیامت.
طلب همانند پاداش روزهداران و عبادتکنندگان تا قیامت.
اعتقاد به خزاین بیپایان فضل و رحمت الهی که هرگز نمیکاهد و همیشه جاری است.
🌼علی ساعی(عبدالله مشکات) 110.141(903)🌼
❇️«تولید معنویت»
✅میدان مسابقه و تمرینِ مرگ (مضمار خلائق)
💫۱. تمرینِ «خروج از قبر» در نماز عید
امام (ع) میفرمایند: «فَاذْكُرُوا بِخُرُوجِكُمْ مِنْ مَنَازِلِكُمْ إِلَى مُصَلَّاكُمْ خُرُوجَكُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّكُمْ».
این یک تشبیه ساده نیست؛ بلکه یک دستورالعمل عملی برای «تمرین قیامت» است. وقتی انسان در روز عید، با لباس نو و با طهارت، از خانه بیرون میرود، باید این حس را در خود زنده کند که این همان خروج از قبر است.
در این لحظه، انسان باید از خود بپرسد: «اگر همین الان از قبر برخاسته بودم، چه لباسی (عمل صالحی) بر تن داشتم؟ آیا روزههای من، آن لباس نورانی را برایم دوختهاند یا من برهنهام؟»
نتیجه: رفتن به نماز عید، در واقع «تمرینِ رخوتزدایی» است. انسانِ مؤمن در این روز، خود را در صحنه محشر میبیند و این دیدگاه، غرور و دنیاطلبی را از او میزداید.
💫۲. مکانیزمِ «سبقت» در بندگی
در روایت آمده است که خداوند ماه رمضان را «مِضمار» (میدان اسبدوانی) قرار داده است. در مسابقات دنیوی، قهرمان کسی است که زودتر به خط پایان میرسد، اما در میدان بندگی:
سبقت به معنای سرعتِ ظاهری در نماز یا روزه نیست؛ بلکه به معنای «کیفیتِ حضور» و «خلوصِ نیت» است. کسی که در نماز، حضور قلب دارد، بر کسی که هزار رکعت نماز خوانده اما غافل است، سبقت میگیرد.
نکته کلیدی: عجیب است اگر کسی در پایان این مسابقه (عید فطر) مشغول بازی و لهو باشد. این نشانه آن است که او اصلاً متوجه شده که در یک میدان مسابقه بوده یا خیر. این حسرتِ امام (ع) ناشی از غفلت انسان است که فرصتِ ابدی را به بازی گذرانده است.
✅راز حمد عاشقانه
دعای ۴۵ صحیفه سجادیه که به «دعای شکر» معروف است، اوج عرفان عملی امام سجاد (ع) است. در اینجا چند بُعد پنهان این دعا را توسعه میدهیم:
💫۱. چرا خداوند «حمد» را دوست دارد؟ (فلسفه استحماد)
خداوند بینیاز است. اما چرا خود را «مَحمود» نامیده و از بندگان میخواهد که او را حمد کنند؟
توسعه عرفانی: حمد، «پلِ ارتباط» است. خورشید نیاز به کسی ندارد که به او نگاه کند، اما اگر کسی به خورشید نگاه کند، نورش در چشم او میتابد. حمدِ ما، نورِ معرفت را در قلب ما روشن میکند. خداوند میخواهد با حمد، «ظرفیتِ» بنده را برای دریافت فیضِ بیشتر بالا ببرد.
حمد؛ پادزهرِ کبر: بزرگترین مانع رسیدن به خدا، «نفسِ اماره» و تکبر است. وقتی بنده زبان به حمد میگشاید، عملاً خود را کوچک و خدا را بزرگ میکند. این «خُضوع» و «خشوع»، کلیدِ درهایِ رحمت است.
💫۲. عبور از مرزِ زبان (فَلَکَ الحَمدُ)
امام (ع) میفرمایند: «فَلَکَ الحَمدُ ما وُجِدَ فی حمدکَ مذهبٌ…» (سپاس برای توست تا زمانی که راهی برای سپاس باقی باشد).
این جمله اشاره به «فنایِ در حمد» دارد. عارف، تمام کلماتِ موجود در لغت را برای توصیف جمال خدا به کار میبرد و وقتی میبیند کلمات تمام شدند، زبان به سکوت میرود و «زبانِ حال» آغاز میگردد.
مثال: مثل کسی است که میخواهد زیباییِ یک گل رُز را توصیف کند. هزاران صفت میگوید، اما در نهایت میگوید: «ببین و خودت قضاوت کن!» حمدِ حقیقی، آن لحظهای است که عارف از توصیف میماند و فقط در حضورِ محبوب ذوب میشود.
💫۳. حمدِ زهرا (س)؛ الگوی شکر
در بخشی از متن به خطبه فدکیه حضرت زهرا (س) اشاره شد. ایشان شکر را بر سه قسمت میدانند: نعمتِ آغاز شده، نعمتِ الهام شده، و نعمتِ تقدیم شده (سعادتِ از پیش تعیین شده).
حضرت زهرا (س) به ما میآموزد که حتی «توانِ شکرگزاری» خود را هم باید شکر کنیم. این یک چرخهی صعودی است: خدا نعمتی میدهد -> ما شکر میکنیم -> خدا به خاطر شکر، نعمتِ بیشتری میدهد (لَئِن شَکَرتُم لَأَزیدَنَّکُم). حضرت زهرا (س) استادِ این ترانه معنوی هستند.
✅ وداع عاشقانه و پیک خلوت
ماه رمضان مانند «پیک خلوت» است؛ یعنی سفیری که از جانب محبوب آمده تا دلِ ما را از غبارِ دنیا پاک کند و بازگردد.
💫۱. فرقِ «فراق» با «وداع»
«وداع» مخصوص دوست است.
«فراق» معمولاً ناخواسته و همراه با درد است (مثل مرگ)، اما «وداع» یک آیینِ عاشقانه است. دو عاشق که میدانند مدتی یکدیگر را نمیبینند، با آغوشی گرم و با قولی برای بازگشت، خداحافظی میکنند.
کاربرد: وقتی ما ماه رمضان را وداع میکنیم، نباید مثل کسی باشیم که امیدش را از دست داده.
💫۲. ماه رمضان؛ شاهدِ روز جزا
در روایتی آمده است که ماههای رجب، شعبان و رمضان در قیامت شاهد میایستند.
این تصویرِ ترسناک و امیدبخش همزمان است. تصور کنید در محشر، سه موجودِ نورانی (این ماهها) رو به روی شما قرار بگیرند. یکی میپرسد: «این بنده در تو چه کرد؟»
اگر پاسخ مثبت باشد، آنها بهترین وکیلِ مدافع شما هستند.
اگر پاسخ منفی باشد، سکوت آنها حجت را بر شما تمام میکند.
پیام: پس در لحظات وداع، از ماه رمضان بخواهیم که در پیشگاه خدا، خطای ما را فاش نکند، گناهان ما را بپوشاند (استغفارِ وداع).
✅از رمضان تا ابد؛ تداوم بندگی
پایان ماه رمضان، پایانِ بندگی نیست؛ بلکه «نمایشگاهِ محصولاتِ رمضان» است.
💫۱. اصلِ «موتوا قبل ان تموتوا» (مردن قبل از مرگ)
ماه رمضان تمرینِ مردنِ نفس بود. روزه، یعنی کشتنِ هواهای نفسانی. حالا که ماه تمام شد، آیا نفس دوباره زنده میشود؟
هدف این است که «حالِ روزهدار» در «غیرِ روزه» نیز ادامه یابد. یعنی چشم که روزه بود (از حرام نگاه نمیکرد)، بعد از رمضان هم روزه بماند. گوش که روزه بود (از غیبت نمیکرد)، بعد از رمضان هم روزه بماند.
شعار: «رمضان رفت، اما روحِ رمضان بماند.» این یعنی ما در تمام سال، باید «روزهوار» زندگی کنیم؛ نه از نظر ترک آب و نان، بلکه از نظر ترکِ گناه و رعایتِ حدود الهی.
💫۲. عید فطر؛ جشنِ تولدِ انسانِ جدید
عید فطر، جشنِ پایانِ گرسنگی نیست؛ جشنِ تولدِ انسانی است که در کورهی رمضان ذوب شده و باز شکل گرفته است.
انسانِ قبل از رمضان، با انسانِ بعد از رمضان فرق دارد. اگر فرقی نکرده باشد، یعنی عید واقعی برای او رخ نداده است. عید برای کسی است که «تقوا» را به عنوان هدیهی این ماه دریافت کرده است: «لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ».
✨ ای مؤمنان عزیز!
ماه عاشقان، چون سفیری کریم، بارِ سفر را بست و سویِ ملکوت آغاز کرد. اکنون که در آستانهی وداع ایستادهایم، بیایید حسابی از خود بازکشیم. آیا ما در این میدانِ مسابقه، سبقت گرفتیم یا باز ماندیم؟ آیا «حمد» ما از حدِ زبان گذشت و به جان رسید؟
ماه رمضان آمد تا به ما بیاموزد که میتوان بدونِ آب و نان، اما با یادِ خدا زیست. اکنون که این ماه میرود، مأموریتِ ما سنگینتر میشود؛ باید ثابت کنیم که درسِ بندگی را فرا گرفتهایم. وداع را با زبانِ گریه و توبه انجام دهیم، نه با بازی و لهو. و بدانیم که این وداع، پایانِ دوستی نیست، بلکه شروعِ ملاقاتی دائمی در تمامِ لحظاتِ عمر است، اگر ما اهلِ بندگی باشیم.»
❇️ تکمله و تزینه
✨ وداع با ماه مبارک رمضان و فناپذیری دنیا
الهی، این ماه زیبایت تو را تعظیم نمود و عظمتت را پاس داشت، پس خود نیز عظمت یافت. احترام و کرم تو را نگه داشت و خود به کرامت رسید. این ماه آمد و رفت، و این میدان، میدان مسابقه با تو بود.
✨ بشارت مغفرت و تولد دوباره بندگی
این ماه رزمایش بندگی خدا بود. ما در دل این ماه لیلهالقدر را سپری کردیم تا غدیری شویم و از هزاران جلوهی بندگی بالا برویم و طوفان بندگی به پا کنیم.
باید مرز زمان را در این میدان بشکنیم و وارد حوزهای فراتر از زمانها شویم؛ بندهی صرف خدا شویم و بندهی صد خدا و بالاتر از آن.
ماه مبارک سر رسید و زمان برداشت محصول فرا رسیده است؛ شجرهی ماه رمضان گذشت و اکنون زمان چیدن میوههای رسیدهی آن است.
آغاز جشن تولد بندگی خداست؛ ما از نو، در پایان این ماه متولد خواهیم شد. ما تجربهی «موتوا قبل ان تموتوا» (مردن قبل از مرگ) را خواهیم کرد. این ماه گذشت و فنا شد و اکنون زمان وداع با آن فرا رسیده است.
✨چگونگی وداع با ماه ضیافت الهی
معنای وداع از ماه مبارک چیست؟ امام سجاد (ع) چگونگی وداع کردن را به ما میآموزند. وداع به معنای بریدن نیست، بلکه ما به بدرقهی مسافری هستیم که از آن سوی جهان هستی آمده بود. سفرهای از فراسوی جهان و ملکوت اعلی برای ما پهن کرده بود و اکنون این سفره در حال برچیده شدن است تا مسافر به آسایش و منزل حقیقی خود برود. وداع یعنی رسیدن به آسودگی و راحتی.
اگر ما رفیق نیکی برای این ماه بودیم، جدایی برایمان سنگین خواهد بود؛ اما اگر رفیق خوبی نبودیم، راحت از ما جدا میشود. در این لحظهی آخر و وداع، چگونه از این ماه زیبا جدا شویم؟ باید گفتگویی صمیمانه با ماه خدا داشته باشیم. ما با خدا و ماه خدا آشنا شدیم و ملازم شدیم: «من الله مع الله الی الله».
این ماه رحلت میکند، اما خالق و صاحب این ماه باقی میماند. باید بررسی کنیم قبل از آمدن این ماه چگونه بودیم، در دل آن چگونه شدیم و در آخر آن چه خواهیم شد. حس و حال بندگی خدا در ما باید ظهور کند. حال ما باید ضربدر این ماه شود تا در روز عید فطر از دل این زمان متولد شویم. عصب بندگی در وجود ما باید به اوج برسد و تقویت شود. باید بندگی را با تمام وجود حس کنیم. مبادا جدایی از این ماه برای ما آسان شود که این نشانهی باختن و فراغت است؛ مانند جدایی حضرت خضر از حضرت موسی (ع). مبادا چنان رفاقتی داشته باشیم که وقتی ماه دور میشود، راحت شود؛ چرا که فردا شهادت خواهد داد.
✨شهادت ماهها و صفات خداوند در دعای ۴۵
«ای معبود و خدای من! ای آن کسی که به پاداش رغبت نمیکند و هیچ چشمداشتی نسبت به بندگانت نداری. معاملهای با بندگان نمیکنی مگر اینکه سود آن برای خودشان است؛ نفع یکطرفه است و فقط این بنده خداست که سود میبرد. ای آن کسی که بر بخشش پشیمان نمیشوی! ندامت مخصوص خطاکاران است و هرچه عطا میکند از روی حکمت است، چون او هم رحمان و هم رحیم است. ای آن کسی که بنده خود را به طور مساوی پاداش نمیدهی؛ اگر نیکی کنند دهها برابر تفضل میکنی و اگر بدی کنند جزای مثل آن را میبینی و به هیچ وجه به آنان ظلم نمیکنی.
خداوندا نعمتت بیآغاز و ابتدایی است و هیچکس مستحق هیچ عطایی نیست. کسی نیست که کاری انجام دهد تا تو در مقابل آن عطا کنی. نعمتت ابتداست و گذشتت لطف. عفوت تفضل و احسانت است. اگر عطا کنی منت نمیگذاری و اگر منع کنی از روی ستم نیست. خداوندا کسی را که تو را سپاسگزار باشد، خودت شاکر او میشوی، در حالی که تو خودت شکر را به او الهام نمودهای. تو معلم حمد و عشق هستی؛ بنده کجا و ربالارباب کجا؟ اما تو بندگانت را عاشق خود میسازی و چگونه ستودن را به آنان میآموزی تا بلبلِ توحید شوند.
✨ستر عیوب، مغفرت و حلم الهی
خداوندا تو معبودی هستی که بدیها را میپوشانی و اگر میخواستی رسوایشان میکردی. تو کسی را میبخشی که اگر میخواستی از او باز میداشتی و هیچکس مستحق بخشش تو نیست. چه بسا مستحق عذاب باشند که تو پاداششان میدهی. تو لطف خود را به آنان گستردهای، در حالی که مستحق رسوایی و قطع نعمت بودند. تو تمام افعالت را بر مبنای تفضل بنیان نهادهای و قدرتت را بر گذشت و احسان روان ساختهای. با بردباری به استقبال نافرمانان شتافتهای و نه تنها در مجازات شتاب نمیکنی، بلکه با حلم آغوش محبت را به سوی آنان میگشایی.
خداوندا به آنکه به خود ستم کرد مهلت دادی و نه تنها مهلت، بلکه انتظار کشیدی تا توبه کنند. در کیفرشان شتاب نکرد تا مبادا آنان که مستحق هلاکتاند، نابود شوند. تو مواظب آنهایی بودی که خود را به گودال هلاکت میانداختند تا نجات یابند. مبادا بدبختان به واسطه نعمت تو به بدبختی ابدی برسند؛ تو خواستی با نعمتت به سعادت برسند، نه اینکه رسوا شوند. مگر پس از اتمام حجت و پیاپی کردن فرصتها، آنان که سزاوار هلاکتاند، هلاک شوند. این همه لطف و توجه شایسته آنان نبود، بلکه کرم و عفو تو بود. ای کریم، ای حلیم، ای آن کسی که در عقوبت شتاب نمیکنی. تو برای بندگانت بابی به سوی عفو گشودی و نامش را توبه نهادی.
✨عظمت حمد و ثنوی در فراز چهاردهم
در فراز چهاردهم این دعا، آیا در جهان هستی حمدی به این زیبایی که امام سجاد (ع) خدا را حمد میکنند، یافت میشود؟ نمیشود؛ زیبایی این حمد قابل توصیف نیست. گویی امام سجاد (ع) بابی خاص در حمد خدا گشوده و سبقت گرفته است. حمد مخصوص توست تا آنجا که در حمد تو مذهبی (راهی) یافت نشود.
خداوندا تو را آنچنان حمد میکنم که تمام راههای حمد طی شود و از تمام دروازههای حمد بگذرم تا دیگر دروازهای نماند و به فراسوی حمد تو برسم.
عجب زیباست این حمد و فراتر از زیبایی! امام زینالعابدین (ع) با تمام وجود و قوا، تا زمانی که لفظی برای سپاس باقی است، تو را حمد میگویم. تا زمانی که معنایی برای حمد نماند، تمام الفاظ و معانی را به پایان میبرم و از آنها میگذرم. خداوندا اول الفاظ حمد را فتح میکنم، سپس به سوی فتح معانی حمد میشتابم. تا نفس آخر تو را حمد میکنم و از تمام الفاظ و معانی سبقت میگیرم.
عجب اسراری در این دعا است! با تمام سرمایه وجودم و کل جهان هستی تو را ستایش میکنم.
همهی حمد را خرج تو میسازم، شمع حمد تو میشوم و عطر حمد تو میگردم.
✨پایگاه حمد در دل مؤمن و خداحافظی نهایی
حمد مخصوص آن خدایی است که اذن حمد را به عاشقانش نشان داد و تشنگان را حمد کردنش آموخت. آثار حمد او از مدح ستایشکنندگان فراتر میرود. حمد آن خدایی را که اوهام در وصف او حیراناند و عقلها از کنه عظمتش بازماندهاند.
امام سجاد (ع) در این فرازها اسراری میگشایند. این ماه مبارک در وجود ما مقام و پایگاه حمدی ایجاد کرد. عجب مأمور عظیمی! این ماه خیمهی حمدی در دل ما زد و پایگاهی برای حمد بنا نهاد و رفت. مبادا این پرچم حمد فرو بنشیند؛ باید همواره برپا باشد. وجود ما به برکت این ماه، پایگاه حمد خداست.
این ماه مصاحب نیکی برای ما بود و رفیقی نیکوتر از او در جهان هستی یافت نمیشود. او ما را به بالاترین سود جهانیان رساند و متعالیترین تجارت بندگی را به سرانجام رساند. اکنون پس از اتمام مأموریت و وفای به عهد، پس از آنکه ضیافت را به زیبایی برگزار کرد و ما را میهمان خدا ساخت، میخواهد رحلت کند. پس با او وداع میکنیم؛ وداع با کسی که جداییاش بسیار سخت، غمانگیز و وحشتناک است. او عهد و پیمانی بر ما گذاشت و رفت. ما با تمام احترام و ادب ندا میدهیم: «السلام علیک یا شهر الله الاکبر، ای عید دوستان خدا، ای گرامیترین همراه، ای بهترین ماه در میان روزها و ساعات.»
🌼علی ساعی(عبدالله مشکات) 110.141(903)🌼
[1] الأمالي( للصدوق) ؛ النص ؛ ص100 ابن بابويه، محمد بن على، كتابچى – تهران، چاپ: ششم، 1376ش.
[2] تحف العقول ؛ النص ؛ ص236 ابن شعبه حرانى، حسن بن على، جامعه مدرسين – قم، چاپ: دوم، 1404 / 1363ق.
[3] الغارات (ط – القديمة) ؛ ج2 ؛ ص435 ثقفي، ابراهيم بن محمد بن سعيد بن هلال، دار الكتاب الإسلامي – قم، چاپ: اول، 1410 ق.
[4] الإقبال بالأعمال الحسنة (ط – الحديثة) ؛ ج1 ؛ ص352 ابن طاووس، على بن موسى، دفتر تبليغات اسلامى – قم، چاپ: اول، 1376ش.
[5] التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري عليه السلام ؛ ؛ ص655 حسن بن على عليه السلام، امام يازدهم، مدرسة الإمام المهدي عجل الله تعالى فرجه الشريف – ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1409 ق.
[6] نهج البلاغة (للصبحي صالح) ؛ ؛ ص265 شريف الرضى، محمد بن حسين، هجرت – قم، چاپ: اول، 1414 ق.
[7] دلائل الإمامة (ط – الحديثة) ؛ ؛ ص111 طبرى آملى صغير، محمد بن جرير بن رستم، بعثت – ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1413ق.
[8] إقبال الأعمال (ط – القديمة) ؛ ج1 ؛ ص373 ابن طاووس، على بن موسى، دار الكتب الإسلاميه – تهران، چاپ: دوم، 1409 ق.
[9] بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج94 ؛ ص145 مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
نظرتون در مورد این پست چیه؟