اخلاق و عرفان

نماز، پل رسیدن به قرب الهی است و حضور قلب در آن، کلید بهره‌مندی از آثارش. با فراموشی دنیا و توجه به عظمت الهی، می‌توان به قرب و لذت مناجات دست یافت. تکبیر نماز باید با قلبی همراه باشد که عظمت الهی را درک کرده و مخلوقات را در برابر او ناچیز بداند.

نفوذ شیطان در هیچ یک از فقرات نماز کمرنگ نمی‌شود و تفاوتی بین حمد و سوره و تسبیحات وجود ندارد. حضور قلب در نماز به شیفتگی فرد برای ارتباط با خدا بستگی دارد؛ هرچه این شوق تقویت شود، دل و زبان همزمان در محضر خدا حاضر خواهند بود. عشق به عبادت، که با معرفت حاصل می‌شود، عامل حضور دل در نماز است و دل باید رهبر اعضا و جوارح باشد.

اخلاص عمل به معنای انحصار عبادت در معبود است و عدم خلوص، دروغ و دغل محسوب می‌شود. مزد خدمت خادم از مخدوم است و در عبادت ناخالص، طلب مزد از معبودی است که مورد خدمت واقع نشده است. اخلاص با معرفت زلال حاصل می‌شود؛ وقتی معبود خود را کافی دانستیم، به غیر او روی نمی‌آوریم.

نقش شیطان مانند معلمی است که با وسوسه، نقاط قوت و ضعف انسان را آشکار می‌کند تا خود را اصلاح کند. اما این دوستی با شیطان نیست، بلکه اجتناب از پلیدی است؛ همانطور که از شراب دوری می‌کنیم. شیطان دشمن خداست و هدفش جهل‌آفرینی است، نه رساندن به کمال.

برای افزایش پشتکار، نباید امور را پیش از استحکام‌بخشی و آمادگی کامل بازگو کرد، زیرا این کار باعث تباهی و از دست رفتن انرژی انجام آن می‌شود. تحقق هر امری مشروط به رعایت قوانین و سنت‌های الهی است و باید آن را مانند جنینی که در رحم مادر حفظ می‌شود، محفوظ نگه داشت.

ریشه تکبر و خودبینی در عدم شناخت نفس و عشق به دنیا نهفته است. با تلاش برای شناخت ضعف‌ها و حقارت خود، تفکر در عظمت پروردگار، و اقامه عاشقانه نماز، می‌توان بر تکبر غلبه کرد. تطهیر دل از عشق دنیا و دوستی‌های مادی، به خضوع و خشوع می‌انجامد.

مقام مخلصین، دشمنی با ابلیس است و شیطان توانایی فریب آنها را ندارد. کسانی که به مخلصین تهمت دوستی با شیطان می‌زنند، خود کار شیطانی می‌کنند. دوستی تام با خدا، شیطان را رام می‌کند، همانطور که حیوانات وحشی رام می‌شوند.

دفاع از حجاب با بیان اینکه دستور خداست و اشیاء با ارزش پوشانده می‌شوند، ارشادی زیبا و دفاعی افتخارآمیز از فریضهٔ امر به معروف است. این بیان شما ستودنی است و مدال پر افتخار فریضه امر به معروف را بر گردن شما می‌آویزد.

کمک به همکلاسی بیمار، حتی اگر بدون اجازهٔ مدیر مدرسه باشد، کاری زیبا و خداپسندانه است و مدیر نباید مانع انجام کار خیر شود. این اقدام شما ستودنی است و اجر بیشتری دارد اگر یواشکی انجام شود.

منظور از «بدی‌ها» در حدیث امام صادق (ع) که دوری از آن‌ها باعث افزایش عمر می‌شود، شامل گناهان کبیره مانند دروغ، غیبت، تهمت، فحاشی، بی‌حجابی، کم‌فروشی، اسراف و بی‌احترامی است. این شامل ترک واجباتی چون نماز، خمس و زکات و همچنین ترک امر به معروف و نهی از منکر نیز می‌شود.

امر به معروف و نهی از منکر به شیوه‌ای زیبا و قاطع، کاری جهادی است که موجب شادی خدا و اولیاء او می‌شود و خانواده را در پناه عنایات الهی قرار می‌دهد. این اقدام شما ستودنی است و موجب بیمه شدن خانواده در سلامت و عنایات خاص خدا می‌گردد.

استفاده از وسایل مدرسه که هنوز سالم هستند و قابل استفاده‌اند، اسراف نیست. اسراف به معنای دور ریختن یا استفادهٔ نادرست از چیزهایی است که هنوز ارزش و کاربرد دارند. شما با استفاده از وسایل پارسال خود، کار درستی انجام داده‌اید که مورد رضایت خداست.

دخترانی که به خاطر خدا حجاب می‌کنند و به سخنان او گوش می‌دهند، پاداش بزرگی در بهشت خواهند داشت. آنها همدم حضرت فاطمه (س) خواهند بود، از یاقوت سرخ درخشان‌تر و مانند جواهرات گرانبها خواهند بود. بهشت فرش زیر پای آنهاست و هر خواسته‌ای که از دلشان عبور کند، محقق می‌شود و الطاف خاصی از جانب خدا شامل حالشان خواهد شد.

برای کسانی که از دین فاصله گرفته‌اند، توصیه می‌شود مرگ را زیاد یاد کنند، زیرا یاد مرگ از جمله نیروهای راه انداز عبادت و بندگی است. همچنین دعای پنجم صحیفه سجادیه برای این مرحله حساس توصیه می‌شود.

غیرت مرد نسبت به همسر، حسی منحصر به اوست و زن چنین حسی ندارد. دگرگونی و تغییر زن در برابر رفتار غیر دینی و معاصی مرد، ارزشی فراتر از غیرت دارد و حسی از جنس حب الهی است. امر به معروف و نهی از منکر از جانب زن واجب و پسندیده است و او در دعوت به غض بصر، دفاع از حریم الهی و تلاش برای دور نگه داشتن شوهر از آلودگی است.

پیشنهاد دوستی با شیطان، به معنای گشودن مسیر دشمنی با خداست؛ زیرا شیطان دشمن آشکار انسان است و قسم به نابودی او یاد کرده است. هرگونه اعتماد به شیطان، حماقت و گمراهی است و کسانی که چنین پیشنهادی می‌دهند، جاهلانی هستند که به نوکری شیطان درآمده‌اند.

مؤثرترین راه مبارزه با غضب، ذکر و یاد الهی است؛ زیرا فراموشی خدا علت اصلی بروز عصبانیت است. غضب نیرویی است که اگر تحت کنترل عقل باشد، منشأ خیر است. برای تقویت یاد الهی، باید تقوا را با عقل تقویت کرد و همواره به خدا پناه برد.

اشک، نشانه عشق و محبت و علامت ارتباط قلب عاشق با محبوب است و ظهور حس و حال و سوختی برای حرکت و ایجاد ارتباطی گسترده‌تر با محبوب توام با تحول باطنی است. اما اشک پایان و غایت عشق و عاشقی نیست، بلکه طریق ایصال برای رهپویی به بلندای سلوک بندگان و راه میقات لقا جویان الله است.

امر به معروف فردی که خود عامل نیست، با وجوب نماز خواندن فرد گناهکار متفاوت است. اگرچه امر به معروف واجب است، اما فرد امرکننده باید خود را نیز مخاطب قرار دهد و عزم عمل به معروف را داشته باشد. در غیر این صورت، مذموم است. زیباترین امر به معروف از سوی عامل به معروف است.

آثار دنیوی نماز شامل قرب الهی، ارتباط با معبود، غفلت‌زدایی، آرامش، رزق و برکت، عشق، اجابت دعا، دوری شیطان، استواری ایمان و تطهیر دل است. اثر اخروی آن، میزان الاعمال بودن آن است. خطورات مزاحم در نماز ناشی از بی‌معرفتی، بی‌محبتی و حب دنیاست؛ باید با تواضع، ترک گناه و تمرین بندگی، لذت عبادت را درک کرد.