حدیث و روایات

مستی خواب (سکر النوم) به معنای غلبه خواب بر حواس است که باعث از دست دادن هوش و هذیان‌گویی می‌شود، اما با مستی شراب متفاوت است. در این حالت، مؤمن سلامتی دلش محفوظ می‌ماند و نباید با وجود چنین حالتی مشغول نماز شد تا از هذیان‌گویی جلوگیری شود.

بر اساس روایات متعدد، شطرنج هم‌ردیف قمار و از مصادیق رجس و لهویات شمرده شده و موجب قساوت قلب و بازدارنده از کارهای مهم است. برخی روایات آن را از اختراعات شیطان و موجب سحرزدگی و جذب اجنه دانسته‌اند. تقلب در آن نیز گناهی بزرگ شمرده شده است.

حدیثی از امام باقر (ع) بیان می‌کند که دل گاهی نه ایمان دارد و نه کفر، بلکه مانند قطعه گوشتی است که خداوند پس از آن، ایمان یا کفر را در آن قرار می‌دهد. این امر جبری نیست و با دعا و مناجات می‌توان توفیق هدایت را کسب کرد. غفلت در امور روزمره نیز می‌تواند مصداق این حالت باشد.

نفوذ شیطان در هیچ یک از فقرات نماز کمرنگ نمی‌شود و تفاوتی بین حمد و سوره و تسبیحات وجود ندارد. حضور قلب در نماز به شیفتگی فرد برای ارتباط با خدا بستگی دارد؛ هرچه این شوق تقویت شود، دل و زبان همزمان در محضر خدا حاضر خواهند بود. عشق به عبادت، که با معرفت حاصل می‌شود، عامل حضور دل در نماز است و دل باید رهبر اعضا و جوارح باشد.

مراد از زنجیر شدن شیاطین در ماه مبارک رمضان، تضعیف و محدود شدن قدرت و شدت عملیات آنهاست، نه حذف کاملشان از زندگی انسان. شیاطین سرکش شامل هر نوع شیطانی از جنی و انسی می‌شود. انسان در این ماه با سهولت بیشتری می‌تواند از شر شیطان در امان بماند.

گناهان کبیره در قرآن شامل شرک به خدا، یأس از رحمت او، ایمنی از مکرش، عقوق والدین، قتل نفس، نسبت ناروا به پاکدامن دادن، خوردن مال یتیم، فرار از جهاد، خیانت در بیت‌المال، نپرداختن زکات، شهادت دروغ، میگساری، ترک نماز و پیمان‌شکنی است. گناه صغیره یا لمم، به معنای قصد گناه بدون انجام آن است.

برای بررسی دلایل غفلت منتظران از منظر آیات و روایات، کتاب‌هایی چون «مکیال المکارم» اثر سید محمدتقی موسوی اصفهانی، «الغیبه» اثر طوسی و نعمانی، «کمال الدین» اثر صدوق، و همچنین بخش‌هایی از «بحارالانوار» و تفاسیر روایی مانند نور الثقلین و البرهان توصیه می‌شود. «گفتمان مهدویت» و «دادگستر جهان» نیز منابع مفیدی هستند.

اشعار ایرج میرزا به دلیل داشتن الفاظ رکیک و مضامین مستهجن، قابلیت استفاده عمومی ندارد و او الگوی مناسبی برای جامعه نیست. شاعرانی که از مهارت کلامی خود برای حمله به مقدسات بهره گیرند، به عذاب دردناک الهی گرفتار خواهند شد، چنانکه روایات نیز بر گمراهی و گمراه کردن چنین شاعرانی تأکید دارند.

تلقین فقر و طول عمر به نفس، انسان را از شکر نعمت‌های الهی باز می‌دارد و به سوی حرام سوق می‌دهد. همچنین، وسوسه طول عمر باعث فراموشی مرگ و عدم آمادگی برای آخرت می‌شود. بنابراین، نباید نفس را به فقر و طول عمر حدیث کرد و اسیر وسوسه‌های آن شد.

قبله قرار دادن زنان در آخرالزمان، تحت هیچ شرایطی مقبول و مشروع نیست و مذموم است. زن مؤمنه یار و مددکار شوهر در اطاعت خداست، نه اینکه مانع او شود. این وضعیت نشان‌دهندهٔ انحطاط ایمان و اسلام است که در آن شکم‌ها، دین و زنان، قبلهٔ افراد می‌شوند.

حدیث «من کثر فکره فی المعاصی دعته إلیها» از نظر سندی مرسل و ضعیف است، اما مضمون آن صحیح و نزدیک به سخنان امیرالمؤمنین (ع) است. این حدیث بیان می‌کند که تفکر زیاد دربارهٔ گناهان، فرد را به سوی آن‌ها سوق می‌دهد.

حدیثی از امام صادق (ع) در مصباح الشریعه، اعراب قلب را به چهار قسم رفع، فتح، خفض و وقف تقسیم می‌کند. رفع قلب در ذکر خدا، فتح در رضا از خدا، خفض در اشتغال به غیر خدا و وقف در غفلت از خداست. این حالات با علائمی چون موافقت، شوق، توکل، صدق، یقین، عجب، ریا، حرص، زوال حلاوت طاعت و عدم مرارت معصیت همراه است.

امکان ملاقات با امام زمان (عج) وجود دارد، اما نیازمند درک و شناخت عمیق از ایشان است که غالبا دیدگان از آن ناتوانند. روایات نیز بر این نکته تأکید دارند که زمین هیچ‌گاه از حجت خدا خالی نیست، هرچند ممکن است مردم به دلیل ظلم و گناه از شناخت او کور شوند. همانطور که یوسف (ع) مردم را می‌شناخت ولی آنان او را نمی‌شناختند.

همه موجودات عالم ذاکر ذکر الهی هستند و لحظه‌ای ذکرشان قطع نمی‌شود، چه به زبان تکوین و چه تشریع. تسبیح الهی نوع خاصی از ذکر است. اگرچه برخی موجودات مانند پرندگان اگر زبان ذکر تشریعی‌شان خاموش شود آسیب‌پذیر می‌شوند، اما هر موجود ذاکری که طعام مؤمنی شود، مشمول لطف بزرگی می‌گردد.

هر کس با میل و توجه به سخن گوینده‌ای گوش دهد، او را پرستش کرده است. اگر گوینده از خدا سخن بگوید، خدا را پرستیده و اگر از زبان ابلیس سخن بگوید، ابلیس را عبادت کرده است. گوش دادن با اشتها و تمرکز به مطالب باطل، موسیقی حرام، خرافات و هر آنچه انسان را از یاد خدا غافل کند، مصداق پرستش ابلیس است.

مسخره کردن، به کار بردن القاب زشت و طعن و عیبجویی از مصادیق توهین و فسق است، چنانکه قرآن کریم از آن نهی کرده است. اما لعن ظالمان به صورت عالمانه و بدون تحریک دشمنی، زیباست؛ در حالی که لعن بزرگان اقوام که موجب تعصب و دشمنی شود، پسندیده نیست.

روایات اصول کافی درباره «سهو دل» بیان می‌کنند که گاهی دل نه مؤمن است و نه کافر، بلکه مانند قطعه گوشتی است که خداوند پس از آن، ایمان یا کفر را در آن قرار می‌دهد. این امر جبری نیست و با دعا و مناجات می‌توان توفیق هدایت را کسب کرد. غفلت در امور روزمره نیز می‌تواند مصداق این حالت باشد.

دل گاهی در حالتی بین ایمان و کفر قرار می‌گیرد که از اختیار انسان خارج است و خداوند آن را به سمت ایمان یا کفر هدایت می‌کند. این حالت با غفلت در امور روزمره متفاوت است و با دعا و مناجات می‌توان قلب را به سمت ایمان هدایت نمود.