دعا و مناجات

قرآن و دعاهای ماثور مانند صحیفه سجادیه، دارای بطون، اشارات، لطایف و حقایق عمیقی هستند که در هیچ ترجمه‌ای به طور کامل گنجانده نمی‌شود. اکتفا به ترجمه به معنای راضی شدن به حداقل بهره‌مندی از این گنجینه عظیم است و فضیلت خواندن متن عربی را ندارد.

بله، می‌توانید آیه الکرسی را برای همهٔ مؤمنان و مؤمنات بخوانید، همان‌طور که برای خانوادهٔ خود می‌خوانید. نیت خاص برای خانوادهٔ خود کافی است و خواندن آن برای عموم مؤمنان نیز توصیه شده است.

برای کمتر خواب دیدن و حفظ آرامش ذهن، می‌توان به مناجات و دعای «ای خدای من! ای معبود من! ای کسی که نه خواب و نه چرت او را نگیرد، خودم را خوابم را رویایم را به تو می‌سپارم؛ مرا در خواب و بیداری به خود وا مگذار، رویاهای نیک را به من روزی فرما و از رویای شوم و تلقینات شیطان و اضغاث و احلام محفوظم دار» توسل جست. این دعا به حفظ از رویاهای شوم و پریشان‌کننده کمک می‌کند.

عبارت «اسماؤکم فی الاسماء» در زیارت جامعه کبیره به این معناست که نام‌های ائمه (ع) در میان نام‌های الهی و در لوح محفوظ ثبت شده است و این نشان‌دهنده جایگاه رفیع و عظمت آن‌ها در عالم هستی است. همچنین «قبورکم فی القبور» به معنای دفن شدن آن‌ها در زمین و در میان قبور دیگران است، اما با این تفاوت که قبور آن‌ها بقعه‌های متبرکه و محل زیارت است.

تملق در دعای ابوحمزه ثمالی به معنای اظهار ادب بندگی در برابر خداست، نه خلاف باور قلبی. این اظهار محبت و لطف، مطابق معرفت به کرم و گستردگی رحمت الهی است و شایسته درگاه اوست. حتی در صورت عذاب، انسان از اظهار محبت به خدا دست نمی‌کشد.

عمل ذکر "یا مولاتی یا فاطمه اغیثینی" که در فضای مجازی دست به دست می‌شود، از حیث سند و متن دارای اشکالات آشکار است. این عمل فاقد سند بوده، انتساب آن به معصوم باطل است و متن آن با نصوص قرآنی مانند آیهٔ ۱۸ سورهٔ جن و روایات مبنی بر اینکه مساجد از آن خداست و نباید کسی را با خدا خواند، منافات دارد.

اوقات خاصی به هر امام معصوم (ع) اختصاص یافته است، اما روح مبارک ایشان در تمام اوقات حضور دارد. این اختصاص به مانند اعضاء و جوارح رئیسه بدن است که جایگاه ویژه‌ای دارند اما با کلیت بدن نیز مرتبطند. در مفاتیح الجنان، ساعات خاصی به ائمه (ع) نسبت داده شده که نشان‌دهندهٔ ارتباط ویژهٔ آن‌ها با آن زمان‌هاست.

توسل به معنای واسطه قرار دادن معصومین (ع) برای تقرب به درگاه الهی است و نه پرستش آن‌ها. این عمل، زیباترین طریق ارتباط با خدا، لبیک به فرمان او و نشان‌دهندهٔ ارزش و مقام نزد محبوب است. معصومین (ع) به عنوان محبوبان درگاه خدا، اسباب تلطیف، تزیین و تقریب به سوی خدا هستند.

در مکان‌های مقدس و در محضر دوستان خدا، شایسته است که حاجت‌های والا و معنوی را از درگاه الهی طلب کرد. اگرچه درخواست خواسته‌های دنیوی مانند ماشین نیز اشکالی ندارد، اما بهتر است با در نظر گرفتن مصلحت الهی و با دعایی مانند «اگر مصلحت است، روزی فرما» همراه باشد.

برای شروع کاری پر سود و پر خیر و برکت، خواندن دعاهای ۶ و ۳۳ صحیفه سجادیه، زیارت حضرت رسول (ص) و خواندن دعای «اللهم إنی أسألک بقوتک و قدرتک و بعزتک و ما أحاط به علمک أن تیسر لی من التجاره أوسعها رزقا و أعمها فضلا و خیرها عاقبه» توصیه می‌شود. همچنین خواندن نماز و دعای «غدوت بحول الله و قوته...» نیز مفید است.

دیدن خواب‌های ترسناک با حضور شیاطین، حتی پس از انجام عبادات مستحبی، نشان‌دهندهٔ تأثیرگذاری عبادت شماست و شیطان با این روش سعی در مایوس کردن شما دارد. برای مقابله با این وضعیت، باید با صلابت به عبادات خود ادامه دهید و با مناجات و مراقبات ویژه، شر شیطان را قطع کنید. توسل به دعای هفدهم صحیفه سجادیه، مناجات الشاکین، چهار قل، آیت‌الکرسی و آیات خاصی از قرآن می‌تواند مؤثر باشد.

مدیریت گرایشات باطنی از طریق اختیار و انتخاب، استخاره از درگاه الهی، و دعا بر اساس صحیفه سجادیه میسر است. دعای علمی و عملی، راه روشن تنویر گرایشات را سبب می‌شود و به ما کمک می‌کند تا مطیع ارادهٔ الهی باشیم و آنچه را او دوست دارد، اختیار کنیم.

قبل از دعا، پس از وضو گرفتن و رو به قبله نشستن، با دلی پاک و نازنین، ابتدا با خدای خود خصوصی گفتگو کنید. پس از چند بار ابراز محبت به معبود، دعای خود را شروع کنید.

استغفار برای افراد زنده، مانند استغفار پیامبر (ص) برای امت و یعقوب (ع) برای فرزندانش، می‌تواند روح و روان آنها را صیقل دهد، به شرطی که فرد قابلیت و صلاحیت آن را داشته باشد و از اهل شرک، نفاق یا ظالمان نباشد. قرائت قرآن نیز تاثیر خاص خود را دارد.

برای آرامش قلب و رفع اضطراب، استغفار در سحر و شبانه‌روز، طلب حلالیت از مظلومان، شرکت در عزاداری حسینی، صله ارحام، آشتی، نماز اول وقت و شب، اذکار باطنی، انس درونی با خالق، کوتاه کردن آرزوهای دنیوی و جایگزینی آن با آرزوهای اخروی، حب الهی و اولیاءالله، عطر درمانی، مراقبه، کنترل حسد و کبر، زدودن خشم و شک، تقویت یقین و رضا، تمرین خوش‌اخلاقی، حسابرسی نفس و شکرگزاری توصیه شده است.

دستورالعمل جامع استخاره شامل مراحل نیت، توبه و استغفار، مراقبت در رفتار و گفتار، مداومت بر ذکر و اعمال صالح، قرائت قرآن و تفکر در آن، رفت و آمد به مساجد و دیدار با اهل تقوا، مواظبت بر نماز و روزه، و در نهایت استفاده از روش‌های استخاره در صورت عدم روشن شدن دل است. همچنین توصیه می‌شود از کتاب «دانشگاه استخاره» استفاده شود.

برای بهره‌مندی از ثواب عبادت و بهبود بیماری، دعای پانزدهم صحیفه سجادیه با حضور قلب و سوز باطنی توصیه می‌شود. همچنین، دعاهای منقول از ائمه اطهار علیهم السلام مانند «أذهب البأس رب البأس، و اشف أنت الشافی لا شافی إلا أنت» و «أسأل الله العظیم رب العرش العظیم أن یشفیک» برای شفای بیماران مفید است. از خویشان و احباب نیز بخواهید برای شفای شما دعا کنند.

دعای عاقبت به خیری برای زوج‌های جوان شامل درخواست از خداوند برای تفسیر آیات الهی توسط یکدیگر، افزایش علم و معرفت، طی کردن منازل بندگی، خوشی و خرمی، محبت و مودت، عفت، شرف، حیا و دوری از حرام است. همچنین درخواست شده که زوجین یار و یاور هم در بندگی خدا باشند و در بهشت برین به نکاح هم درآیند.

در دعای پنجاه صحیفه سجادیه، به نظر می‌رسد منظور از «اسراف» در ترجمه، «زیان» (ضرر) بوده است، نه «زبان». این دعا به آیه ۵۳ سوره زمر اشاره دارد که می‌فرماید: «ای بندگان من که در جنایت به خویش (به واسطه گناه) از حد گذشتید، از رحمت خدا نومید مگردید». این آیه دربارهٔ اسراف بر خویشتن و بخشش همه گناهان توسط خداوند از طریق توبه است.

مبدأ و مقصد دعا خداست. دعای توسل نوعی طلب شفاعت از معصومین برای حاجات به سوی خداست و اگر با قصد لبیک به فرمان «ابتغاء وسیله» (مائده: ۳۵) باشد، عمل را عبادی‌تر می‌کند. تقوا، تخصص و علم استفاده از وسیله است؛ بدون تقوا، استفاده از وسیله ممکن است به شرک بکشاند.