دعا و مناجات

ضعف سند دعای توسل، دلیلی برای رد آن نیست. توسل، نوعی عبادت خدا و ابزار توجه به اوست که با نصوص قرآنی و روایات متعدد تأیید می‌شود. آیهٔ «فلا تدعوا مع الله أحدا» به معنای نفی توسل نیست، بلکه به معنای نفی عبادت غیر خداست. شفاعت از اولیاء الله و توسل به آنها برای تقرب به خدا، امری مشروع است.

بهترین هدیه برای ادای حق دیگران، دعا کردن برای آنهاست. می‌توان خالق را نایب خود در ادای دین قرار داد و امر آن را به او واگذار کرد. این روش، به ویژه در فضای مجازی که امکانات دیگر محدود است، راهگشا خواهد بود.

افزایش وابستگی و دلبستگی به خدا و عشق به او، باعث می‌شود انسان برای دیدار و ارتباط با معبود سر از پا نشناسد و در خواب نماند. توبه، استغفار، عالم عامل بودن، مکارم اخلاق و دوری از حب دنیا به چشیدن طعم عبادت کمک می‌کند. قرائت آخر سوره کهف و دعا برای بیداری نیز مؤثر است.

برای در امان ماندن از شر مار و مارگزیدگی، دعاهایی از حضرات معصومین (ع) نقل شده است. از حضرت صادق (ع) مروی است که شب هنگام «بسم الله و بالله و صلی الله علی محمد و آله أخذت العقارب و الحیات کلها بإذن الله تبارک و تعالی بأفواهها و أذنابها و أسماعها و أبصارها و قواها عنی و عمن أحببت إلی ضحوه النهار إن شاء الله تعالی» خوانده شود. همچنین دعای دیگری از حضرت باقر (ع) ذکر شده که در اول شب خوانده شود، ضامن در امان ماندن از گزند مار است.

برای گشودن بخت دختران، قرائت عارفانه قرآن، نماز شب، مراقبه آیه ۵۴ سوره اعراف (۱۰۰ بار)، توبه، استغفار، مناجات با خدا، ختم قرآن و صحیفه سجادیه مؤثر است. ذکر و یاد الهی با حضور قلب هر سحری را می‌شکند. از مراجعه به دعانویسان باید پرهیز کرد.

نامه‌های دل شما به خدا و امامان بدون هیچ معطلی و فوری خوانده می‌شود، حتی قبل از آنکه نوشتن نامه تمام شود. خداوند و ائمه اطهار از درون قلب شما آگاه هستند.

در دعا وقتی می‌گوییم «اگر صلاح است»، به این دلیل است که ما تصور می‌کنیم صلاح خود را می‌دانیم، اما در واقعیت، تنها خداوند از صلاح حقیقی ما آگاه است. خواسته‌ای که از نظر ما خوب و بی‌ضرر است، ممکن است عواقب ناخواسته‌ای داشته باشد که خداوند از آن‌ها مطلع است و از این رو، دعا با احتیاط و با ارجاع به مشیت الهی انجام می‌شود.

صحیفه سجادیه به دلیل تواتر روایات، نیازی به بررسی سندی ندارد و فصاحت و بلاغت آن دلیل صدور از امام معصوم است. علامه مجلسی و دیگران به اسناد متعدد و نسخ قدیمی آن اشاره کرده‌اند. تعداد ادعیه آن در نسخ مختلف ذکر شده است.

افزایش رزق و روزی با توبه و استغفار، نماز اول وقت و شب، صدقه، صله رحم، احترام به والدین، زیارت، قرائت قرآن و حسن خلق حاصل می‌شود. دعای ۲۹ صحیفه سجادیه نیز راهکارهای معنوی برای این منظور ارائه می‌دهد.

یاد کردن تک تک ائمه اطهار (ع) عبادت محسوب می‌شود، زیرا ایشان ذکر الهی هستند و یادشان موجب یاد و محبت الهی می‌گردد. بهره عبادی مطلوب از این یادکرد زمانی حاصل می‌شود که عارف به حق امام باشیم و هدف ذکر الهی را فراموش نکنیم. ائمه ابزار توجه الی الله هستند و نباید وسیله فراموشی خدا قرار گیرند.

ذکر، که حقیقت آن حضرات معصومین هستند، خود آرامش است و توسط خالق نور مقدر شده تا روشنی‌بخش خلق باشد. این ذکر به فراتر از حال و هوایی می‌رسد که خارج از تصورات مخلوقات است و اکسیر آرامش محسوب می‌شود.

استغفار، درخواست از خداوند برای پوشاندن زشتی گناهان و نابودی آثار سوء آنهاست. در مقابل، ذکر «یا تواب» یادآوری خداوند به عنوان کسی است که توبه را می‌پذیرد، به سوی بندهٔ گناهکارش رجوع می‌کند و راه را برای خلاصی از گناه هموار می‌سازد.

خواندن سوره انفطار هنگام نزول باران مستحب است و طبق روایتی از امام صادق (ع)، خداوند به اندازه هر قطره باران، خواننده را می‌بخشد. همچنین قرائت این سوره برای تقویت بینایی و رفع مشکلات چشمی مؤثر است. توصیه شده است که قبل از هر عمل خیری، استغفار و توبه صورت گیرد.

خداوند بارها پدر بیمار را شفا داده و سلامتی‌اش را حفظ کرده است. اگر در حال حاضر او را شفا نمی‌دهد، حتما به منفعت اوست و کودک با دعا کردن، صدای خود را به گوش خدا می‌رساند و خدا به دل او پاسخ خواهد داد.

منظور از قصد انتخاب احسن در استخاره، زمانی است که فرد بین دو امر که هر دو خیر هستند، تردید دارد و نمی‌داند کدام یک بهتر است. در این حالت، استخاره به معنای طلب بهترین خیر انجام می‌شود و بی‌معنا نخواهد بود.

نفرین مظلوم بر علیه ظالم مورد اجابت پروردگار متعال قرار می‌گیرد. دعای چهاردهم صحیفه سجادیه نمونه‌ای از این نوع دعا است که در آن حضرت به زیبایی، دعای نفرین را آموزش داده و به نابودی دودمان ظالم اشاره می‌کند.

یا من لا مقصد إلا إلیه» به معنای «ای کسی که جز تو مقصدی نیست» است. این عبارت بیانگر آن است که همه مخلوقات، چه مؤمن و چه کافر، در نهایت به سوی خدا بازمی‌گردند و او هدف نهایی همه سیر و سلوک‌ها و ملاقات‌هاست. هیچ موجودی از حکومت و قدرت او خارج نیست و همه تحت مالکیت او به محضرش حضور خواهند یافت.

آیه «إننی أنا الله لا إله إلا أنا فاعبدنی» (طه: ۱۴) بر توحید و عبادت خداوند تأکید دارد. آیه «بورک من فی النار و من حولها و سبحان الله رب العالمین» (نمل: ۸) به برکت و تقدس مکانی که موسی در آن ندا شنید اشاره دارد و شجره مبارکه نمادی از اهل بیت (ع) است. آیه «نادیناه من جانب الطور الأیمن» (مریم: ۵۲) نیز به مکالمه موسی با خدا در کوه طور اشاره می‌کند.

شکرگزاری از مخلوق با یاد خدا منافاتی ندارد و حتی می‌تواند عین شکر الهی باشد. زمانی که در حق مخلوقی تشکر می‌کنیم و از خدا برای او طلب فضل و احسان نماییم، این امر عین یاد خداست و از بهترین عبادات محسوب می‌شود. صلوات بر محمد و آل محمد (ص) نمونه‌ای از این تشکر است که ذکر الهی محسوب می‌شود.

دلتنگی نشان عدم شرح صدر و رکود ایمان است. درمان آن با تثبیت پایگاه ایمانی (قرآن و عترت) در دل، خالی کردن دل از اغیار و پر کردن آن با نور الهی است. گاهی دلتنگی ناشی از اشتیاق به لقاء محبوب یا ناخوشی از اوضاع دین است که مقدس است و باید به طبیب دل مراجعه کرد.