کلام و عقاید

دین قانون اساسی اخلاق و انسانیت است و اخلاق و انسانیت روح ادیان الهی است. فطرت انسان راه حق را به او الهام می‌کند و در تمام قلب او حضور دائمی دارد. جغرافیای فلسطین علت یهودیت نیست و در تمام نقاط جهان تمام مذاهب حضور دارند. اگر قرآن را از روی خلوص نیت مطالعه کنیم به این حقیقت گواهی خواهیم داد.

اعمال کافران، حتی اگر ظاهرا خیر باشد، به دلیل نداشتن ریشهٔ توحیدی و اعتقادی صحیح، باطل و بی‌اثر شمرده می‌شود. این اعمال یا سطحی، ناقص، خودخواهانه و بدون نیت خالصانه برای خدا هستند، یا به دلیل انکار ولایت اهل بیت (ع) و ارتکاب حرام، ارزش خود را از دست می‌دهند. اسلام بر پنج پایه استوار است که ولایت، کلید همهٔ آنهاست و اعمال بدون آن، غبار پراکنده خواهد بود.

سکوت عارفانه در اوج اخلاص، نطق اعلای وصف الهی است و جایگاهی والاتر از بیان دارد. این سکوت پس از یقین به عظمت خدا حاصل می‌شود و خود یک نطق باطنی و حکیمانه است.

برای جمع میان توحید شهودی عارف و توحید برهانی فیلسوف، باید توجه داشت که برهان اگر ترجمه شهود فطری نباشد، به توحید منتهی نمی‌شود. شهود فطری همان شهود عقل اصیل است که سخنگوی فطرت آدمی است.

شناخت حقیقی خدا با خود خدا به این معناست که معرفت، حجت بالغه الهی است که خداوند آن را در فطرت انسان قرار داده و انسان با اختیار خود میان معرفت و انکار یکی را برمی‌گزیند. معرفت از سوی خداست و اقرار، پذیرش بنده است.

مراتب توحید متناسب با میزان معرفت و علم انسان است؛ معرفت راه رسیدن به توحید است و میزان بهره‌مندی از آن، مراتب توحید را تعیین می‌کند. کمال توحید در اخلاص برای معبود است و کمال اخلاص، نفی صفات از خداست.

شاکر بودن خداوند به معنای ارج نهادن به نیت و تلاش مؤمن در انجام وظایف است، حتی اگر حضور قلب کامل نباشد. نیت مؤمن از عملش برتر است، اما تلاش در حد توانایی برای تحقق نیت لازم است و خداوند به این تلاش ارج می‌نهد.

منظور از خواندن سوره توحید در روایات، قرائت آن با اخلاص و اقرار به وحدانیت خداوند است. این قرائت موحدانه، باعث می‌شود گناه به انسان نزدیک نشود و شیطان نتواند او را فریب دهد. روایات متعددی بر فضیلت و آثار دنیوی و اخروی قرائت سوره توحید، از جمله حفظ در برابر گناه و کسب ثواب شهید، تأکید دارند.

قلب مؤمن به دلیل ظرفیتش برای دربرگرفتن فکر، عقل و جان، عرش خدا نامیده شده است؛ همان‌گونه که عرش الهی ظرف علم خداست. قلب، چراغدان نور و حکمت، محل اقامت عقل و ارتباطات رحمانی است و اگر منحرف نشود، خانهٔ خدا و خزینهٔ علم و حکمت خواهد بود.

فراز توحیدیه خطبه فدکیه حضرت فاطمه (س) بیان می‌کند که کلمه توحید «لا إله إلا الله»، کلمه‌ای است که اخلاص تاویل آن، پیوند با قلوب موصول آن، و روشنایی عقلانی آن از دل تفکر می‌درخشد. این فراز بر عمق معنایی و پیوند درونی توحید تأکید دارد.