کلام و عقاید

ماهیت را می‌توان به فهم موجودات از تقدیر الهی تفسیر نمود. تقدیر الهی ترسیم حد و حدود موجودات توسط خالق هستی است و امری حقیقی است، نه اعتباری و ذهنی. وقتی مشیت و تقدیر الهی بر ایجاد موجودی تعلق می‌گیرد، ذات آن پدیده وجود پیدا می‌کند.

وجود در واقع ظهور مشیت و ارادهٔ الهی در دل و جان آدمی است. مشیت و ارادهٔ الهی اصل و ریشه و جوهر خلقت است و انتهای معرفت انسان از مشیت الهی فهمی را می‌آفریند که به «وجود» تفسیر می‌شود. هستی معادل فارسی وجود است.

صلاه» از خدا به معنای رحمت خاص و ویژه اوست، نه نماز خواندن. صلات فرشتگان به معنای تزکیه و صلات مؤمنان به معنای دعا است. خداوند به پیامبر رحمت می‌فرستد و این با نماز خواندن او متفاوت است. یکسان گرفتن این معانی، گرفتار شراکت شدن است.

پرسشگر معتقد است روایات، عقل را مختص انسان می‌دانند و به جمادات یا حیوانات نسبت نمی‌دهند، بلکه به آن‌ها شعور نسبت می‌دهند. پاسخ‌دهنده این برداشت را نمی‌پذیرد و به تفسیر حدیث «صوره إنسان و القلب قلب حیوان» و آیه ۶۴ سوره عنکبوت می‌پردازد و معتقد است منظور از حیوان در آیه، جانور نیست.

کلمه «حیوان» در عربی به معنای مقر حیات است و قرآن نیز آن را به همین معنا به کار برده است. اما در محاورات و در غیر انسان به کار می‌رود. نهج‌البلاغه نیز حیوان را در مورد جانداران غیر انسان به کار برده است، لذا کاربرد آن برای انسان ممکن است توهین‌آمیز تلقی شود.

نور، تاریکی و جهل را می‌زداید و جمال علم را هویدا می‌سازد. هر ابزاری که ما را به لذت و زیبایی برساند، حکم نور را دارد. امواج دریافتی توسط چشم، کاشف اسرار و حامل اطلاعات هستند. اطلاق تاریکی بر نور، صرفا برای بیان مقصد بوده و حقیقت آن ممکن است متفاوت باشد.

ادبیات دنیوی توانایی بیان کامل معانی فرا دنیایی و نیت‌های درونی را ندارد، اما نیت خالصانه، حتی با ادبیات ضعیف، نزد خداوند ارزشمند است. خداوند به نیت‌ها نمره می‌دهد. زبان تنها ابزاری برای نشان دادن راه است و دل باید به مقصد برسد.

لذت غذا در ذات آن نیست، بلکه غذا آدرس لذات را دارد و ذائقه انسان آن را تفسیر می‌کند. شن و ماسه نیز اطلاعاتی دارند اما ذائقه انسان با آن‌ها آشنا نیست و گیاه آن را به شکلی دیگر تبدیل می‌کند. تفکر به لیموترش، اطلاعات بایگانی‌شده را بازآوری می‌کند و ذائقه، آزمایشگاهی برای کشف رموز غذاست.

لذت از درون انسان برمی‌خیزد و پیام آن، ترجمه‌ای از منویات و مقاصد درونی است که با برداشتن موانع میان قلوب، قابل درک است. ادبیات دنیوی توانایی بیان کامل این معانی فرا دنیایی را ندارد، اما نیت خالصانه، حتی با ادبیات ضعیف، نزد خداوند ارزشمند است.

غذا مانند نرم‌افزاری است که در سخت‌افزار ذائقه انسان راه‌اندازی می‌شود و شیرینی و لذت در نهاد انسان ادراک می‌گردد. غذاها پیام‌آور لذت از جانب خدا هستند و دل بیدار آن را دریافت می‌کند. هر آفریده‌ای بنا به لیاقت خود رموزی دارد و هرچه لایق‌تر باشد، تبدیل به نرم‌افزارهای لذت، شادی و نور می‌شود.

بلا برای ظالم عذاب، برای مؤمن امتحان، برای انبیاء درجه و برای اولیاء کرامت است. اگر مؤمنان عامل به فریضهٔ امر به معروف و نهی از منکر نباشند، همراه اهل معصیت به بلا گرفتار خواهند شد. اما اگر مؤمنان عامل به تمام فرائض باشند و علی‌رغم آن به مصیبتی گرفتار شوند، گرفتاری آن‌ها از نوع امتحان برای ارتقاء درجات و تطهیر سیئات خواهد بود.

عوالم اولی دارند و هر عالمی برای خود اولی دارد. به عنوان مثال، جهان اسماء حسنی را می‌توان اولین جهان قلمداد کرد که این جهان برای خود اولینی دارد که می‌توان به سه اسم جلاله اشاره نمود. این روند در دیگر عوالم تکرار می‌شود، مثلا هواء (مراد هوای فرا مادی است) قبل از آب و در عالم خود اول است. البته اگر اطلاق عالم برای این موضوعات صحیح باشد.

قانون بقای جرم و انرژی صحیح نیست، زیرا خداوند هر لحظه آفرینش نو به پا می‌کند و بر خلقتش می‌افزاید یا آن را می‌میراند. ذات ذرات و مواد می‌تواند منقلب شود و خلقتی جدید برای آن‌ها تقدیر گردد. اگر قانون بقا صحیح بود، عالم در همان ابتدایش می‌ماند، در حالی که معماری خلقت در حال نو شدن است.

شوری نمک و شیرینی شکر تنها بخشی از ماهیت آنهاست و می‌توان آن را نشانه یا آدرسی از حقیقتشان قلمداد کرد. هر معلومی دارای علوم خاصی است که خالق بر ذات آن تابانده و انعکاس آن بر فهم ما، ادراکاتی است که از اشیاء می‌گیریم. اگر با درک دیگری نمک و شکر درک شوند، این دو درک متمایز خواهند بود.

هر شیئی در این عالم دارای ماهیت و هویت مستقلی است که با درک ادراک‌کننده تغییر نمی‌یابد. وجود اشیاء همان مشیت، اراده، تقدیر، قضا و امضای الهی بر آن‌هاست و تفکیک ماهیت از وجود امری باطل است، زیرا خالق اشیاء را با حقیقت آفریده است.

تمام پیامبران الهی بر ولایت و رسالت پیامبر اکرم (ص) و امامت اهل بیت (ع) در عالم میثاق پیمان بسته‌اند و بر آن وفادار مانده‌اند. این پیمان، بهترین دلیل بر شیعه بودن آن‌هاست. آیاتی از قرآن و روایاتی از ائمه اطهار نیز این حقیقت را تأیید می‌کنند.

خداوند به اشکال مختلفی می‌آفریند: «خلق» به معنای ایجاد، اندازه‌گیری و نظم دادن مستقیم است. «جعل» به معنای ایجاد خاص، تحول در خلقت، یا وضع قانون بر مخلوق است. «امر» نیز صرف ارادهٔ خالق در آفرینش است که با گفتن «کن» محقق می‌شود.

در ابتدای خلقت، همه چیز آب بود و عرش بر آن قرار داشت. با فرمان الهی، آب مشتعل شد و سپس خاموش گشت. از دود آن آسمان‌ها و از خاکستر آن زمین آفریده شد. همچنین، اول ما خلق، آب بوده و از آن دو بحر عذب و ملح خلق شد. در روایات دیگر، اول ما خلق، حجاب‌ها ذکر شده که بر ارکان آن «لا اله الا الله محمد رسول الله علی وصیه» نوشته شده بود.

تعیین اولین عالم و ترتیب دقیق آن دشوار است، زیرا علم قلیل یافتن این امر خطیر را ناممکن می‌سازد. عالم نشأتی از شئونات خلقت است و آفرینش الهی اشکال مختلفی دارد، از جمله خلق، جعل و امر. مواردی چون اسماء حسنا، نور، آب، عقل، لوح، قلم، حجاب و روح می‌توانند جزء اولیات محسوب شوند، اما حساب دقیق آن نزد خداوند متعال است.