کلام و عقاید

صبح و شب دو جلوه از جلوات تابلوی هنری خدا در لوح عالم هستی هستند که نتیجهٔ ارتباط حرکتی آفریده‌ها با یکدیگر است. ظاهر هر پدیده در این عالم هستی بواطنی دارد و شب و روز نیز حقیقت والایی دارند. این شب و روزی که با طلوع و غروب ستاره‌ای رخ می‌دهد تنها ظاهری از آن حقیقت والا است. شب و روز هم مخلوق خدا هستند.

بهشت هم مکان است و هم مقام، زیرا مقام همان موضع مکان و جایگاه اقامت است. باغ و نهر بهشتی قطعا وجود دارد، چه به هیئت مادی، چه ملکوتی و چه به تشخصی فراتر از آن. بهشت در عالم هستی جایگاه ویژه خود را دارد و اهل تقوا در مقام امین هستند.

تنها رابط و مؤلف بین روح و بدن مادی، خداوند است که علم بکارگیری بدن و اجزاء آن را به روح تعلیم فرموده است. این رابطه شبیه رابطه اپراتور با ربات است، زیرا هیچ سنخیتی بین روح و بدن وجود ندارد.

اگر گناهان یک شیعه از حد نصاب خاصی تجاوز کند، درجهٔ او ساقط شده و به سطح یک مسلمان نزول می‌کند. با افزایش بیشتر گناه، حتی ممکن است در روز قیامت در ردیف کفار و مشرکان برانگیخته شود.

هر دوره‌ای امتحانات خاص خود را دارد و سطوح امتحانی متناسب با ویژگی‌های آن عصر است. دورهٔ پیامبر اسلام امتحانات محمدی داشت و با ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین، غربال‌گری نهایی آغاز شد. امتحانات عصر ظهور امام زمان، سخت‌ترین امتحانات خواهد بود زیرا با تزریق علوم و تکمیل عقول، سطوح امتحانی ارتقا می‌یابد.

زمان، کشف کاشف هستی از چهرهٔ عالم هستی است. مشیت الهی وقتی بر قوهٔ فهم آدمی جلوه می‌کند، زمان معنا می‌یابد. زمان تفسیری از مشیت الهی و درکی از استمرار ارادهٔ الهی بر پهنهٔ عالم هستی است. هرچه هست، چه از جنس کشف و چه از جنس مفسر، مخلوق خالق بی‌نظیر ماست.

وجود، تنها یک صنعت از صنایع خالق بی‌همتاست و تمام موجودات صنع همان وجودند. وجود مخلوق خاص خالق یکتاست که فهم مخلوقات از درک آن قاصر است و با فرمان «باش» جلوه می‌کند. وجود در برابر عدم معنا می‌یابد و خالق هستی بی‌هیچ مقابل و برابری است. وجود، چهره و جمال مشیت الهی است و یک تجلی از تجلیات علم الهی است.

عبارت «موجود یعنی چیزی هستیم که وجود را به عنوان یک صفت الهی دارا هستیم» اشتباه است؛ زیرا ابتدا باید آن چیز موجود باشد تا وجود را دارا شود. این توهم است که وجود نه مشترک لفظی باشد و نه مشترک معنوی. وجود بر خدا حقیقی و بر ما مجازی است و حالت سومی قابل تصور نیست. قید «لا کالوجودات» برای در امان ماندن از تشبیه است.

مشترک معنوی به این معناست که یک وجود بیشتر نیست. مثال آب خانه ما و آب خانه شما یک آبند، اما این مثال در مورد وجود اشتباه است زیرا مولکول‌های آب هویت مستقلی دارند و هر کدام شناسنامهٔ خود را دارا هستند. بنابراین، هر ذره بنیادی هویت مستقلی دارد و باید برای هر کدام نام مستقلی وضع کرد.

همانطور که در پاسخ به پرسش قبلی توضیح داده شد، استعمال لفظ وجود در مورد ذات حق باید با قید «لیس کمثله» لحاظ شود، زیرا هیچ موجودی مانند او نیست و در این صورت، وجود او نه مشترک لفظی خواهد بود و نه مشترک معنوی.

می‌توان وجود را به تسامح مشترک لفظی تلقی کرد، اما استعمال آن برای ذات حق باید با قید «لیس کمثله» لحاظ شود تا از بیم همانند انگاری پرهیز گردد. در این صورت، استعمال لفظ وجود در مورد ذات حق نه مشترک لفظی خواهد بود و نه مشترک معنوی.

با عنایت به اینکه علی و فاطمه (سلام الله علیهما) دو شاخه گل هم وزن و هم کفو شجرهٔ بی بدیل محمدی (صلی الله علیه و آله و سلم) هستند، زیبایی خلقت با زن و مرد با رنگ و لعاب خاصی جلوه‌گری می‌کند. پس بعید نیست که دو روح همسان، یکی هیبت مردانه و دیگری به شکوه زنانه خودنمایی کند.

جایگاه و محل استقرار هر موجودی در این عالم دنیا مشخص و معین بوده و تنها در محل شایسته خود قرار می‌گیرد. خداوند به آنچه در خشکی و دریاست آگاه است و هیچ برگی از درختی نمی‌افتد مگر اینکه از آن آگاه است و هر چیز نزد او مقدار معینی دارد.

اختیار تعدد زوجات از سوی مرد صرفا به دلیل تمتع جنسی نیست، بلکه اموری والاتر چون زاد و ولد نیز در آن نهفته است. زن پاره تن زوج خویش است و امکان دارد که زنان متعدد، پاره‌های جان و تن او باشند و اذن تعدد زوجات برای مرد شاید به همین دلیل باشد.

خالقیت لازمهٔ خداوندی نیست، زیرا خداوند بی‌نیاز مطلق است و بر هر چیزی تواناست. او می‌تواند هستی را از عدم پدید آورد یا آن را به عدم تبدیل کند. چه خلقت را بیافریند و چه هیچ خلقی نیافریند، او همچنان خداوند است و بر خداوندیش هیچ شرطی لازم نیست.

بندگی خداوند در عالم برزخ و بهشت از انسان سلب نمی‌شود، لذا عبادت نیز ادامه خواهد داشت، اما شکل و حال آن متناسب با عالم حیات تغییر می‌کند. نماز در این عوالم حقیقت خود را جلوه‌گر می‌کند و ارتباط خاص بین عابد و معبود با لقاء الله به اوج می‌رسد. عبادت در آخرت بدون زحمت و لذت‌بخش است.

انسان‌ها کارهای بد را انجام می‌دهند زیرا خدا را فراموش کرده و نسبت به مهربانی او بی‌توجه می‌شوند، که این امر زمینه را برای فریب خوردن توسط شیطان فراهم می‌کند. اگر انسان‌ها همواره به یاد خدا باشند، هرگز فریب نمی‌خورند؛ این وضعیت شبیه رفتاری است که برخی کودکان با وجود محبت مادر، او را آزار می‌دهند.

روح پس از مرگ به تنهایی قدرت دخل و تصرف در امور دنیا را ندارد و حوادث عجیب و غریب معمولا ناشی از شیاطین جنی است که خود را به جای ارواح جا می‌زنند. ارواح تنها با اذن الهی می‌توانند بر عالم مادی تأثیر بگذارند و شکل مادی ندارند که قابل مشاهده باشند.

کلام معصومین علیهم السلام نطق قدسی است که اسرار والایی را در بر دارد و تفسیر قرآن نیازمند آگاهی از ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه آن است. قرآن دارای بطن و ظهر، و معانی مختلف است و تفسیر آن جز با علم الهی ممکن نیست.

آیه تطهیر (احزاب ۳۳) اراده خداوند را رونمایی ثانویه از علم الهی می‌داند که می‌تواند با «کن فیکون» یا تقدیر تحقق یابد. «ذهب» به معنای بردن و دور کردن است و «رجس» به معنای شک و هر نوع پلیدی تفسیر شده است. ضمیر جمع مذکر در آیه به دلیل تغلیب است و شامل زنان نیز می‌شود. این آیه به معنای پاکی ذاتی اهل بیت است، نه اینکه قبلا آلوده بوده‌اند.