کلام و عقاید

هدف از ذکر، اتصال به ذات حضرت واحد نیست، زیرا هم اتصال‌دهنده و هم متفرق‌کننده خداست. ذکر، عالیترین مقام هر آفریده و تلاش برای رسیدن به علم اعلی و نشان عظمت است. در نهایت، ذکر به معنای رسیدن به یاد محض و محض یاد است که در این مقام، خود ذکر حجاب اعظم محسوب می‌شود.

غفلت به معنای پوششی است که بر دل انسان می‌افتد و او را از درک حقایق و نور الهی باز می‌دارد. این حجاب، قلب را قفل کرده و مانع رسیدن به علم و قرب خداوند می‌شود. در مناجات علوی، از خداوند درخواست می‌شود که این حجاب‌ها را کنار زده و روح انسان را به نور عرش نزدیک گرداند.

نام‌های الهی غیر از ذات باریتعالی هستند و ما با این نام‌ها او را می‌خوانیم و می‌پرستیم، نه اینکه خود نام‌ها را پرستش کنیم که کفر است. همچنین پرستش همزمان نام و ذات، شرک است. پرستش واقعی، پرستش ذاتی است که این نام‌ها علائم اویند و این عین توحید است.

برداشت شما از یکسویه بودن عشق، حب، علم، فضل و رحمت الهی صحیح است. هر موجودی ظهور اراده خداست و این اراده فوق هر درک و حالتی است که موجودات دارند. فخر و مباهات ما همین بس که بنده و خلق خداییم؛ همین که او ما را به وجود آورده، اوج فخر ماست و جایی برای عجب و کبر باقی نمی‌ماند.

علم خداوند از نوع حضور احاطی است و ارتباطی یک‌سویه از جانب اوست؛ مخلوقات معلوم او هستند اما او معلوم هیچ مخلوقی نیست. علم و هستی او فراتر از درک ماست و فراتر از غیب و شهادت نیز در علم او وجود دارد. علم الهی به موجودات را علم اشرافی و احاطی نامیدن بهتر است.

غیب و شهود برای خدا یکسان است زیرا علم از اوست و جهل راه ندارد؛ بنابراین هر دو در آستان کبریایی او برابرند. این مفاهیم نسبت به اهل جهان کاربرد دارند، نه خالق جهان، که نسبت به خلق، وضعیت متفاوت است.

فراز «یا من استوی برحمانیته...» از دعای عرفه به این معناست که خداوند رحمانیت خود را به تساوی بر همه چیز گسترانده و عرش در ذات او غیب شده است. عرش به علم غیب الهی تعبیر می‌شود که حجاب ذات است اما در عین حال حقایق را آشکار می‌سازد.

غلو در مورد امام علی (ع) موجب خطای فاحش در شناخت توحید و جایگاه ایشان می‌شود. شناخت رسول و ولی خدا باید از مسیر توحید حاصل شود، وگرنه نه خدا و نه رسول و ولی خدا شناخته نمی‌شوند. امام علی (ع) با وجود جایگاه والایشان، همواره رو به قبله نماز می‌گزاردند و افراط در ستایش ایشان موجب هلاکت است.

با توجه به مطلب «اراده اول جان تمام اراده‌هاست»، منظور از اراده اول، اراده مطلق الهی است که بدون هیچ قید و حدی، چه زمانی و چه مکانی، صادر شده و تمام گذشته، حال و آینده را در بر می‌گیرد. اراده‌های بعدی، تفسیری از همین اراده اول هستند و هر کس با آن مرتبط شود، بر کل زمان و مکان و اتفاقات مشرف می‌گردد.

عبادت، ظهور و اظهار بندگی است و اطاعت یکی از ابزارهای عبادت الهی به شمار می‌رود. در اطاعت، پذیرش و عمل به فرمان الهی متصور است که با آن اثبات بندگی می‌شود و اطاعت به واقع از مصادیق عبادت است. عبادت مقامی است که در آن اراده محض الهی متجلی می‌گردد و شامل حال و قال و رفتار و فراتر از آن است.

فرزندان غیرجنسی انسان شامل سلول‌ها، ذرات بدن و امواج وجود ماست که با خروج از بدن و آمیختگی با عناصر دیگر، پدیده‌های جدیدی را شکل می‌دهند. این پدیده‌ها، مانند سلول‌های بدن، نسبت خاصی با ما دارند. علاوه بر جنبه جسمانی، ابعاد روحانی ما نیز در مواجهه با ماده و فرا ماده، آثار بدیعی خلق می‌کند.

نقش ما در تدبیر امور جسم و جان، مانند خلبان هواپیماست؛ ما در ساخت و حفظ تجهیزات نقشی نداریم، بلکه باید با خلبانی زیبا، خود را به مقصد برسانیم. «مدیران مدبر جان آدمی» تجهیزات بندگی و زیستی ما را مدیریت می‌کنند و وظیفه ما، هدایت صحیح این مسیر است.

حدود اختیارات هر موجود، میزان تکالیف و ماموریت او را مشخص می‌کند و خداوند هر موجود را به تجهیزات لازم برای انجام ماموریتش مجهز کرده است. بر اساس آیه «لا یکلف الله نفسا إلا وسعها»، هیچ عذری برای تقصیر در انجام ماموریت وجود نخواهد داشت.

سند خطبه البیان منسوب به امیرالمؤمنین علیه‌السلام محل گفتگوست و در کتب معتبر شیعه ذکر نشده است. صحت‌سنجی متن آن تنها با مسیر دعای «اللهم عرفنی نفسک...» ممکن است که نیازمند حصول مقامات توحیدی است و بدون آن، منقبت ولایت سم مهلک است.

هر آنچه یاد خدا را در دل کمرنگ کند و انسان را به غیر خدا مشغول سازد، نشانه حضور شیطان است. عبادات صوری و افراطی که موجب فراموشی خدا و سبقت از قرآن و عترت شوند نیز در این زمره قرار می‌گیرند. خلوص و عبادت خالصانه به مدت ۴۰ روز، شیاطین را از دل تبعید کرده و جای آن را به میمنت می‌بخشد.

علم حقیقی سه چیز است: آیهٔ محکم که نشان آشکار و راه درک متشابهات است، فریضهٔ عادله که وظایف بندگی الهی را تشکیل می‌دهد، و سنت قائمه که آئین و قوانین و مکارم اخلاق را شامل می‌شود. دانش‌هایی مانند انساب عرب و اشعار، دانشی است که اگر کسی نداند زیانی متوجهش نمی‌گردد و به فردی هم که آن را بداند سودی نمی‌رساند.

مرگ به توقف نفس است نه روح؛ نفس آدمی از لحظهٔ انعقاد نطفه آغاز می‌شود و با تکمیل اعضا و جوارح، ارواح چهارگانه بر بدن مستقر می‌گردد. خاموشی کامل آدمی نشان رحلت نفس است، نه از کار افتادن قلب بدون روح.

فراموشی گناه و به تبع آن فراموشی توبه، از بدترین اشکال نسیان و غالب‌ترین تسلط شیطان بر قلوب آدمی است. خداوند با یادآوری گناهان، زمینهٔ استغفار را فراهم می‌کند تا انسان پاک از دنیا برود، زیرا شیطان در این امر تسلط ندارد.

مقدمهٔ کتاب اصول کافی از کلینی است که در آن از احادیث بهره برده است. این کلام که در آن به اهمیت درک دین از قرآن و سنت و خطر گرفتن دین از مردم اشاره شده، برای تمام دوران جاری است.

خداوند تمام موجودات را با حکمت آفریده است. حیوانات برای رفع نیازهای خود مسیرهای مختلفی را انتخاب کرده‌اند و برخی با دست درازی به منهیات، گرفتار شکم و شهوت خود شده‌اند. طریق زیبا و متین رفع حوائج را به راه‌های سخت و دشوار تغییر داده‌اند.