کلام و عقاید

حجاب اکبر به اسماء اکبر برمی‌گردد و رابطه محض لذت و زیبایی با خالق، فراتر از زیبایی و لذت است. اراده الهی در مبتدای خلقت، اسم اکبر است و چون خلقی است، در حکم پوشش و حجاب است. ذات الله اشاره‌پذیر نیست و اراده، پوششی است که بنده را به معرفت الله راهنمایی می‌کند.

خدمت به خلق خدا، تنها بخش کوچکی از لوازم عبادت الهی است، نه تمام آن. حقیقت عبادت، رابطه خاص میان عابد و معبود است که کسی در آن شراکت ندارد. نباید لوازم عبادت را با خود عبادت یکی پنداشت که شرک در عبادت است.

اولین مخلوق در اوج دانایی بود، نه اوج معرفت. معرفت با خلق جهل و یا با حجاب جهل معنی پیدا می‌کند. حجاب جهل باعث می‌شود دانایی در جوهر آدمی ناپیدا و نامحسوس گردد، هرچند که موجودیت دارد.

مخلوق در ابتدای خلقت در «مطلق دانایی» بود، نه اوج معرفت. نیاز به معرفت و خلق حجب پس از جدایی و برای شروع تلاش جهت وصول حس و حظ صورت پذیرفت. هویت اولیه با تمسک به ثقلین و اطاعت از قرآن و عترت بازیافتنی است.

خواندن خدا با اسم‌هایش، در واقع توجه و عنایت پروردگار به بنده است و هر کس خدا را بخواند، اجابت می‌شود. اجابت اولیه همان توجه پروردگار است و اجابت در برآورده شدن حاجات، مشروط به رعایت شروط دعا، توحید، شناخت خدا، و تسلیم اوامر اوست؛ در غیر این صورت، یا تعجیل، تأخیر، یا تعویض در اجابت رخ می‌دهد.

رسیدن به قاعدهٔ «عدم تغییر و تحول در ذات پروردگار» با استدلال بر این نکته است که هرگونه تغییر و تحول نیازمند نقص، محدودیت، و وابستگی به زمان و مکان است. ذات خداوند متعال کامل، بی‌نیاز، و منزه از این صفات است و ارادهٔ او فراتر از زمان و مکان تحقق می‌یابد.

امام علی (ع) با گفتن «فزت و رب الکعبه» (رستگار شدم قسم به پروردگار کعبه)، به حقیقت کعبهٔ ملکوتی و جایگاه خود به عنوان مقتدای بندگان خدا اشاره کردند. این عبارت، اعلام رستگاری ایشان در لحظهٔ شهادت بود و پاسخی به تهمت‌های دشمنان.

امارت حضرت علی (ع) شامل حال پیامبر اکرم (ص) نمی‌شود؛ بلکه پیامبر (ص) بر حضرت علی (ع) صدارت، ریاست، ولایت و امارت دارند. امارت رسول خدا (ص) بر مؤمنان، مقدم بر امارت حضرت علی (ع) است و ایشان بر علی (ع) نیز امیرند.

حجاب در اسلام، عهد بندگی با خدا، عبادت جاری و پرچم عشق الهی است. زن با حفظ حجاب، راسخ بودن خود را در پیمان بندگی اعلام می‌کند، عشق خود را به خدا نشان می‌دهد و پیوسته پیام «دوستت دارم» به سوی محبوب ازلی می‌فرستد، که این خود او را به پروانه‌ای زیبا در بهشت تبدیل خواهد کرد.

تحقق فعل الهی نیازمند طی مراحلی چون علم، مشیت، اراده و تقدیر است. علم خدا مقدم بر هستی است و مشیت اولین ظهور علم و اراده دومین ظهور آن است که موجب تمایز و تفصیل اشیاء می‌شود. مشیت، جوانه علم و اراده، جوانه مشیت است.

مشیت و اراده هر دو نمایشگر علم الهی هستند؛ مشیت نمایشگر نخستین و اراده نمایشگر ثانوی علم الهی است. مشیت، علم را تفسیر می‌کند و اراده، مشیت را. مشیت «خواست نخستین» و اراده «خواست دومین» است. در ترجمه فارسی هر دو به معنای «خواستن» است، اما تفاوت‌های مفهومی آشکاری دارند.

ابلاغ رسالت پیامبر (ص) به صورت فرازمانی و فرامکانی، به معنای احاطه ایشان بر زمان و مکان و درک ابتدا و انتهای آن است. این ارتباط با فطرت انسان‌ها صورت گرفته و زبان آن برای هر فرد آشناست، اما عدم شهود عینی آن به دلیل حب دنیوی است. این ابلاغ در حال دریافت است و آثار آن در جان همه مضبوط است.

امام علی (ع) جاهلان و غاصبان را از علومی می‌ترساند که ظرفیت درک آن را ندارند. این علوم شامل اسرار الهی و رویدادهای آینده است که بیان آن برای کسانی که شایستگی لازم را ندارند، موجب اضطراب و پریشانی می‌شود. حضرت با بیان این علوم، به کسانی که علت خویشتن‌داری ایشان را درک نمی‌کردند، آگاهی می‌بخشیدند.

علم پنهان در خطبه پنجم نهج البلاغه به علوم خاص و مکنون امام علی (ع) اشاره دارد که اگر آشکار شود، لرزه بر اندام شنوندگان می‌اندازد. این علوم شامل اسرار ملکوت، باطن مسائل و رویدادها، و تفسیر قرآن است که ظرفیت درک آن را جز افراد خاصی ندارند و بیان آن برای عموم موجب اضطراب و پریشانی می‌شود.

امامت مقصد توحید است و امام کسی است که به توحید رسیده و در بندگی خدا طی طریق می‌کند. با پذیرش ولایت امام، انسان در مسیر توحید قرار می‌گیرد و به یگانگی خدا می‌رسد. حدیث سلسله الذهب، که در آن خداوند می‌فرماید «لا إله إلا الله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی» و امام رضا (ع) می‌فرماید «و أنا من شروطها»، این معنا را به زیبایی تبیین می‌کند.

هدف آفرینش برای خداوند که اول و آخر امور را می‌داند و غیب و شهود برای او یکسان است، معنایی ندارد. هدف برای موجودات صاحب اختیار معنا پیدا می‌کند که وظایفشان به مقصدی منتهی شود. هدف در حوزه مخلوقات صاحب اختیار به تشریع الله تحقق می‌یابد و این تشریع، به تکوین خدا در حوزه اختیار است. خلقت انس و جن برای عبادت پروردگار متعال است و تحقق مقصد بندگی، هدف آفرینش آنها را شکل می‌دهد.

در قیامت، نسب‌ها بی‌اهمیت می‌شوند و ملاک، اعمال است؛ همان‌طور که فرزند نوح و عموی ابراهیم به دلیل اعمالشان نجات نیافتند. هیچ نسبی مانع اعمال زشت نخواهد بود و شفاعت نیز با داشتن زمینهٔ اعمال و اعتقادات حاصل می‌شود. میان خدا و احدی خویشی نیست و جز با طاعت نمی‌توان به ولایت او رسید.

تشبیه خداوند به مخلوقات، از مصادیق بارز توهین و تهمت به ذات الهی است و فرد را در زمرهٔ مشرکان قرار می‌دهد. ظلم و جهل از صفات موجودات نیازمند است و انتساب آن به ذات بی‌مثال، بی‌شرمانه‌ترین تشبیه است. تشبیه کوه، ذات حق را به حد کوه تنزل می‌دهد و سخن انسان پست، جاهلانه است.

تشبیه خداوند به مخلوقاتش، چه از نظر وجود، صفت، تعلق اسم یا کیفیت، شرک است. همچنین انکار قدرت الهی یا نسبت دادن اموری که خداوند از آن نهی کرده، کفر محسوب می‌شود. این احادیث بر لزوم توحید و پرهیز از تشبیه و انکار قدرت الهی تأکید دارند.

قدرت الهی به محالات تعلق می‌گیرد و محدود به قدرت بشری نیست. آفرینش هستی از نیستی، قرار دادن دنیا در تخم مرغ بدون تغییر ابعاد، و درک زمان و مکان، نمونه‌هایی از تحقق محالات توسط خداوند است. قیاس قدرت الهی با قدرت بشری نادرست است و درک قدرت او فراتر از زمان و مکان است.