کلام و عقاید

نهایت و غایت عبودیت، «مثل خدا شدن» نیست؛ زیرا وحدت الهی به بی‌مثل بودن است. حدیث قدسی «عبدی أطعنی أجعلک مثلی» از نظر سند ضعیف و از نظر متن نارسایی دارد. نهایت عبودیت، درک این حقیقت است که بنده خدا در تجلیگاه اسماء حسنای الهی قرار می‌گیرد.

طبق فرمایش امام صادق (ع)، عبودیت حقیقی زمانی محقق می‌شود که بنده تمام اختیار و اراده خود را به حضرت رب العالمین واگذار کند. در این صورت، مقام عبودیت، ظهور تام ربانیت حضرت رب العالمین از آئینه بندگان خداست، زیرا بنده خدا آیت حضرت رب العامین است.

آسمان دنیا، منطقه‌ای فراتر از کره زمین تا آسمان دوم را در بر می‌گیرد و با ستارگان زینت یافته است؛ تدبیر امور زمینی از این ناحیه صورت می‌گیرد. شیاطین از این آسمان رانده شده‌اند و در صورت تجاوز به حریم آن، با شهاب‌های ثاقب مورد تعقیب قرار می‌گیرند و امکان استراق سمع ندارند.

نظر محیی‌الدین عربی مبنی بر حلول ارواح کودکان ذبح شده توسط فرعون در بدن حضرت موسی برای کمک به ایشان، فاقد هرگونه دلیل نقلی و عقلی است و صرفا بر پایه تخیلات و توهمات شخصی بنا شده است. نابودی فرعون و تحقق اراده الهی در این امر، بدون دخالت ارواح کودکان و تنها با قدرت خداوند صورت گرفت و هیچ اعجازی از حضرت موسی با کمک این ارواح انجام نشد.

انتقام مولا امیرالمؤمنین علیه السلام و حضرت سیدالشهداء علیه السلام و شهداء هنوز گرفته نشده است، بلکه انتقام آنها را حضرت باریتعالی با قدرت خود خواهد ستاند. جان بی‌ارزش امثال ابن ملجم و شمر و حرمله تقاص جان مبارک حضرات نیست و خداوند علیم و حکیم می‌داند چگونه انتقام آنها را بگیرد. انتقام جناب مختار صرفا یک تنبیه دنیوی برای قاتلان بود.

در ابتدای خلقت، مخلوقات دارای ظرفیت رشد بودند و می‌بایست به سوی مرتبه عالی‌تر حرکت می‌کردند؛ برخی به این امر تحقق بخشیدند و برخی دیگر سقوط کردند. انسان‌ها نیز در این مرحله دچار لغزش شدند و پس از افت مقام، بایستی سیر تکاملی خود را آغاز کنند.

ولایت اهل بیت (ع) ستون اصلی اسلام و کلید قبولی دیگر عبادات است، اما این به معنای سبک شمردن نماز، روزه، حج و زکات نیست. بلکه اهتمام جدی به عبادات برای بهره‌مندی از منافع ولایت ضروری است و کسی که عبادات را سبک شمارد، خود به خود از حریم ولایت خارج می‌گردد.

هدف از ذکر، اتصال به ذات حضرت واحد نیست، زیرا هم اتصال‌دهنده و هم متفرق‌کننده خداست. ذکر، عالیترین مقام هر آفریده و تلاش برای رسیدن به علم اعلی و نشان عظمت است. در نهایت، ذکر به معنای رسیدن به یاد محض و محض یاد است که در این مقام، خود ذکر حجاب اعظم محسوب می‌شود.

غفلت به معنای پوششی است که بر دل انسان می‌افتد و او را از درک حقایق و نور الهی باز می‌دارد. این حجاب، قلب را قفل کرده و مانع رسیدن به علم و قرب خداوند می‌شود. در مناجات علوی، از خداوند درخواست می‌شود که این حجاب‌ها را کنار زده و روح انسان را به نور عرش نزدیک گرداند.

نام‌های الهی غیر از ذات باریتعالی هستند و ما با این نام‌ها او را می‌خوانیم و می‌پرستیم، نه اینکه خود نام‌ها را پرستش کنیم که کفر است. همچنین پرستش همزمان نام و ذات، شرک است. پرستش واقعی، پرستش ذاتی است که این نام‌ها علائم اویند و این عین توحید است.

برداشت شما از یکسویه بودن عشق، حب، علم، فضل و رحمت الهی صحیح است. هر موجودی ظهور اراده خداست و این اراده فوق هر درک و حالتی است که موجودات دارند. فخر و مباهات ما همین بس که بنده و خلق خداییم؛ همین که او ما را به وجود آورده، اوج فخر ماست و جایی برای عجب و کبر باقی نمی‌ماند.

علم خداوند از نوع حضور احاطی است و ارتباطی یک‌سویه از جانب اوست؛ مخلوقات معلوم او هستند اما او معلوم هیچ مخلوقی نیست. علم و هستی او فراتر از درک ماست و فراتر از غیب و شهادت نیز در علم او وجود دارد. علم الهی به موجودات را علم اشرافی و احاطی نامیدن بهتر است.

غیب و شهود برای خدا یکسان است زیرا علم از اوست و جهل راه ندارد؛ بنابراین هر دو در آستان کبریایی او برابرند. این مفاهیم نسبت به اهل جهان کاربرد دارند، نه خالق جهان، که نسبت به خلق، وضعیت متفاوت است.

فراز «یا من استوی برحمانیته...» از دعای عرفه به این معناست که خداوند رحمانیت خود را به تساوی بر همه چیز گسترانده و عرش در ذات او غیب شده است. عرش به علم غیب الهی تعبیر می‌شود که حجاب ذات است اما در عین حال حقایق را آشکار می‌سازد.

غلو در مورد امام علی (ع) موجب خطای فاحش در شناخت توحید و جایگاه ایشان می‌شود. شناخت رسول و ولی خدا باید از مسیر توحید حاصل شود، وگرنه نه خدا و نه رسول و ولی خدا شناخته نمی‌شوند. امام علی (ع) با وجود جایگاه والایشان، همواره رو به قبله نماز می‌گزاردند و افراط در ستایش ایشان موجب هلاکت است.

با توجه به مطلب «اراده اول جان تمام اراده‌هاست»، منظور از اراده اول، اراده مطلق الهی است که بدون هیچ قید و حدی، چه زمانی و چه مکانی، صادر شده و تمام گذشته، حال و آینده را در بر می‌گیرد. اراده‌های بعدی، تفسیری از همین اراده اول هستند و هر کس با آن مرتبط شود، بر کل زمان و مکان و اتفاقات مشرف می‌گردد.