کلام و عقاید

تغذیهٔ «من» به معنای نحوهٔ ارتباط با اسماء حسنا و صفات علیا و امثال آن است. این تغذیه، به بیان دیگر، به معنای آرایش «من» با علم لایزالی و مشیت و ارادهٔ سبحانی خداوند است.

من» حقیقت وجودی هر موجود است که پیش از هر کیسنی و چیستی قرار دارد و شناسنامهٔ اصل هر فرد است که از تعلقات فارغ است. این حقیقت، وراء ثبوت و دون هر تغییر است و مخفی از حواس و ادراکات می‌باشد.

توصیف ذات خداوند محال است، زیرا او برتر از هر وصفی است. نزدیکی خداوند به ما، به معنای چسبیدن نیست؛ بلکه او خالق و سبب ساز همه چیز است و حیات و بقای ما به او وابسته است. او برتر از تصورات مادی و محدود ماست.

خداوند ممکن است بنده‌ای را دوست داشته باشد اما عمل او را دشمن بدارد، مانند فردی شراب‌خوار که صفت مهربانی‌اش مورد محبت الهی است اما عملش مورد بغض. این به دلیل تفاوت نگاه ریزبین خداوند با قضاوت کلی انسان‌هاست که زود قضاوت می‌کنند.

صدقه برای دفع بلا یا اشک بر امام حسین (ع) به خودی خود شرک نیست، اما اگر نیت خالص نباشد و صرفا برای رسیدن به حاجات دنیوی باشد، اجر کمتری دارد. امید به خدا و طلب مغفرت، عین قرب الهی است و عبادت محسوب می‌شود.

جوانمردی در نگاه امام صادق (ع) به ایمان و تقواست، نه صرف جوانی جسمانی. اصحاب کهف با وجود کهولت سن، به دلیل ایمانشان جوانمرد خوانده شدند. شخصیت‌پردازی فیلم‌ها لزوما واقعیت را منعکس نمی‌کند و سن واقعی افراد را بازتاب نمی‌دهد.

اگر بتوان از بالا به سیر زمان نگاه کرد، امکان مشاهدهٔ همزمان گذشته، حال و آینده وجود دارد. زمان، تجلی خاصی از علم و لباسی بر قامت آن است. با ورود به منطقهٔ علم بدون حجاب، می‌توان فراسوی زمان و مکان رفت، زیرا زمان و مکان، علائم هشدار برای توجه به علم هستند و با رسیدن به خود علم، همهٔ زمان و مکان در آغوش انسان خواهد بود.

وقتی زمان را به عنوان نمایشگر آفرینش‌های متوالی در نظر بگیریم، این حقیقت آشکار می‌شود که نیرویی قاهر بر زمان و مکان وجود دارد. این زمان و مکان تنها الواحی برای نمایش آیات او هستند و خود آن نیروی قاهر، فراسوی زمان و مکان است و بر آن‌ها احاطه دارد.

پیش از حضرت آدم (ع)، گونه‌های شبیه و غیر شبیه به او بر روی زمین حیات داشتند. بر اساس روایتی از امام باقر (ع)، خداوند هزاران عالم و هزاران آدم آفریده است و انسان کنونی در آخر این عوالم و آدمیان قرار دارد.

اندیشه‌های اسلامی فرگشت مصطلح را رد می‌کنند. هرچند گونه‌های مختلف مخلوقات شناسنامه زمانی و مکانی خاص خود را دارند و وحدت خلقت زمانی آن‌ها در فراسوی عالم مادی محتمل است، اما این به معنای پذیرش نظریه فرگشت نیست.

مکان در اندیشه اسلامی، تقدیر هر شیء و بستر تحقق ابعاد عالم هستی است. پیامبر اکرم (ص) به عنوان «تمامیت ارض و مکان» مطرح می‌شوند و حقیقت مکان را دارا هستند. تعریف ابعاد در جان مکان معنا می‌یابد و سفر بین ابعادی به واسطه اتصال به این حقیقت ممکن است.

زمان در اندیشه اسلامی، شمارشگر آفرینش‌های متوالی است و امام عصر (عج) به عنوان «صاحب الزمان»، تجلیگاه آفرینش‌های رحمانی و ساعت الهی محسوب می‌شود. خداوند خالق و معدوم‌کننده زمان است و بر بسط و قبض آن مسلط است. تأثیر عمل انسان بر کل گیتی و امکان زندگی طولانی‌تر برای او نیز در گرو همین قدرت الهی است.

علم غیب ذاتی تنها مختص خداوند است و به هیچ کس اعطا نمی‌شود. علم غیب اکتسابی نیز صحیح نیست؛ بلکه علومی که خداوند به پیامبر و ائمه (ع) تعلیم می‌دهد، برای آنان آشکار و برای دیگران غیب محسوب می‌شود. این علوم از جانب خداوند به آنان عنایت شده و در انتقال آن به دیگران نیز همین حکم جاری است.

کلام پروردگار از محدثات و کلمات ایجادی اوست که به اراده «کن فیکون» تحقق می‌یابد و با تکلم مخلوق متفاوت است. در مکالمه با حضرت موسی، فرشته وحی دخالتی نداشت و اراده الهی در قالب کلمات به او منتقل شد؛ این کلام، از جنس سخن گفتن با دهان و زبان نیست.

وجود انسان خارج از وجود خدا نیست، اما این به معنای یکی شدن خالق و مخلوق نیست. نور شمع و خورشید مشترک معنوی است اما یکی نیستند؛ هر دو مخلوق خدا و دارای تشخص خاص خود هستند.

اعتباری دانستن ماهیت، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا عقل که خود امری اعتباری است، می‌تواند اعتبار ببخشد؟ هویت‌بخشی به نیستی، نیستی‌بخشی به هستی است و این امر به وحدت وجود خدشه وارد نمی‌کند.

دعا دارای هدفی والا و حکمتی متعالی و آثار و برکاتی عظیم است و صرف اعطای امتیاز دعا از جانب خالق برای مخلوق سودی خالص و بی حساب است. حتی اگر دعا اجابت نشود، بنده در عوض به منفعتی بالاتر از خواسته خود دست پیدا خواهد نمود که همان رضا و تسلیم به قضای الهی است.

برای درک عظمت خداوند باید به سیر آفاق و انفس و شناخت عالم هستی پرداخت. عظمت خداوند بسیار فراتر از درک بشری است و با مقایسه‌هایی از زمین و آسمان‌ها و کرسی و عرش، گوشه‌ای از آن بیان شده است. درک کامل عظمت الهی برای انسان ممکن نیست، اما با تأمل در خلقت می‌توان به شناختی نسبی دست یافت.

البیان» عنایت علمی خداوند برای خلایق است که موجب ظهور حقایق و انتقال آن‌ها می‌شود. خداوند با این توانایی، امکان تعلیم و انتقال حقایق را فراهم می‌آورد. ائمه اطهار (ع) آخرین درجه بیان را دارند و خداوند بیان هر چیزی را به آن‌ها عنایت فرموده است، که این همان راز «سلونی قبل ان تفقدونی» مولا امیرالمؤمنین (ع) است.

اکمال عقل در عصر ظهور به معنای تکمیل حجیت حجت الهی بر خلایق است که هیچ عذر و بهانه‌ای را باقی نمی‌گذارد. با آشکار شدن جمال حق و حقیقت، همه ملزم به تبعیت می‌شوند و این امر با اکمال عقل امکان‌پذیر است. این اکمال، وصول علم یقین است و منکران حقایق، کافران بعد از تحصیل ایمان خواهند بود.