احکام فقهی

بر اساس روایات متعدد، شطرنج هم‌ردیف قمار و از مصادیق رجس و لهویات شمرده شده و موجب قساوت قلب و بازدارنده از کارهای مهم است. برخی روایات آن را از اختراعات شیطان و موجب سحرزدگی و جذب اجنه دانسته‌اند. تقلب در آن نیز گناهی بزرگ شمرده شده است.

رفتار برخی در روز نهم ربیع الاول که به اشتباه روز مرگ عمر بن خطاب تصور می‌شود، با سیره اهل بیت (ع) سازگار نیست. اهانت به مقدسات دیگران طبق آیه ۱۰۸ سوره انعام ممنوع است. شیعه واقعی کسی است که پیرو سیره و سنت ائمه باشد و با اعمال خود مردم را به اهل بیت (ع) دعوت کند، نه اینکه موجب رنجش آنان شود.

مؤمن بر گردن مؤمن دیگر هفت حق واجب دارد که شامل دوست داشتن آنچه برای خود می‌پسندد و ناپسند دانستن آنچه برای خود ناپسند می‌داند، کمک با جان و مال و زبان و دست و پا، پیروی از رضای او و اجتناب از سخط او، چشم و راهنما و آینه او بودن، سیر کردن او در هنگام گرسنگی و سیراب کردن او در هنگام تشنگی، خدمت به او در صورت نیاز و تصدیق سوگند و اجابت دعوت و عیادت بیمار و تشییع جنازه اوست. کوتاهی در این حقوق، خروج از ولایت الهی است.

توضیح کلام امام علی (ع) درباره خالی نگذاشتن خانه خدا با توجه به شرایط کرونا، بیان می‌کند که حج یکی از ستون‌های اسلام است و ترک آن به معنای بنایی است که ستونش افتاده و موجب نابودی اهلش می‌شود. ترک حج اعلام جنگ با خدا و ترک استغفار است.

در مواردی که به شبهه‌ناک بودن نذورات یقین داریم، بهتر است به صاحب آن تذکر داده شود. اگر به حرام بودن مال یا منابع تامین آن یقین داریم، باید از آن حذر کرد. شرم و حیا نباید مانع عمل به وظایف شرعی شود و از غذاهای مسموم معنوی باید دوری جست.

در برخورد با سارقین، ابتدا باید تذکر و امر به معروف و نهی از منکر انجام شود و علت دزدی بررسی گردد. اگر دزدی ناشی از نیاز باشد، باید در رفع آن کوشید. در صورت عدم تاثیر این اقدامات و تبدیل شدن دزدی به حرفه، برای حفظ اموال مومنین، فاش کردن نام سارقین اشکالی ندارد.

در شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی و شیوع کرونا، موثرترین راهکار توبه و انابه و تضرع به درگاه الهی است. امر به معروف و نهی از منکر نیز نوعی اعلام صلح با خدا و تلاش برای رفع مشکلات جامعه محسوب می‌شود. دعای شانزدهم صحیفه سجادیه با عزم بر ترک منکرات توصیه شده است.

صدقه برای دفع بلا یا اشک بر امام حسین (ع) به خودی خود شرک نیست، اما اگر نیت خالص نباشد و صرفا برای رسیدن به حاجات دنیوی باشد، اجر کمتری دارد. امید به خدا و طلب مغفرت، عین قرب الهی است و عبادت محسوب می‌شود.

فتاوای مبنی بر جواز روزه‌خواری با احتمال ابتلا به کرونا فاقد اعتبار است، زیرا روزه خود از اسباب صحت و تندرستی بدن است. تنها شخص بیمار که روزه‌داری برای او زیان‌آور است و خود به حالش واقف است، مجاز به افطار می‌باشد. استناد سطحی به آیات و روایات برای جواز روزه‌خواری صحیح نیست.

هر نیتی در نماز غیر از قرب الهی، شرک به خدا محسوب می‌شود و نماز تنها باید به قصد تقرب الی الله ادا شود تا مقبول درگاه الهی قرار گیرد. با این حال، به اذن الهی می‌توان نماز را ابزاری برای رسیدن به حاجات قرار داد، زیرا تقرب به خدا خود عبادت است و این تقرب، اسباب رسیدن به حاجات را فراهم می‌کند.

نماز اول وقت دارای منافع و خیرات بی‌شماری است، اما خواندن آن صرفا به خاطر این منافع، انسان را از هدف اصلی یعنی قرب و لقاء الهی محروم می‌کند. هرگونه هدف‌گذاری غیر از قرب الهی در اقامه نماز، از خلوص آن کاسته و ممکن است مصداق شرک به خدا باشد. نیت خالصانه برای خدا، اصل و کلید اجابت نماز است.

در اقدام به نهی از منکر، اگر خوف درگیری فیزیکی و خطرات جانی مانند قتل یا نقص عضو وجود دارد، باید ارزش کار را با هزینهٔ پرداختی سنجید. اگر فدا کردن زندگی برای رضای خدا، زنده نگه داشتن دین، احیای قلوب مغفول و هدایت آن‌ها ارزش این حماسه را داشت، انجام آن نیکوست.

عقل حکم می‌کند از محل‌های ابتلا به بیماری دوری گزینیم، اما همزمان حکم می‌کند به مراکز درمان نزدیک شویم و از دارو غفلت نورزیم. عتبات عالیات پاکترین و نظیف‌ترین اماکن هستند و دوری از آنها دوری از سلامتی است؛ دشمنان دین از فرصت پیش آمده برای تبعید مومنان از جامعه ثقلین اقدام می‌کنند.

سخن زن هنرپیشه به مرد نامحرم که او را مادر خود فرض کند و به او دست بزند، مصداق به سخره گرفتن قانون الهی و بی‌حیایی محض است. قوانین الهی شوخی‌بردار نیستند و نباید با هوای نفس آن‌ها را بازیچه گرفت، زیرا خداوند از قوانین خود دفاع می‌کند و هتاکان به آن عواقب سختی خواهند داشت و ممکن است مسخ شوند.

امام علی (ع) در نهج‌البلاغه به محمد بن ابوبکر و همچنین به مالک اشتر توصیه کرده‌اند که نماز را در وقت معینش بخوانند و آن را به خاطر بیکاری پیش از وقت یا اشتغال به کار، به تأخیر نیندازند. ایشان تاکید کرده‌اند که بهترین اوقات باید به نماز اختصاص یابد.

باید امانت را به صاحبش برگرداند، حتی اگر قاتل امام حسین (ع) باشد. همانطور که خداوند از روزی و عمر قاتل امام حسین (ع) کم نمی‌کند، بنده نیز باید امین امانت بوده و آن را به صاحبش بازگرداند.

با انجام اعمالی که اجر حج دارند، می‌توان از راه دور زائر خانه خدا شد. خواندن دو رکعت نماز مخصوص دهه اول ذی‌حجه، خدمت خالصانه به خانواده (که از هزار سال عبادت و حج و عمره بهتر است)، و تلاش برای اصلاح امور، انسان را در شمار زائران خدا قرار می‌دهد. همچنین ذکر «یا رب البیت الحرام» و مانند آن، انسان را زائر خدا می‌سازد.

کراهت بستن چشم در نماز با فواید تمرکز در تفکر قابل جمع است، زیرا استنباط‌های فقهی غض بصر به قصد خضوع و توجه با موارد دیگر بستن چشم متفاوت است. این تفاوت در نیت و هدف، حکم شرعی را متمایز می‌کند.

تلاش علما در عصر غیبت برای وصول حقیقت و رسیدن به کمال محض، موجب اجتهاد و تصحیح و تکمیل آراء در طول تاریخ شده است. این فرایند، لازمهٔ هر حقیقت‌جوی غیرمتعصب به شخصیت و اعتبارات شخصی است و به درک عمیق‌تر مسائل فقهی کمک می‌کند.

اجتماع قلوب در عصر غیبت، با پایبندی به دین و اجرای آن در تمام شئونات فردی و اجتماعی و تشکیل حکومت دینی محقق می‌شود. وفای به عهد، شامل همراهی جمعی برای اجرای قوانین دین است و هرگونه نرمش در برابر حکومت غیر دینی، مبارزه با امام زمان است.