اخلاق و عرفان

لذت عبادت و اطاعت با علم خالصانه و عمل به آن حاصل می‌شود. علم بدون عمل، سودمند نیست و حتی می‌تواند باعث دوری از خدا شود. عالم حقیقی کسی است که اعمال صالحش از او سخن گوید، نه صرفا زبانش. برای رسیدن به این لذت، نیاز به عقل، رفق، شفقت، صبر و قناعت است.

حاجت مستاثره در خزائن غیبی خدا در حال پرورده شدن است و خداوند بهترین زمان و شیوهٔ برآورده کردن آن را می‌داند. عجله کردن نشانهٔ بی‌صبری و عدم اعتماد به تدبیر الهی است. ظرفیت وجودی خود را برای دریافت آن نعمت بزرگ کنید.

عقل، اولین آفریدهٔ الهی و فرماندهٔ ۷۵ لشکر مکارم اخلاق است. میزان عقلانیت افراد به میزان بهره‌مندی از نور عقل و دوری از جهل بستگی دارد. با افرادی که به نظر ما عاقلانه رفتار نمی‌کنند، باید با صبر و مدارا برخورد کرد و تلاش نمود تا با شناخت عقل و سپاهیانش و دوری از جهل، به سوی کمال حرکت کنند. عقل با تمرین و شناخت قابل افزایش است.

تکالیف دینی برای تقرب به خداست و خداوند تکالیفی فراتر از توان بندگانش قرار نمی‌دهد. سختی ظاهری انجام تکالیف، برای آزمون است تا عاشقان واقعی خدا مشخص شوند؛ زیرا اگر اعمال ظاهری خوشایند داشتند، آزمونی در کار نبود. شیطان و نفس، انجام اعمال سبک دینی را سخت و تلخ جلوه می‌دهند.

مراد از دوری گزینی از مردم در حدیث «عافیت ده جزء است که نه جزء آن در کناره گیری از مردم است»، اعتزال از اصحاب سفاهت و معاصی است، نه قطع رابطه با خویشاوندان. این حدیث به شرایط خاص آخرالزمانی اشاره دارد که برای حفظ ایمان و شرافت، چاره‌ای جز دوری از اهل دنیا، سفیه، مست شهوت و رذالت نیست.

کظم غیظ به معنای کنترل و فرو خوردن خشم است و ریشه آن به بستن راه نفس و حبس کلام برمی‌گردد. کاظم کسی است که بر خود مسلط است و نظام وجود خود را حفظ می‌کند. در مورد امام موسی بن جعفر الکاظم (ع)، ایشان کنترلگر حضرت سبحان در جهان هستی هستند و اسباب امنیت و آرامش الهی‌اند.

تحمل انتظار ظهور با تلاش برای معرفت حجت الهی، تطهیر باطنی، و طلب یاری از خداوند میسر می‌شود. مراقبه و محاسبه نفس، رونق بخشیدن به امر به معروف و نهی از منکر، و ارسال هدایای معنوی برای حضرت نیز در این مسیر کمک‌کننده است.

در صورت اثبات تکلیف در انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر، اگر آمر به معروف بداند که مورد تمسخر واقع می‌شود، باید این تمسخر را به خاطر خدا به جان بخرد. این صبر اجر مضاعف دارد و او را شبیه انبیاء عظام می‌کند که در برابر تمسخر امتش در امان نبودند.

شیخ جعفر کاشف الغطاء همسر بداخلاقش را طلاق نمی‌داد، زیرا معتقد بود کتک خوردن از او، هوای نفسش را تعدیل کرده و مانع غرور ناشی از مقام علمی و اجتماعی‌اش می‌شد. او این آزارها را نعمتی الهی برای مراقبه نفس و دوری از تکبر می‌دانست و با صبر جمیل از آن استقبال می‌کرد.

همهٔ بلاها آزمون الهی نیستند؛ برخی حاصل اعمال و نیات خود افرادند و جنبهٔ تنبیهی دارند. بلاهای آزمایشی برای سنجش و ارتقای رتبهٔ بندگان است، اما گرفتاری‌های ناشی از اعمال، فرصتی برای جبران، توبه و بازیابی جایگاه بندگی هستند.

عدم رعایت نوبت و پارتی‌بازی ریشه در جنود جهل جور دارد. انتقام گرفتن از جنود انتقام، بدی کردن با شدت از جنود شر، قدرنشناسی از زحمات دیگران از جنود کفران و مسخره کردن دیگران از جنود عدوان نشأت می‌گیرد. این‌ها در مقابل جنود عقل قرار دارند.

مشکلات اقتصادی مردم را در معرض امتحان الهی قرار می‌دهد و کسانی که با فقر یا غنا ایمانشان آسیب می‌بیند، نفاق درونی خود را بروز داده‌اند. حاکمان و مسئولان نیز در این امتحان مسئولند و گاهی ابزار فتنه فقر می‌شوند، اما بار تکالیف مردم را نمی‌کاهد.

بدن انسان امانتی الهی است و حفظ سلامتی و تقویت آن واجب است. هرگونه کوتاهی در این امر گناه محسوب می‌شود. دگرگونی حال روحانی با تغییر وضعیت جسمانی نشان از ضعف ایمانی دارد. مؤمن حقیقی از جسم خود برای افعال معنوی و ملکوتی بهره می‌برد و جسمش را صفا می‌بخشد تا روحش باصفا باشد. امام علی (ع) فرمودند: هر کس طبیعتش معتدل باشد، مزاج او صاف گردد و اثر نفس در وی قوی شود.