اخلاق و عرفان

بدرفتاری با پدر و مادر، حتی به اندازهٔ سر سوزن، از گناهانی است که کیفر آن در همین دنیا و همچنین در قیامت دامن‌گیر فرد می‌شود. پیامبر اکرم (ص) فرموده‌اند که عاق والدین از جمله کسانی است که خداوند در قیامت به او نظر رحمت نخواهد کرد.

مقام فنا یا فنا فی الله اصطلاحی عرفانی است که در فرهنگ قرآن و عترت به صراحت وجود ندارد. اما تفویض امور به خدا، واگذاری کامل اختیارات به حضرت حق و رسیدن به مقامی که فعل انسان رنگ الهی بگیرد، مورد تأکید است. این مفهوم بیشتر به معنای واگذاری تمام اختیارات به خداوند متعال است.

برای آرام کردن فردی که عزیز خود را از دست داده، می‌توان با یادآوری معاد و اینکه دوری موقت است، به او تسلی داد. همچنین، ذکر مصیبت پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) به خصوص امام حسین (ع) می‌تواند مصیبت فرد را کوچک‌تر جلوه دهد. برگزاری مجالس دعا، هدیه ثواب نماز به روح متوفی و داغدیده، و استفاده از عباراتی چون «آجرکم الله» نیز مؤثر است.

برای غلبه بر بی‌حوصلگی و عصبانیت، محاسبه نفس در شبانگاهان، مرور مرگ و طلب زندگی تازه از خدا، توبه و استغفار روزانه، مطالعه آیات مربوط به عاق والدین و مداومت بر خواندن دعاهای هشتم و بیست و چهارم صحیفه سجادیه توصیه می‌شود.

حدیث امام صادق (ع) دربارهٔ یکسان بودن مدح و ذم نزد فرد مخلص، تنها به حال و احوال او اشاره دارد و حد و مرز مشخصی برای مدح و نکوهش تعیین نمی‌کند. خلوص واقعی زمانی حاصل می‌شود که فرد، ستایش و نکوهش مردم را برابر بداند و تنها رضای خدا را در نظر بگیرد.

ارتباط با نامحرم در فضای مجازی، حتی با شوخی و رد و بدل کردن سخنان معمولی، می‌تواند حرام باشد زیرا اندام روحی مستقیما فعال شده و تحریک در آن بیشتر از دنیای حقیقی است. شیطان از این فضا برای تحریک و تهییج استفاده می‌کند و این ارتباطات می‌تواند به گناه منجر شود.

گزارش روایی مستقیمی دربارهٔ ماموریت‌های جسمانی مومنان خاص در کرات یا عوالم دیگر وجود ندارد. با این حال، امکان داشتن ماموریت‌های روحانی یا ایفای نقش در طبقات سماوی، عرشی و جنبه‌های دیگر سامانهٔ عظیم انسانیت وجود دارد.

ریشهٔ انکار ولایت اهل بیت (ع) به سرشت و طینت انسان‌ها برمی‌گردد که از عالم ذر نشأت گرفته است. در آن عالم، برخی به ولایت اقرار و برخی انکار کردند. برای آمادگی قبول ولایت، باید به درک درستی از خلقت و جایگاه اهل بیت (ع) رسید و لجاجت و تکبر را کنار گذاشت.

توبه کار همچون کسی است که هیچ گناهی نکرده باشد. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید که توبه بندگانش را می‌پذیرد، گناهانشان را عفو می‌کند و توبه کنندگان را دوست دارد. بنابراین، با توبه، اثرات گناهان پذیرفته شده و بخشیده می‌شوند.

عدد چهل را می‌توان فصل یا زمانی برای تحول در جسم و جان آدمی دانست. گذر چهل مرحله، روز یا سال در تثبیت خوی‌ها نقش اساسی دارد و تکرار ذکر در چهل عدد، تأثیر خاصی در دل و جان ایجاد می‌کند. خلوص چهل روزه، جویبار حکمت را از دل جاری می‌سازد.

غضب ایمانی با نیت و رهبری عقل برای تقویت معروف و تضعیف منکر به کار می‌رود و کنترل آن از دست مؤمن خارج نمی‌شود. یاد خدا و استمداد قلبی، خشم مقدس را شعله‌ور می‌کند و مؤمن باید این خشم را برای انهدام باطل به کار گیرد و حق را از گزند آن مصون بدارد.

حدیث قدسی «من طلبنی وجدنی و من وجدنی عرفنی و من عرفنی عشقنی و من عشقنی عشقه و من عشقه قتله و من قلته فانا دیته» در هیچ یک از منابع حدیثی یافت نشده و نظر غالب بر جعلی بودن آن است. حدیث مشابهی در مستدرک الوسائل و بحارالانوار آمده که دربارهٔ اجابت دعا، عطا، شکر، ستر، بقاء، خیره، ابتلاء، محبت و شهادت است.

احساس حضور اجنه می‌تواند ناشی از توهم، سوء مصرف مواد، بیماری، مشکلات عصبی یا تمرکز خاص باشد، هرچند اثرات اجنه نیز محتمل است. برای رفع آن باید علل اصلی برطرف شده و با توبه، استغفار، توسل، قرائت قرآن (ناس، فلق، کافرون، توحید)، آیت‌الکرسی و ادعیه محافظت کرد.

عدم اجابت دعا در مراسم عزاداری ممکن است ریشه در موانع درونی داشته باشد؛ از جمله نشناختن حق خدا، مخالفت با سنت پیامبر، نخواندن قرآن، ترس ناک از آتش، دوری از بهشت، عدم شکرگزاری، دوستی با شیطان و عیب‌جویی از مردم. در صورت نبود این موانع، تاخیر در اجابت ممکن است به نفع دعا کننده باشد.

عالم دنیا فرصتی برای جبران کاستی‌هاست و تکالیف وضع‌شده برای شخص حلال‌زاده شامل حال حرام‌زاده نیز می‌شود. انسان می‌تواند با توبه و انابه، انتخاب‌های گذشته را جبران کرده و شرایط زندگی‌اش را تغییر دهد؛ زیرا قرآن همه را به صراط مستقیم دعوت می‌کند.

فطرت هر انسانی پاک است و جهل ذاتی نیست، بلکه عارض انسان می‌شود و محل نفوذ آن به قبل از عالم دنیا برمی‌گردد. ژن آدمی نمونه‌ای از ذات اوست و با دستکاری در آن، اصل موضوع تغییر نمی‌کند؛ زیرا روح آدمی، که باطن اوست، بر ظاهرش تأثیر می‌گذارد.

در انسان پنج روح مختلف می‌تواند حضور داشته باشد: روح البدن، روح القوه، روح الشهوه، روح الإیمان و روح القدس. اگر تنها سه روح اول حضور داشته و روح ایمان ملازم نباشد، عقل از انسان قطع شده و بدن با نفس اماره مدیریت می‌شود که این امر مانع کمال انسان است.

انسان با خدا همه چیز است و رسیدن به مقام عبدالجباریت و عبدالمتکبریت، یادآور مناجات امام حسین (ع) است. این مقام نشان می‌دهد که خدا برای بنده‌اش کافی است و بنده با تواضع در برابر خالق، عبدالمتکبر و با اطاعت تام، عبدالجبار می‌شود.

راه رسیدن به مودت اهل بیت (ع) از طریق مشایعت، متابعت و اقتدا به اعمال آن‌هاست. شیعیان کسانی هستند که آثار اهل بیت را تبعیت کرده و به اعمالشان اقتدا کنند. لازمه این مقام، معرفت حق آن‌ها و بصیرت به شأن و منزلت آن‌هاست که با ورع (فرار از گناه) و اجتهاد (سعی و تلاش در راه اطاعت و اعمال صالحه) حاصل می‌شود.

سالک در سیر و سلوک تقوایی به مرحله‌ای می‌رسد که مناظر آخرت را معاینه می‌کند و به علم‌الیقین و عین‌الیقین می‌رسد، گویی بهشت و جهنم را مشاهده کرده است. در این مرحله، خداوند گوش، چشم، زبان و دست سالک می‌شود و دعایش را مستجاب می‌کند.