اخلاق و عرفان

عاشق واقعی کسی است که در هر عمل و تصمیمش تنها میل و خواست محبوب خود را در نظر بگیرد و خدا را با نام‌های نیکویش بخواند. نام‌های خدا علامات خدا بر خلق هستند و اصل و ریشه نام الله که نام سرالمکنون خداست، تنها با اذن خالق و دستور او افشا می‌شود و اجازه افشای آن نام را نخواهد داشت.

مؤمن بر گردن مؤمن دیگر هفت حق واجب دارد که شامل دوست داشتن آنچه برای خود می‌پسندد و ناپسند دانستن آنچه برای خود ناپسند می‌داند، کمک با جان و مال و زبان و دست و پا، پیروی از رضای او و اجتناب از سخط او، چشم و راهنما و آینه او بودن، سیر کردن او در هنگام گرسنگی و سیراب کردن او در هنگام تشنگی، خدمت به او در صورت نیاز و تصدیق سوگند و اجابت دعوت و عیادت بیمار و تشییع جنازه اوست. کوتاهی در این حقوق، خروج از ولایت الهی است.

برای تطهیر نفس، از دوستان بخواهید عیوبتان را به شما هدیه کنند و در خلوت به جستجوی عیوب خود بپردازید. همچنین از مؤمنان مراقب بخواهید هیبت اذکار را به شما منتقل کنند و به تجربهٔ هیبت اجتماع اذکار همت گمارید. شرکت در کلاس‌های «دانشگاه سیر و سلوک» نیز برای این منظور توصیه شده است.

مهار کردن چشم از گناه به پاکی قلب وابسته است، زیرا عملکرد اعضا نمایشگر دل آدمی است. چشم، جاسوس قلب و سفیر عقل است و باید از آنچه سزاوار دین نیست و قلب و عقل آن را نمی‌پذیرند، پوشانده شود. حدیثی از امام صادق (ع) نقل شده که چشم پوشی از محرمات، غنیمتی بزرگ است و امیرالمؤمنین (ع) نیز راه استمداد برای آن را خضوع در برابر خداوند دانسته‌اند.

شنیدن صداهای ناشناخته در خانه، حتی زمانی که کسی حضور ندارد، می‌تواند به دل و مغز مرتبط باشد. مغز می‌تواند خاطرات یا آرایش نورون‌ها را تولید کند، یا افکار بدون واسطه گوش بر قوه سامعه غالب شوند. همچنین ممکن است ابعاد غیرمادی اصوات را دریافت کنید. برای تطهیر قوه سامعه از لغویات، به آیه ۶۲ سوره مریم استناد شده است.

برای رفع اضطراب از دست دادن نعمت‌ها، توصیه می‌شود صحیفه سجادیه را با حضور قلب ختم کنید و بر دعاهای ۱۷ و ۲۰ آن مداومت نمایید. همچنین، نماز شب را با تمام مستحباتش بجا آورید و از اهل تقوا بخواهید که برای مراقبه شما دعا کنند.

حق عبادت به این معنا که عبادت عابد با شایستگی معبود تطبیق یابد، برای هیچ مخلوقی ممکن نیست. اما از منظر تکلیف، هر کس در عبادت به اندازه توانایی خود عمل کند، حق عبادت را ادا کرده است؛ چرا که خداوند هیچ‌کس را جز به اندازه وسعش تکلیف نمی‌کند.

ملاقات جسمانی با امام علی (ع) نهایت ارادت و محبت به ایشان محسوب نمی‌شود. ارادت واقعی به ارتباط قلبی، معرفت امام و تبعیت از ایشان بستگی دارد که پیوسته و بدون محدودیت زمانی و مکانی جریان دارد.

روزه‌داری و شب‌زنده‌داری زمانی بی‌اثر و ضایع می‌شوند که بدون رهبری عقل انجام شوند و صرفا جسم را به زحمت بیندازند. عبادت بدون عقل، مرده و بی‌جان است و تنها زیرکان با افکارشان از این رنج‌ها رهایی می‌یابند.

منظور از فرو ریختن کوه در کلام امام علی (ع) این است که عظمت عشق و محبت ایشان، یا خشیت الهی که در برابر آن قرار می‌گیرد، فراتر از تحمل کوه است. همانطور که قرآن یا امانت الهی بر کوه عرضه شود، از ترس خدا متلاشی می‌شود.

تحمل انتظار ظهور با تلاش برای معرفت حجت الهی، تطهیر باطنی، و طلب یاری از خداوند میسر می‌شود. مراقبه و محاسبه نفس، رونق بخشیدن به امر به معروف و نهی از منکر، و ارسال هدایای معنوی برای حضرت نیز در این مسیر کمک‌کننده است.

برداشت از نامه ۴۵ نهج‌البلاغه مبنی بر اینکه دور ریختن لقمه شبه‌ناک اسراف نیست و می‌توان آن را دور ریخت، صحیح است. امام علی (ع) در این نامه به عثمان بن حنیف توصیه می‌کنند که آنچه حلال و حرامش مشخص نیست را دور بریزد و تنها از غذای پاکیزه و حلال مصرف کند. این توصیه بر اساس قناعت و پرهیز از دنیاگرایی امام (ع) است.

برای یافتن فراغت در زندگی روزمره که حجم کارها زیاد است، اولویت دادن به مادر به خاطر رضای خدا، خواندن دعای ۲۴ صحیفه سجادیه با جان و دل و توکل بر خداوند توصیه می‌شود. پروردگار مهربان برکت زمان را به عنوان هدیه عطا می‌فرماید و با این راهکارها می‌توان فرصتی برای امور شخصی و عبادت پیدا کرد.

در مواردی که به شبهه‌ناک بودن نذورات یقین داریم، بهتر است به صاحب آن تذکر داده شود. اگر به حرام بودن مال یا منابع تامین آن یقین داریم، باید از آن حذر کرد. شرم و حیا نباید مانع عمل به وظایف شرعی شود و از غذاهای مسموم معنوی باید دوری جست.

در برخورد با سارقین، ابتدا باید تذکر و امر به معروف و نهی از منکر انجام شود و علت دزدی بررسی گردد. اگر دزدی ناشی از نیاز باشد، باید در رفع آن کوشید. در صورت عدم تاثیر این اقدامات و تبدیل شدن دزدی به حرفه، برای حفظ اموال مومنین، فاش کردن نام سارقین اشکالی ندارد.

کلمه «سلام» هدیه‌ای از جانب خدا و نامی از نام‌های اوست و هیچ ربطی به تسلیم شدن به اعراب ندارد. این کلمه بی‌نظیر و بی‌بدیل است و معادل‌هایی مانند «درود» نمی‌توانند آثار و برکات آن را داشته باشند. سلام، تحیت بهشتیان و نشانهٔ صبر است.

وسوسه شیطان تنها با همراهی نفس آدمی مؤثر واقع می‌شود؛ اگر نفس به شیطان توجه نکند و گوش دل را به دعوت‌هایش نبندد، دل حریم الهی باقی می‌ماند. در ماه رمضان قدرت شیاطین تضعیف می‌شود، اما شیطنتشان قطع نمی‌گردد و انسان می‌تواند خود را از وساوس مصون سازد.

اگر نیت اصلی روزه، تقرب به خداوند باشد و فکر به لاغری در کنار آن مطرح شود، از اخلاص عمل کاسته می‌شود. اما می‌توان رژیم غذایی را به روزه تبدیل کرد و نیت را خالص نمود تا هم به تناسب اندام رسید و هم عبادت خالصانه انجام داد.

حجاب روحانی در محضر خانم‌ها، هم در مکان‌های زیارتی و هم در غیر آن، به معنای مراعات آداب مادی و ملکوتی است. اگر حالت روحانی بدون اراده رخ دهد، حجاب ملکوتی ایجاد می‌شود؛ اما با اراده شخصی، باید آداب مادی را نیز رعایت کرد.

هر نیتی در نماز غیر از قرب الهی، شرک به خدا محسوب می‌شود و نماز تنها باید به قصد تقرب الی الله ادا شود تا مقبول درگاه الهی قرار گیرد. با این حال، به اذن الهی می‌توان نماز را ابزاری برای رسیدن به حاجات قرار داد، زیرا تقرب به خدا خود عبادت است و این تقرب، اسباب رسیدن به حاجات را فراهم می‌کند.