اهل‌بیت و تاریخ اسلام

کتاب مشارق انوار الیقین، با وجود ادعای بزرگی در بزرگداشت، بیشتر بیان ذوقی است و بسیاری از مطالب آن فاقد سند روایی معتبر می‌باشد. همچنین، گاهی برخی مطالب آن با متون روایی مغایرت دارد. منظور از نوری که از این کتاب به ولایت امیرالمومنین متصل می‌شود، احتمالا اشاره به جنبه‌های معنوی و عرفانی کتاب است که البته نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.

پنهان ماندن تاریخ دقیق شهادت حضرت زهرا (س) و محل دفن ایشان، از اسرار خلقت است که عاملی برای یادکرد خاص ایشان و افزایش رونق تبلیغ اهل بیت (ع) شده است. دو روایت متفاوت ۷۵ روز و ۹۵ روز پس از رحلت پیامبر (ص) برای شهادت ایشان وجود دارد که منجر به تعیین دو ایام فاطمیه اول و دوم شده است.

عصمت نبوی مخصوص انبیاء و عصمت ولوی مخصوص اوصیاء است و عصمت حضرت زهرا (س) به تأیید الهی است. اگر به حضرت معصومه (س) مقام عصمت قائل شویم، ایشان از شمول این سه نوع عصمت خارج می‌شوند، اما جایگاه ایشان در دودمان ولایت و اهل بیت (ع) خاص است.

فرستادن صلوات بر حضرت زهرا (س) در نماز، در جایگاه‌هایی که جواز دعا صادر شده، مانند قنوت، بلامانع است. همچنین در برخی منابع مانند «الفقه المنسوب إلی الإمام الرضا (ع)»، ذکر صلوات بر ساحت ایشان در تشهد نیز ذکر شده است. بنابراین، امکان فرستادن صلوات بر حضرت زهرا (س) در نماز وجود دارد.

دو دریا در آیه «مرج البحرین یلتقیان» به حضرت علی (ع) که بحر علم و حضرت فاطمه (س) که بحر نبوت هستند، تفسیر شده است. حد فاصل میان این دو دریا، رسول خدا (ص) است که مانع حزن علی (ع) و مانع خصومت فاطمه (س) با همسرش می‌شود. عدم تجاوز آنها به یکدیگر به معنای اوج محبت و مودت متقابلشان است و حسنین (ع) ثمرات این دو بحر محسوب می‌شوند.

بر اساس آیه ۵۵ سوره مائده، ولایت به معنای سرپرستی است نه صرف دوستی. اهل عناد که ولایت را قبول ندارند کافرند، اما برخی از اهل سنت از روی جهالت راه کفر را می‌پیمایند و از کافران محسوب می‌شوند.

شهادت امام حسین (ع) برای نابودی گناه و هدایت بندگان بود، نه بیمه شدن گناهکاران. خداوند در عوض شهادت ایشان، امامت را در نسل او قرار داد، شفا را در تربتش نهاد و دعا را کنار قبرش مستجاب کرد. شیعه اهل طاعت است و زینت مولای خود می‌باشد.

پیامبر (ص) در بیان جایگاه علی (ع) او را نفس خود و فاطمه (س) را روح خود خواندند. اگرچه مقایسه‌ای مستقیم یافت نشده، اما مراد از نفس می‌تواند خود وجود حضرت علی (ع) باشد و فاطمه (س) نیز کفو علی (ع) است. این بیان نشان‌دهندهٔ پیوند عمیق و جایگاه ویژهٔ این دو بزرگوار است.

منظور از مستضعفین در آیه «و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا» آل محمد (ص) هستند که این آیه تا روز قیامت در مورد آنها جاری است. خداوند مهدی آنها را پس از سختی‌ها برمی‌انگیزد تا عزت یابند و دشمنانشان ذلیل شوند. بنابراین، این مفهوم شامل امام زمان (عج) نیز می‌شود.

حدیث «سر ما جز با سر درک نمی‌شود» به این معناست که عالم ناسوت حجاب عالم ملکوت، جبروت و لاهوت است و این حجاب‌ها تا عالم اسماء حسنا ادامه دارند. حضرات معصومین (ع) حقیقت اسماء حسنا هستند و درکشان جز با درک همان اسماء ممکن نیست.

آیه مباهله، امام علی (ع) را به عنوان «أنفسنا» (جان خودمان) معرفی می‌کند که نشان‌دهنده فضیلت بسیار والای ایشان است. این فضیلت به گونه‌ای است که ایشان را هم‌شأن و هم‌راز پیامبر (ص) قرار می‌دهد و راه ورود به مرکز علم و حکمت الهی است.

شیاطین قادر نیستند به سیمای معصومین (علیهم السلام) درآیند، زیرا رسول خدا (ص) فرمودند که شیطان نمی‌تواند به صورت من یا اوصیای من تمثل یابد. با این حال، شیاطین می‌توانند از جهل و غفلت افراد سوء استفاده کرده و خود را به جای آن‌ها وانمود کنند.

وجود مقدس حضرت علی (ع) خود صراط مستقیم است، نه راهی به سوی آن. ایشان میقات لقاء الله و قبله الهی هستند و توجه به خدا از طریق ایشان قطع نمی‌شود. منزلت ایشان مانند نور است که هم روشن است، هم روشنی‌بخش و هم راهنما؛ صراط مستقیم هم راه است و هم مقصد.

نور و برهان خداوند نزد حضرات معصومین علیهم السلام است؛ یعنی خداوند حقایق را توسط آنان آشکار می‌کند و انسان را از تاریکی به روشنایی می‌رساند. پیامبر اکرم (ص) برهان و امام علی (ع) نور هستند، چنانکه در تفسیر آیه «یا ایها الناس قد جاءکم برهان من ربکم و انزلنا الیکم نورا مبینا» آمده است.

معجزه خرق عادتی است که دیگران از انجام آن عاجزند و از طرف خدا به نبی یا ولی عطا می‌شود تا در اثبات حقانیت خود از آن بهره گیرد. کرامت نیز امری است که در افراد غیر از انبیاء و اوصیاء دیده می‌شود و نظیر آن در افراد عادی یافت نمی‌شود. سخن گفتن حجرالاسود با امام سجاد (ع) در اثبات امامت ایشان، معجزه محسوب می‌شود.

در معراج، پیامبر اسلام (ص) فرشته‌ای را در زیر عرش الهی به شکل حضرت علی (ع) مشاهده کردند. جبرئیل توضیح داد که این فرشته، مخلوق خداوند است و ملائکه مقرب برای زیارت و مشاهدهٔ کرامت امام علی (ع) نزد خداوند، او را زیارت می‌کنند.

حدیث «حبب الی من دنیاکم ثلاث: تلاوة کتاب الله، والنظر فی وجه رسول الله، والإنفاق فی سبیل الله» که منسوب به حضرت فاطمه زهرا (س) است، در منابع حدیثی یافت می‌شود. از جمله این منابع می‌توان به کتاب «فضائل القرآن الکریم وخواص سوره وآیاته» اثر عبدالله الصالحی النجف آبادی و «صحیفه الزهراء» جمع‌آوری شده توسط جواد القیومی اشاره کرد.

حدیث «هر کس فاطمه را بشناسد، شب قدر را درک کرده» به این معناست که شناخت حقیقی حضرت فاطمه (س) برابر با درک لیله القدر است. ایشان باطن لیله القدر و مصداق آن هستند و معرفت به ایشان، معرفت به خداوند است. همچنین ایشان مادر اهل بیت و منشأ برکات الهی هستند.

نام پیامبر اسلام در زمین محمد نامیده شده زیرا ستوده، پسندیده و محبوب همگان است. در آسمان‌ها احمد نامیده می‌شود چون ستوده‌تر، پسندیده‌تر و محبوب‌تر از زمین است و جلوه‌های جمال و کمال ایشان در آسمان بیشتر نمایان است. اهل آسمان بیشتر از اهل زمین عاشق ایشان هستند.

روایتی از عبدالله بن عمر نقل شده که در آن آمده است خدا در شب معراج به زبان علی بن ابی‌طالب با پیامبر سخن گفت تا دل آن حضرت آرام گیرد. این روایت در کتاب «کشف الغمه فی معرفه الأئمه» آمده است و مغرضان با سوء استفاده از عبارت «أم علی» آن را به «یا علی» (ندای یا علی) تفسیر کرده‌اند.