تربیت دینی و خانواده

تلطیف روح با اصلاح قلب و داشتن نیت صادقانه برای خدا حاصل می‌شود. نیت خالص، نفس و هوی را مقهور می‌کند و باعث آسایش دیگران از شر ما می‌شود. سلامت دل، آثار نیک از جمله تلطیف روح را ظاهر می‌کند و نیت مؤمن بهتر از عمل اوست.

روزه گرفتن در صورت بیماری که ضرر جانی دارد، جایز نیست و شکستن آن واجب است. اصرار بر روزه در چنین شرایطی نه تنها فریب نخوردن از شیطان نیست، بلکه نوعی خودکشی محسوب می‌شود. خداوند راحتی بندگان را می‌خواهد و در صورت بیماری یا سفر، اجازهٔ روزه خواری و قضای آن را داده است.

حفظ حجاب و حاجب بین زن و مرد دلیلی بر محرومیت زن از دانش‌اندوزی نیست. ایجاد فضای مناسب و شان زنان برای تحصیل امری محال نیست؛ برخی کشورها که اعتقادی به عفت و اخلاق ندارند، دانشگاه و بیمارستان مخصوص زنان دارند. مسلمانان در این زمینه کم‌کار و مقصرند.

برای نهادینه کردن آموزش مذهبی درست در فرزندان، لازم است هر آیه و حدیث با توجه به خانواده و اهداف آن تبیین شود. با گردآوری مجموعه آیات و احادیث و شرح و توضیح آن‌ها، اساس، اهداف و دامنه هر حدیث و آیه مشخص می‌گردد و از سردرگمی مخاطب جلوگیری می‌شود. مثال: آیه سوره اسراء حدود بخشش را مشخص می‌کند.

برای تعدیل وابستگی فرزند به مادر، باید محبت را مدیریت کرد و آن را هدفمند نمود. ایجاد مسئولیت برای فرزند، راهنمایی او به سمت جلسات دینی و معنوی، ایجاد زمینه رفاقت با همتایان مومن و دادن نقش موثر به فرزند در مدیریت خانه، از راهکارهای موثر برای تبدیل وابستگی کودکانه به ارتباط استوار است.

فعال شدن جنود عقل، دوری از کسالت و بدخلقی، پناه بردن به خدا و مناجات، و بهره‌گیری از گلستان قرآن و عترت راهکارهای رفع کم‌حوصلگی و بداخلاقی هستند. امتحانات دنیوی فرصتی برای دوری گزیدن از این صفات ناپسند است و دعای هشتم صحیفه سجادیه نمونه‌ای زیبا برای استعاذه از کسالت و سوء خلق است.

برای ریشه‌کن کردن حسد در کودک ۵ ساله، او را با آیات شفابخش قرآن مانند سوره فلق و آیت‌الکرسی و مناجات‌هایی چون دعای هشتم صحیفه سجادیه در معرض امواج شفابخش قرار دهید. با نصیحت و موعظه، او را به دوست داشتن دیگران تشویق کنید و در صورت نشان دادن محبت به رقبا، او را تشویق نمایید و از اعمال تحریک‌کننده حسادت پرهیز کنید.

برای آموزش به کودک ۵ ساله که در صحبت‌های خصوصی دیگران کنجکاوی نکند، ابتدا از رد و بدل کردن صحبت‌های خصوصی در حضور او خودداری کنید، زیرا این کار بی‌احترامی به اوست. حس کنجکاوی او را تحریک نکنید و در صورت تحریک، آن را سرکوب نکنید بلکه کنترل و هدایتش کنید. با تشبیه وسایل شخصی، به او بفهمانید که صحبت خصوصی دیگران نیز مانند وسایل شخصی آن‌هاست و نباید در آن دخالت کرد.

برای فهمیدن اینکه خدا نقاشی شما را قبول کرده است، به نشانه‌هایی مانند مهربان‌تر شدن مادر، احساس شادی بیشتر، دیدن خواب‌های خوب و لذت بردن از مناظر توجه کنید. این‌ها نشانه‌هایی هستند که خدا با دلتان با شما سخن می‌گوید و دوستتان دارد.

برای تشویق فردی که نماز نمی‌خواند، باید با او صحبت کرد و او را به خواندن نماز نصیحت نمود. باید خوبی‌های نماز را برایش شرح داد و آن را مانند دیدار با خدا دانست. اگر او نماز می‌خوانده و ما ندیده‌ایم، باید از قضاوت خود عذرخواهی کنیم.

دلایل بی‌حجابی می‌تواند فریب خوردن از شیطان، فراموشی بهشت و جهنم، ناآگاهی از منافع حجاب، و عدم درک علاقهٔ بیشتر خداوند به افراد باحجاب باشد. این عوامل باعث می‌شود فرد خود را از نامحرم نپوشاند.

ما وجود خدا را از طریق نشانه‌هایش درک می‌کنیم، همانطور که محبت را بدون دیدن آن می‌شناسیم. خدا برتر از آن است که با چشم دیده شود و شناخت او از طریق نشانه‌هایش و علم به وجودش حاصل می‌شود، نه با دیدن مستقیم.

خداوند مهربانی را آفریده و محبت را در دل مادران قرار داده است تا فرزندان خود را دوست بدارند. محبت خدا نسبت به کودک بسیار بیشتر از محبت مادر است، اما این محبت الهی قابل اندازه‌گیری نیست زیرا تمام محبت‌ها در مقایسه با آن ناچیز است.

پاسخ به سوالات اعتقادی کودکان باید نرم، لطیف و قانع‌کننده باشد، مشابه غذای سبک و راحت‌الهضم برای آن‌ها. برای دریافت پاسخ‌های دقیق‌تر، سوالات را به تفکیک عنوان کنید تا به ترتیب به آن‌ها پرداخته شود.

تفقه در دین واجب است، اما این وجوب به معنای بیکاری نیست؛ بلکه می‌توان در کنار تلاش‌های معیشتی و در هر شرایطی به آن پرداخت. خداوند تکلیفی فراتر از توان بندگان نمی‌کند و همانطور که یاد خدا در هر احوالی ممکن است، تفقه در دین نیز در هر شرایطی امکان‌پذیر است.

اعتماد کلینی و صدوق به حدیث «ان الناجی من الرجال قلیل ومن النساء اقل واقل» و همچنین تشکیل خانواده، اطمینان به صحت آن را تقویت می‌کند. این حدیث به مقام زن اشاره دارد و نه تخطئه او، و ارزش و مقام والای زن مؤمنه را بیان می‌کند.

برای پایبندی به توبه، لازم است از محل و مظاهر گناه کناره گرفت و عوامل تولید گناه را از خود دور کرد. تعدیل دلبستگی به دنیا، قطع رفاقت با اهل معصیت و برقراری رفاقت با اهل ایمان، به ماندگاری توفیق توبه کمک می‌کند.

اطاعت از والدین در برابر دستورات الهی واجب نیست. اگر منع والدین از روی دلسوزی باشد، باید دلیل آن مشخص شود و والدین نباید پا را از گلیم بندگی فراتر بگذارند. در صورتی که مستحباتی مانند نماز شب باعث آزار والدین شود، می‌توان محل اقامه را عوض کرد یا ترک نمود، با حفظ احترام و محبت.

برای رفع ترس کودک پنج ساله که شب‌ها نمی‌خوابد، توصیه می‌شود او را در آغوش گرفته و سوره قریش را با حضور قلب قرائت کنید. همچنین خواندن آیه ۲۳ سوره حشر که شامل نام‌های الهی است، می‌تواند مؤثر باشد.

دلزدگی و کسالت در عبادت می‌تواند ناشی از عواملی چون عدم عمل به علم، توجه بیش از حد به دنیا و لهویات، پیروی از هوای نفس، ضعف ایمان، دوستی با اهل معصیت و عدم سلوک در وادی معرفت باشد. شناخت و معرفت امام و زهد در دنیا، طعم عبادت را در دل انسان به ظهور می‌رساند و نشاط عبادی را افزایش می‌دهد.