حدیث و روایات

روایتی با سند صحیح از امام زمان (عج) که در آن برای دعای شیعیان آمین می‌گویند و برای لغزش‌هایشان استغفار می‌کنند، در منابع شیعه یافت نشد. اما روایتی از امام صادق (ع) وجود دارد که ایشان محبت خود را به شیعیان ابراز کرده و بر اهمیت ورع و اجتهاد تأکید نموده‌اند.

حدیث امیرالمؤمنین (ع) که می‌فرماید هر کس دوست دارد خدا را ملاقات کند در حالی که مقامش بلند و گناهانش حسنات شده، باید به دامان ولایت محمد جواد (ع) بیاویزد، به این معناست که امامان (ع) همچون میوه‌های شجرهٔ طیبهٔ نبوت هستند و برای درک تمام شیرینی آن باید طعم تمام میوه‌ها را چشید، یعنی تحت ولایت تک‌تک ایشان بود.

لیله الرغائب، اولین شب جمعه ماه رجب، در متون شیعی وارد شده است. روایاتی از پیامبر اکرم (ص) در کتاب‌هایی مانند اقبال الاعمال، البلد الامین، وسائل الشیعه و بحارالانوار به فضیلت این شب و اهمیت دعا در آن اشاره دارند.

اعتماد کلینی و صدوق به حدیث «ان الناجی من الرجال قلیل ومن النساء اقل واقل» و همچنین تشکیل خانواده، اطمینان به صحت آن را تقویت می‌کند. این حدیث به مقام زن اشاره دارد و نه تخطئه او، و ارزش و مقام والای زن مؤمنه را بیان می‌کند.

محل سنگی که پیامبر (ص) در معراج بر آن ایستادند و معلق ماند، در روایتی از عبدالله بن سلام در مقابل صخره‌ای به سمت بیت‌المقدس و محل معراج انبیاء ذکر شده است. این مکان، جمع‌کنندهٔ انبیاء، اولیاء، فرشتگان و مقربان الهی بوده است.

ایجاد ارتباط بین حدیث «و من نعمره ننکسه فی الخلق» از حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) و نظریه صورت و هیولا که در فلسفه مطرح است، نیازمند تکلف است. این حدیث را نمی‌توان ردی صریح بر آن نظریه دانست، زیرا چنین ارتباطی صحیح به نظر نمی‌رسد.

منظور از گرایش به فلسفه و تصوف در روایت، هرگونه انحراف از ثقلین (قرآن و عترت) است. این انحراف باعث می‌شود جویندگان حق از مسیر هدایت دور شده و به سوی جهل و گمراهی کشیده شوند، همانند کسانی که به جای اقیانوس علم الهی به سراب دانش‌های محدود روی می‌آورند.

نفی صفات از ذات خداوند به معنای نفی کمال و توانایی نیست، بلکه اثبات فوق کمال است. صفات مخلوقین محدود است و ذات خداوند منزه از توصیفات محدود ماست. صفات عین ذات نیستند و ذات قابل وصف با سامانه محدود ما نیست. هر وصفی از طرف انسان با سامانه آفرینش او درک می‌شود که خالق از آن برتر است.

ذکر به معنای یاد خدا و لفظی است که با آن خدا یاد می‌شود. اسم الله نامی است که برای ذات الهی نامگذاری شده و لا اله الا الله کلمه توحید و اقرار به یگانگی خداست. این سه مفهوم، هرچند مرتبط با یاد خدا هستند، اما هر کدام معنای خاص خود را دارند.

روایات کراهت شعر برای روزه‌دار، محرم، در حرم، روز جمعه و شب، به برخی اوزان و موضوعات ناسازگار با طبع معنوی اشاره دارد. اما شعر در مدح و رثای اهل بیت (ع) در هر موقعیتی، حتی در ماه رمضان و روز جمعه، پسندیده و مستحب است و روایات متعددی بر ثواب آن دلالت دارند.

بر اساس آیه شریفه «إن الله و ملائکته یصلون علی النبی...» و روایات، صلوات فرستادن هنگام یاد شدن پیامبر اکرم (ص) شامل تمام اسماء، القاب و کنیه‌های ایشان می‌شود. این حکم نه تنها هنگام ذکر نام مبارک ایشان، بلکه در مواردی مانند عطسه، ذبح و وزیدن باران نیز واجب یا مستحب است.

روایت «المرأه شر کلها و شر ما فیها انه لابد منها» که به نهج البلاغه نسبت داده شده، با نص صریح قرآن مبنی بر جایگاه زنان مومنه در تضاد است. احتمالا این روایت دسیسه دشمنان بوده و به سهو یا عمد نقل شده است، زیرا قرآن بر جایگاه زنان صالح تأکید دارد و زن را از عوامل خیر معرفی می‌کند.

توصیف خداوند با صفات کمالیه بلا اشکال است، زیرا ذات او از هر توصیفی بالاتر است. صفات ثبوتیه و سلبیه در روایات به این معناست که با اثبات صفات کمالی، نقایص و عدم‌ها از ذات الهی نفی می‌شود. برای مثال، گفتن «خدا قادر است» به معنای نفی عجز از اوست.

خداوند اسماء بی‌شماری دارد که از شمارش بیرون است، اما آنچه در روایات به عنوان تعداد مشخص ذکر شده، تجلی اسم واحد الهی است که خود از اسم مکنون و مخزون نشأت گرفته است. این اسماء ظاهره، ارکانی دارند و هر رکن نیز دارای اسامی فرعی است که در مجموع به تعداد مشخصی می‌رسند، اما اصل اسماء الهی نامحدود است.

هر کس با میل و توجه به سخن گوینده‌ای گوش دهد، او را پرستش کرده است. اگر گوینده از خدا سخن بگوید، خدا را پرستیده و اگر از زبان ابلیس سخن بگوید، ابلیس را عبادت کرده است. گوش دادن با اشتها و تمرکز به مطالب باطل، موسیقی حرام، خرافات و هر آنچه انسان را از یاد خدا غافل کند، مصداق پرستش ابلیس است.

دعای سال تحویل در منابعی مانند «زاد المعاد» و «مفتاح الجنان» آمده است و با عباراتی چون «یا محول الحول و الأحوال» و «اللهم هذه سنه جدیده» خوانده می‌شود. این دعاها به زبان عربی هستند اما می‌توان با هر زبانی دعا کرد.

حدیث «اللحم ینبت اللحم ویزید فی العقل» به این معناست که مصرف گوشت باعث رشد جسم و افزایش عقل می‌شود و ترک طولانی آن باعث فساد عقل و بدخویی می‌گردد. بر اساس روایات، ترک گوشت بیش از چهل روز موجب تغییر خلق و خو و بدن می‌شود.

عظمت و شکوه تسبیحات حضرت زهرا (س) فراتر از بیان است، اما با جستجو در روایات، حدیثی که بیان کند نماز بدون تسبیحات ایشان قبول نمی‌شود، یافت نشده است. این تسبیحات جایگاه ویژه‌ای دارد اما شرط قبولی نماز نیست.

عبارت «السهولة و ضدها الصعوبة» در حدیث جنود عقل به معنای نرمی و آسانی در رفتار فردی، اجتماعی، خانوادگی، دینی و سیر و سلوک است. این نرمی در برخورد، یکی از صفات مؤمن است که در عین تواضع و آسانی در رفتار، در اصول دین استوار و محکم است.

زیارت عاشورا حدیث قدسی است زیرا خداوند به جبرئیل دستور داد که آن را به پیامبر (ص) بیاموزد و ایشان نیز به ائمه (ع) منتقل کردند. این زیارت با ضمانت الهی نقل شده که هر کس آن را بخواند و دعا کند، زیارتش پذیرفته می‌شود.