حدیث و روایات

مراد از «حسان الوجوه» در حدیث نبوی، خوش‌رویی و گشاده‌رویی است که آثار خلق نیکو بر ظاهر افراد نمایان می‌سازد، نه صرف زیبایی ظاهری. باطن نیکو آثاری در چهره ایجاد می‌کند که باعث شادی و آرامش می‌شود. روایات دیگر نیز بر توجه به جمال باطن تأکید دارند.

اصحاب صحیفه در روز غدیر، کسانی بودند که بر علیه ولایت و امامت مولا علی (ع) شورش کرده و عهد و پیمان بستند تا مانع خلافت ایشان و خاندان رسول خدا (ص) شوند. این صحیفه به صحیفهٔ ملعونه یا مشئومه نیز نام برده شده است. آنان قصد داشتند پیامبر (ص) را در گردنهٔ کوه هرشی به قتل برسانند و پس از غدیر نیز در مدینه بر پیمان خود تأکید کردند.

منظور از معلم در روایت «قم عن مجلسک لابیک و معلمک» هر کسی است که علم خیر را آموزش دهد. معلمی که عاقل باشد و انسان را به سوی حق هدایت کند، مقام پدر را دارد. اما اگر علم آموزگار، جهل‌آفرین یا گمراه‌کننده باشد، معلم واقعی نیست و احترامش واجب نیست.

منظور از «اصلاب» و «انصاب» در سخن امام، فراتر از نسبت‌های خویشاوندی معمول مانند پدر، مادر، خواهر و برادر است و می‌تواند شامل نسبت‌های ژنتیکی و فراخویشاوندی نیز باشد. این مفهوم به تغییرات ژنتیکی فرا دنیایی اشاره دارد که می‌تواند دامنهٔ وسیع‌تری از نسبت‌ها را در بر بگیرد.

شاکله انسان همان مغز مرکزی اوست که طراح اعمال و نیات وی می‌باشد. نیت، که خوی، اخلاق و عادات انسان را تشکیل می‌دهد، همان شاکله است و انسان در شکل‌گیری آن دخیل است. هر عملی، روحی دارد که قبل از ظهور عمل شکل می‌گیرد و ظاهر عمل، ترسیمی از باطن آن است.

نجس بودن سگ گواه باطن و روح مسخ شده آن است که در اثر انتخاب مسیر پلیدی و زشتی به این شکل در دنیا حیات یافته. پیکر مادی سگ از بزاق ابلیس است و در عالم دنیا ماموریت خاصی را انجام می‌دهد که در عالم بعد از دنیا یا مسخ‌تر یا زیباتر خواهد بود. نجس بودن با شرک مرتبط است و با توحید به پاکی تبدیل می‌گردد.

حدیث «غیروا العادات تسهل علیکم الطاعات» به این معناست که تغییر عادات ناپسند و مزاحم، انجام طاعات و عبادات الهی را آسان‌تر می‌کند. با جایگزینی عادات نیکو و هوشمندانه به جای عادات کور، مسیر اطاعت الهی هموار و خوشایند شده و انرژی لازم برای انجام آن‌ها افزایش می‌یابد.

حدیثی در کافی از امام صادق (ع) نقل شده که بر کشته شدن «غلامی» در مدینه پیش از ظهور اشاره دارد. معنای غالب «غلام» کودک و جوانی است که تازه موی و سبیل برآورده. تطبیق این واقعه با کودک کشته شده اخیر در مدینه صحیح نیست، اما توجه به وقایع عصر ظهور برای منتظران ضروری است.

حدیث شریف «فاطمة ع صدیقة شهیدة و إن بنات الأنبیاء لا یطمثن» که در کتاب کافی نقل شده است، از حیث سند و متن موثق بوده و به صراحت بر شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) اشاره دارد. این حدیث نشان می‌دهد که دختران پیامبران، برخلاف دیگران، به شهادت می‌رسند.

قسمت «والفقراء بالأغنیاء» در روایات یافت نشد. روایتی نزدیک به این مضمون از امام کاظم(ع) نقل شده که خداوند توانگران را به وسیله فقرا می‌آزماید و اگر فقرا نبودند، توانگران سزاوار بهشت نمی‌شدند. این آزمون الهی برای سنجش توانگران است.

مراد از «قبض ید» در روایت «من قبض یده مخافة الفقر فقد تعجل الفقر»، خودداری از بذل و بخشش و انفاق است. بخالت ورزی باعث از بین رفتن یکی از اسباب تکثیر روزی می‌شود و فقر را به همراه دارد. انفاق عامل ازدیاد روزی است و بخل ورزی باعث تنگی روزی و تحمیل فقر می‌شود.

حدیث «أکذب السعایة و النمیمة. باطلة کانت أو صحیحة» به این معناست که سخن‌چینی و چغلی را دروغ بدان، چه سخن صحیح باشد و چه باطل. زیرا تصدیق این افراد، تقویت اهل شر و یاری رساندن به مفاسد و نیات آنهاست.

مراد از حدیث «مردم از ذکر علی و فاطمه (ع) بیزارند»، اهل نواصب است، نه عموم اهل سنت که بسیاری محب اهل بیت (ع) هستند. ذکر اهل بیت (ع) از زیباترین عبادات و تبلیغ آن واجب است و تعطیلی آن به هر بهانه‌ای، تعطیلی قرآن و دین است.

امامت امامان پس از امیرالمؤمنین (ع) نیز به فرمان خداوند بوده است. روایات اهل سنت، مانند صحیح مسلم، و روایات شیعه، از جمله حدیثی طولانی از امام باقر (ع) که خضر (ع) آن را از امام حسن (ع) پرسید، بر تعیین دوازده امام از قریش و امامت ایشان تأکید دارند.

اصول عقاید ریشه در باطن و فطرت انسان دارد و اکتسابی نیست، بلکه روی آوردن به فطرت است. در صورت فاصله گرفتن از فطرت به دلیل آسیب‌های قلبی، نیاز به استدلال برای رهیابی مجدد عقاید پیدا می‌شود. آیات و احادیث توحیدی، میزان و نور فطرت هستند. برای بهره‌مندی از احادیث توحیدی، ابتدا باید وثاقت صدور آن‌ها از معصوم علیه‌السلام احراز شود و سپس به فهم و فقه حدیث پرداخت. تقلید از معصوم در اصول عقاید معنا ندارد؛ ایمان تنها با تصدیق قلبی ارزش دارد.

دیدار پیامبر (ص) با خداوند در شب معراج، بصری نبوده، بلکه مشاهدهٔ آیات کبرای الهی بوده است. این لقاء، فراتر از فهم و درک بشری و ماورای تصورات ما از دیدار جلالی و جمالی است. ذات مقدس الهی فراتر از آن است که موجودی به دیدارش برسد و رسول اکرم (ص) نادیدنی‌ها و آیات الهی را مشاهده کردند.

سه حدیث درباره علم الهی در باب علم توحید صدوق، در ظاهر متناقض و متغایر هستند و نیاز به تأویل دارند. علم خاص و عام الهی با ذات حق قابل جمع نیست، زیرا صدور علم نمی‌تواند صدور ذات باشد. معرفی ذات حق به علم بدون جهل به این معناست که در علم الهی جهل راه ندارد.

روایت کمیت بن زید از امام کاظم (ع) از حیث سند و متن اشکال دارد. سند آن مخدوش است زیرا کمیت پیش از تولد امام کاظم (ع) درگذشته است. متن روایت نیز با صدر و ذیل آن همخوانی ندارد و ربط دادن شعر به شراب و تقیه در این مورد بی‌مورد است.

شناخت نفس، مهم‌ترین معرفت است که دروازهٔ محبت، عبادت و قرب الهی محسوب می‌شود. کسی که خود را بشناسد، دیگران را بهتر درک می‌کند و جایگاه و عظمت وجودی خود را به عنوان آیه‌ای از خداوند می‌یابد. این معرفت، نردبان صعود به شناخت آیات دیگر و سلوک در مسیر الهی است.

پروردگار متعال در هر لحظه شئونات متعدد داشته و هر کدام را که اراده فرماید محقق می‌سازد، که از جمله آنها «حیات، ممات، آفرینش، رزق، عزت بخشی، به ذلت افکنی و ...» میباشد. این حدیث ارتباط ویژه ای با آیه شریفه «کل یوم هو فی شان» دارد. خداوند در هر روز در شأنی است و این شأن‌ها شامل احیای مردگان، عزت و ذلت دادن و هر امر دیگری است که اراده کند.