قرآن و تفسیر

ترتیب یاری‌کنندگان پیامبر (ص) در آیهٔ «فإن الله هو مولاه و جبریل و صالح المؤمنین و الملائکه بعد ذلک ظهیر» (تحریم: ۴)، که شامل خدا، جبرئیل، صالح مؤمنان (حضرت علی ع) و سپس سایر ملائکه است، برتری را نشان نمی‌دهد. این ترتیب مانند آیهٔ ولایت (مائده: ۵۵) به بیان رتبهٔ ولایت اشاره دارد.

آیه «ربنا لا تجعلنا فتنة للذین کفروا و اغفر لنا ربنا إنک أنت العزیز الحکیم» دعای حضرت ابراهیم (ع) است که از خداوند می‌خواهد مؤمنان را وسیله آزمایش و فتنه برای کافران قرار ندهد. این بدان معناست که کافران به واسطه مؤمنان مورد آزمایش قرار نگیرند، مثلا با تسلط کافران بر مؤمنان یا سختی‌هایی که بر مؤمنان وارد می‌شود و باعث شک کافران به حقانیت آنها گردد. همچنین در این دعا از خداوند طلب مغفرت می‌شود.

عالم هستی تفسیر اسماء حسنای الهی است و هر جلوه از این تجلی اسماء، بایستی جمال همان حسن والا را انعکاس دهد. یعنی هر پرتوش حسن و جمال خورشیدش باشد. این بدان معناست که مظاهر عالم، تجلی اسماء الهی هستند.

انس و الفت با قرآن از طریق تقویت ایمان و تقوا، مودت و تبعیت از عترت که آینه تمام‌نمای قرآن هستند، عمل به دستورات الهی و تفکر و تعقل در آیات حاصل می‌شود. این عوامل به استحکام دوستی با قرآن و اهل بیت کمک می‌کنند.

فرشتگان به صورت نمایشی و برای امتحان حضرت داود وارد شدند و استغفار ایشان به دلیل قضاوت عجولانه بود. آیه شریفه بیان می‌کند که فرشتگان ناگهانی و بدون اجازه وارد شدند و حضرت داود از ترس، قضاوت عجولانه نمودند.

آیه ۱۲ سوره هود صداقت و امانت‌داری پیامبر اکرم (ص) را اثبات می‌کند که تمام وحی الهی را بدون هیچ کم و کاستی به عالمیان عرضه داشته است. شان نزول این آیه در مورد ولایت مولا علی (ع) است که امری الهی می‌باشد و برخی منافقان به آن ایراد گرفتند.

قرآن و عترت تا ابد از هم جدا نخواهند شد و قرآن تحریف‌پذیر نیست. اگر زمین لحظه‌ای بدون امام از او خالی شود، اهل زمین نابود می‌شوند و به عذاب الهی گرفتار می‌گردند؛ به همین ترتیب، اگر قرآن تحریف شود، زمین نابود خواهد شد. این دو همواره با هم هستند و از یکدیگر جدا نمی‌شوند.

درجه مرد بر زن در آیه ۲۲۸ بقره به معنای برتری روحی یا عند الهی نیست، بلکه به جهت حقوقی و وظایف خاصی است که در ازدواج بر عهده مرد است، مانند اطاعت زن، حق طلاق و جهاد. درجات نزد خدا به تقواست و جنسیت ملاک نیست. هر که با تقواتر باشد گرامی‌تر است و درجات آخرت و برتری‌هایش از این هم بیشتر است.

قرآن حدیث قدسی یا حدیث نبوی نیست؛ بلکه کلام الهی است که به صورت وحی بر پیامبر (ص) نازل شده است. حدیث قدسی، احادیثی هستند که به خداوند نسبت داده می‌شوند و توسط پیامبر (ص) نقل شده‌اند، اما بیشتر به صورت نقل به معنا هستند و عین کلام الهی محسوب نمی‌شوند. تفاوت اصلی قرآن با حدیث قدسی در وحیانی بودن و لفظ و معنای آن است.

بله، می‌توان با آیه‌های قرآن دعا کرد. قرآن به طور کلی کلام خدا برای خواندن بندگان است و آیاتی از آن خود دعا هستند. آیاتی مانند «ربنا و اجعلنا مسلمین لک»، «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الآخره حسنه و قنا عذاب النار» و «ربنا أفرغ علینا صبرا و ثبت أقدامنا و انصرنا علی القوم الکافرین» نمونه‌هایی از دعاهای موجود در قرآن می‌باشند.

آیه سخره، که در سوره اعراف (آیات ۵۴ تا ۵۶) آمده است، برای دفع شیاطین، سلاطین و امراض مفید است. قرائت هفتاد بار آن در تعقیبات نماز توصیه شده است. این آیه دلالت بر تسخیر و تذلیل اشیاء توسط خداوند دارد و برخی معتقدند دو آیه آخر سوره حم سجده نیز جزو آیه سخره محسوب می‌شود. قرائت آن برای اطمینان قلب و دفع خطرات مؤثر است.

تفاوت زمان در آسمان و زمین، از جمله اینکه یک روز در آسمان هفتم معادل هزار سال زمینی است، به دلیل تفاوت در سرعت گردش کائنات حول یک محور اصلی است. هرچه آسمان‌ها بالاتر و وسعتشان بیشتر باشد، سرعت گردش نیز بیشتر است. زمان در آسمان‌ها به حقیقت سحر نزدیک‌تر است و هر چیزی خزائن و تجلی خاص خود را دارد، چنانکه در روایتی از خروسی در آسمان هفتم سخن گفته شده که با تسبیح‌گویی‌اش، خروس‌های زمین نیز به تسبیح خدا می‌پردازند.

عبارت «ایشانلله» و «انشاالله» با معانی منفی که در فضای مجازی آمده، صحیح نیستند و هیچ سندیتی ندارند. «ان شاءالله» به معنای «اگر خدا بخواهد» صحیح است و در قرآن کریم نیز به کار رفته است. «إنشاء» به معنای ایجاد کردن است و در عربی معنای منفی که به آن نسبت داده شده، وارد نشده است.

آیه شریفه «إنه لیس له سلطان علی الذین آمنوا وعلی ربهم یتوکلون» بیان می‌کند که شیطان بر کسانی که ایمان آورده و بر پروردگارشان توکل می‌کنند، تسلطی ندارد. ایمان و توکل، مانند قلعه‌ای محکم در برابر شیطان عمل می‌کند. سلطهٔ او تنها بر کسانی است که او را به سرپرستی خود برگزیده‌اند و راه معصیت را می‌پیمایند.

وحی الهی ابتدا از جان پیامبر (ص) عبور کرده و سپس توسط جبرئیل به صورت الفاظ عربی به ایشان منتقل می‌شود. این دریافت ثانوی است و نشان می‌دهد که پیامبر اکرم (ص) در مرتبه‌ای از قرب الهی قرار دارند که حتی جبرئیل نیز برای درک کامل آن نیاز به اذن ایشان دارد. اصل کلام الهی در دل نبی غیر از این عبارت‌های عربی است که هیچ قوه‌ای را توان درک آن نیست.

نور در آیه «الله نور السموات و الارض» به اسم «نور» خداوند اشاره دارد که مفسر هر چیزی است و کسی را یارای تفسیر آن نیست. این نور، راهنمای مخلوقات در مسیر ارتباط با خالق است و در مناجات جوشن کبیر و دعای حضرت زهرا (س) به زیبایی بیان شده است.

ماه صفر، مانند دوازده ماه سال، از ماه‌های محترم نزد خداوند است و نسبت دادن نحوست به آن تهمت محسوب می‌شود. نحوست تنها مختص کافران است و مؤمن با داشتن ایمان و انجام اعمال نیک، همواره سعید است. رنج و عذاب اهل بیت (ع) در این ماه، موجب ارتقای مقام آن‌ها بود.

عالم دنیا، با وجود اینکه شرحی از عوالم قبلی است، جهانی برای جبران کاستی‌های غیرمؤمنین و تقویت مؤمنین است. ایمان آوردن مشرکان و پذیرش توبه آن‌ها، مانند داستان قوم موسی، گواه این مدعاست. خداوند در قرآن می‌فرماید که از رحمت او ناامید نشوید، زیرا او همه گناهان را می‌آمرزد و توبه‌پذیر و رحیم است.

آیه ۲۳ سوره فرقان به اعمال کسانی اشاره دارد که اعمالشان برای تقرب به خدا نبوده، از حرام پرهیز نمی‌کردند، یا امام زمان خود را انکار می‌کردند. این اعمال، حتی اگر در ظاهر نیکو باشند، همچون ذرات غبار پراکنده شده و بی‌اثر می‌گردند. روایت‌ها نیز تأکید دارند که اعمال کسانی که امام خود را نمی‌شناسند یا با دشمنان اهل‌بیت (ع) کینه دارند، پذیرفته نمی‌شود.

سنت، شامل احادیث و سخنان امامان، نمی‌تواند ناسخ قرآن باشد. امامان معصوم، مفسران و مبینان قرآن هستند و هر آنچه بیان می‌کنند باید در قرآن موجود باشد. اگر آیه‌ای منسوخ شده باشد، ناسخ آن نیز باید در قرآن باشد، زیرا رسول خدا و ولی خدا جز ابلاغ آشکار وظیفه‌ای ندارند.