قرآن و تفسیر

آیه ۸۰ سوره اسراء دعای پیامبر (ص) برای ورود و خروج با صداقت و طلب حجتی یاری‌کننده از جانب خداست. آیه ۸۱ نیز بر آمدن حق و نابودی قطعی باطل تأکید دارد که مصداق آن در فتح مکه و با ظهور قائم آل محمد (عج) آشکار می‌شود.

آیه «هن لباس لکم» به پیوند عمیق، آرامش و زینت میان زن و شوهر اشاره دارد و بیانگر آن است که هر دو برای یکدیگر همچون لباسی هستند که موجب آرامش و وحدت می‌شوند. این آیه ارتباطی با پوشیدن لباس ضخیم برای دوری از غفلت ندارد.

استوای خداوند بر عرش به معنای استیلا و تسلط اوست، نه استقرار. این تسلط ازلی و ابدی است و نشان‌دهنده اراده الهی بر حاکمیت علم خاص او بر آسمان‌ها و زمین و تمام مخلوقات است. رابطه خداوند با مخلوقات یکسان است و هیچ فاصله‌ای بین او و آنها وجود ندارد.

کتاب البرهان فی علوم القرآن اثر بدرالدین زرکشی، فقیه شافعی، اگرچه قابل استفاده است، اما به دلیل مذهب نویسنده نمی‌تواند کاملا مورد اعتماد باشد. در مقابل، تفسیر البرهان فی القرآن اثر سید هاشم بحرانی، که شیعه مذهب است، حاوی جواهرات ناب اهل بیت علیهم السلام می‌باشد.

کتاب‌های تفسیری روایی خوب شامل البرهان فی تفسیر القرآن اثر سید هاشم بحرانی، تأویل الآیات الظاهره اثر سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی، تفسیر الصافی اثر ملا محسن فیض کاشانی، تفسیر القرآن الکریم اثر ابوحمزه ثمالی، تفسیر شریف لاهیجی اثر محمد بن علی شریف لاهیجی، تفسیر قمی اثر علی بن ابراهیم قمی، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب اثر محمد بن محمدرضا قمی مشهدی، و تفسیر نور الثقلین اثر عبد علی بن جمعه عروسی حویزی می‌باشند.

نام‌گذاری سوره‌های قرآن از سوی شارع مقدس صورت گرفته است. روایات نشان می‌دهند که پیامبر اکرم (ص) نام‌گذاری سوره‌هایی مانند حمد، بقره، آل عمران و نساء را انجام داده‌اند و اصحاب نیز با همین عناوین آن‌ها را می‌شناختند.

تفسیر توحیدی پدیده‌های طبیعی بر این اساس است که همه رویدادها مطابق اراده و قانون الهی رخ می‌دهند. نظم و قانونی که خداوند واحد و مقتدر ایجاد کرده، تخطی‌ناپذیر است و وقایع جهان طبق خواست پروردگار اتفاق می‌افتند.

سوره فجر به سوره الحسین (ع) مشهور است و تصویری از جمال ایشان است. فجر همان فجر زیبای محمدی است که روزی عالم را به طلوعش به نور عدل و صفای بندگی خدا روشن خواهد نمود. این سوره با اشاره به وتر خدای یگانه و شفع (علی و فاطمه) و لیالی عشر (ائمه) به فجر مهدوی اشاره دارد.

تفسیر راسخون در علم از آیات متشابه، اظهار جهل در برابر آن و تسلیم محض در برابر خداوند است. آنان به کل قرآن ایمان اجمالی دارند و خداوند به خاطر این تسلیم، علم تاویل را به پیامبر و عترت می‌آموزد.

تمام قرآن را می‌توان تفسیر سوره حمد دانست، زیرا سوره حمد مانند خورشید و سایر آیات پرتوهای آن هستند. سوره حمد نرم‌افزار کلام الهی است که با باز شدن در دل پاک، سایر آیات نیز از آن ظاهر می‌شوند. این سوره دانه پر خیری است که گلزار آیات الهی از آن شکوفا می‌شود.

خداوند خود را با صفاتی چون «واحد»، «احد»، «رحمن»، «رحیم»، «عالم الغیب و الشهاده»، «قدوس»، «سلام»، «مؤمن»، «مهیمن»، «عزیز»، «جبار»، «متکبر»، «قیوم» و «علی» وصف کرده است. این صفات در آیات مختلف قرآن کریم ذکر شده‌اند و بیانگر عظمت و کمال پروردگار می‌باشند.

رحمت عام خداوند شامل همه موجودات، مؤمن و کافر می‌شود و جلوه‌های آن مانند باران و نوری است که بر همگان می‌تابد. اما رحمت خاص (رحیمیت) پروردگار، که در آیه «هو الذی یصلی علیکم و ملائکته...» به آن اشاره شده، تنها نصیب مؤمنان می‌گردد و کسانی که معصیت‌کارند با توبه و انابه می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.

در زبان عربی، حرکات حروف نقش مهمی در تغییر معنا دارند. واژه «سبع» با فتح سین و سکون باء به معنای حیوان درنده است، که در آیه سوره مائده به آن اشاره شده است. در مقابل، «سبع» با ضم باء به معنای عدد هفت می‌باشد و این تفاوت حرکتی باعث تمایز معنایی این دو واژه می‌شود.

ام الکتاب، ثبت اولیه علم الهی یا مجرایی برای تجلی آن است. لوح محفوظ جایگاهی در ام الکتاب دارد و خود لوحی از الواح آن است. علم مکنون یا مکفوف نیز برگ‌هایی از ام الکتاب محسوب می‌شود. قرآن از ام الکتاب نازل شده و امیرالمؤمنین علیه‌السلام جایگاهی والا در آن دارند.

سوره فجر به سوره الحسین علیه السلام معروف است و خواندن آن در نمازهای واجب توصیه شده است. طبق روایات، کسی که سوره فجر را بخواند، در بهشت با امام حسین علیه السلام هم درجه خواهد بود.

حمل عرش الهی توسط هشت فرشته، کنایه از حاملان علم الهی است؛ کسانی که مزین به علم الهی بوده و در واقع ستاد و مرکز علم و قدرت الهی را درک می‌کنند. این حاملان، دانشمندانی هستند که خداوند علم خود را به آنها عطا کرده و به واسطه نور الهی هدایت شده‌اند.

زیارت جامعه کبیره را می‌توان به عنوان بخشی از تفسیر آیه نور تلقی کرد، اما نه تفسیری کامل و جامع. به عبارت دیگر، زیارت جامعه کبیره قطره‌ای از دریای تفسیر آیه نور است و نمی‌تواند جایگزین یا معادل کامل آن باشد.

در آیه ۱۲۳ سوره توبه، منظور از «کافران نزدیک» می‌تواند ابتدا منافقان و توطئه‌گران داخلی باشند که تهدیدی مستقیم برای جامعه اسلامی محسوب می‌شوند. پس از آن‌ها، همسایگان نزدیک از بلاد دیگر و در نهایت سایر دشمنان در ردیف‌های بعدی قرار می‌گیرند.

توصیف برخی افراد با نسبت‌هایی پست‌تر از حیوان، در صورتی که خوی درندگی و پلیدی آنها محرز باشد، اشکالی ندارد. قرآن کریم در مواردی انسان را به دلیل پیروی از هوای نفس، مانند سگ یا الاغی که بار کتاب حمل می‌کند، توصیف کرده است. این توصیفات برای کسانی است که آیات الهی را تکذیب می‌کنند.

روایتی که در بحارالانوار به نظر می‌رسد به تحریف قرآن اشاره دارد، در واقع تفسیر آیهٔ «فإذا فرغت فانصب» است. در این تفسیر، مصادیق و تأویل آیه ذکر شده و هیچ تحریفی در قرآن وجود ندارد؛ این شیوهٔ تفسیر در شرح آیات مرسوم است.