قرآن و تفسیر

بر اساس روایات، «علیا» در آیه ۵۱ سوره مریم به حضرت علی علیه السلام اشاره دارد و نام ایشان از اسماء الهی مشتق شده است. این تفسیر با استناد به روایات و تفاسیر مختلف ارائه شده و با عبارت «صدق الله العلی العظیم» که در آن «علی» صفت خداوند است، متفاوت می‌باشد.

بر اساس روایات، «علیا» در آیه ۵۱ سوره مریم به حضرت علی علیه السلام اشاره دارد و نام ایشان از اسماء الهی مشتق شده است. این تفسیر با استناد به روایات و تفاسیر مختلف ارائه شده و با عبارت «صدق الله العلی العظیم» که در آن «علی» صفت خداوند است، متفاوت می‌باشد.

منظور از گناه پیامبر (ص) در آیه «لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک وما تاخر» در سوره فتح، گناهان شیعیان ایشان است. خداوند پیامبر را متحمل گناهان شیعیان خود و امیرالمؤمنین ساخته و سپس آن‌ها را بخشیده است، زیرا دلهای شیعیان بخشی از وجود آل محمد (ص) محسوب می‌شود.

آیه مباهله، امام علی (ع) را به عنوان «أنفسنا» (جان خودمان) معرفی می‌کند که نشان‌دهنده فضیلت بسیار والای ایشان است. این فضیلت به گونه‌ای است که ایشان را هم‌شأن و هم‌راز پیامبر (ص) قرار می‌دهد و راه ورود به مرکز علم و حکمت الهی است.

آیه «ان ربک لبالمرصاد» به این معناست که خداوند متعال بر کافران و اهل معاصی احاطه کامل دارد و هر زمان اراده کند، آن‌ها را به سزای اعمالشان می‌رساند. خداوند در کمینگاه ستمگران است و آن‌ها را در گلوگاهشان می‌گیرد تا نتوانند از عذاب الهی بگریزند.

در آیه «قاب قوسین او ادنی»، رابطه خالق و مخلوق فراتر از توصیفات قرب و بعد است؛ خداوند از هر چیزی به بنده نزدیک‌تر است. سیر پیامبر (ص) را می‌توان سیر گذر از حجاب‌های متعدد دانست، که شاید به معنای نزدیک شدن به مبدأ عالم هستی یا بلوغ عالیهٔ محمدی باشد.

تفسیر «بسم الله» با جاگذاری مفاهیمی چون وسیلهٔ استعانت و توسل، نقطهٔ باء به معنای حضرت علی (ع) و اسم الله به معنای اهل بیت (ع) صحیح نیست. آمیختگی بطون مختلف آیات قرآن، تحریف آیات، سردرگمی و انحراف فکری و عقیدتی را به همراه دارد. هر بطن قرآن، هرچند با ظاهر در ارتباط است، اما غیر از آن است و باید به ظاهر و باطن هر آیه به درستی نظر افکند.

باران، که نشانه رحمت خداوند است، بر همه می‌بارد، حتی بر گناهکاران. این بدان معنا نیست که گناهانشان نادیده گرفته می‌شود. خداوند به کافران فرصت بهره‌مندی و آرزو می‌دهد و به تدریج آنها را از جایی که نمی‌دانند گرفتار مجازات می‌کند. این فرصت، برای بازگشت به سوی خداوند است.

آیهٔ «و اذا النفوس زوجت» در سورهٔ تکویر به قرین شدن انسان‌ها اشاره دارد. بر اساس تفسیر المیزان و نور الثقلین، نفوس سعادتمند با همسانان بهشتی خود و نفوس شقی با قرین‌های شیطانی همراه می‌شوند. این بدان معناست که کافران و منافقان با شیاطین قرین خواهند شد.

فرمان سجده بر آدم به ملائکه و ابلیس صادر شد و ابلیس از فرمان سرپیچی کرد و هبوط یافت. هرچند فرزنددار شدن شیطان ربطی به فرمان سجده ندارد، اما فرزندان او نیز که از نسل او هستند، در حکم تابع او بوده و در برابر فرمان الهی سرکشی می‌کنند و این موضوع در آیه ۵۰ سوره کهف نیز اشاره شده است.

روایات و آیات قرآن، از جمله سخنان امام صادق (ع) و هشام بن حکم، بر این نکته تأکید دارند که اسماء و صفات الهی، غیر از ذات او هستند. این روایات بیان می‌کنند که هر کدام از اسماء و صفات به تنهایی معبودی نیستند، بلکه دلالت بر ذات واحد الهی دارند و پرستش اسم بدون معنی، شرک است.

تفاوت میان «تاب علیک» و «تبت إلیک» در این است که اولی به معنای توجه و رجوع خاص خداوند به بنده برای بازگشت اوست، و دومی به معنای بازگشت خود بنده به سوی خدا. هر دو عبارت در قرآن برای تشویق به توبه و بازگشت به سوی خداوند به کار رفته‌اند و نشان‌دهندهٔ رحمت و مهربانی الهی هستند.

وقتی گفته می‌شود آیات بر خداوند دلالت می‌کنند، منظور این است که آیات نشانه‌هایی هستند که خالق، آنها را به خود معرفی می‌کند تا آیه به معرفت نفس برسد و از این راه به معرفت رب دست یابد. معرفت الهی امری فطری است و آیات تنها وسیله‌ای برای یادآوری هستند، همانطور که در قرآن و نهج‌البلاغه نیز به نقش انبیاء به عنوان یادآوری‌کننده اشاره شده است.

آیه، نشانه‌ای است که خداوند آن را به خود معرفی می‌کند تا آیه به معرفت نفس دست یابد و از طریق آن به معرفت رب برسد. معرفت نفس به معنای علم و آگاهی است که انسان از تعلیمات الهی دریافت می‌کند. خداوند معلم است و انسان متعلم اوست؛ کسی که در کلاس درس معرفت نفس نمره قبولی بگیرد، به معرفت پروردگارش دست می‌یابد.

تمام موجودات عالم، از جمادات و نباتات گرفته تا حیوانات، به طور جبری مشغول ذکر و تسبیح خداوند هستند. آیات قرآن کریم و روایات متعددی بر این حقیقت دلالت دارند و حتی در مورد نزاع حیوانات، خداوند میان آنها حکم خواهد کرد، که نشان‌دهندهٔ نظام الهی حاکم بر آنهاست.

وحی کننده خداست و چیزی از ذات او خارج نمی‌شود، زیرا ذات حق محدودیت ندارد. آنچه بر پیامبر وحی می‌شود، آیات الهی و مخلوقات اوست، نه از ذات خدا. ارتباط خدا با مخلوقات فراتر از درک انسان است و این ارتباط از ناحیه حق تعالی است.

تفکر، کاشف حقیقت است. تعقل، رهبر فکر و اندیشه و راهنمای رستگاری است. تدبر، تفکر عاقلانه و همه‌جانبه است که شخص را به مقام خاصی از عنایت الهی می‌رساند. تدبر مفتاح حقیقت و رمز دست‌یابی به اسرار عالم است و در قرآن نیز به آن سفارش شده است.

قرآن به عنوان کلام الهی، بر کل بدن و سلامتی فرمان می‌راند و می‌تواند بلغم را از بین ببرد. اگر کندر به تعادل بدن کمک کند، قرآن که فرماندهٔ بدن است، اثرگذاری بیشتری خواهد داشت. کلام خدا کم از چند عنصر به هم آمیخته نیست و چراغ سلامتی را روشن نگه می‌دارد.

کشف ازار از پای امام صادق (ع) برای تفسیر آیه «یوم یکشف عن ساق» به معنای آشکار شدن حجاب نور و حقیقت سجده است، نه شدت و سختی. این عمل نشان می‌دهد که خداوند متعال فراتر از جسم است و حقیقت سجده در قیامت برای مؤمنان آشکار می‌شود، در حالی که منافقان قادر به سجده نخواهند بود.

کشف ازار از پای امام صادق (ع) برای تفسیر آیه «یوم یکشف عن ساق» به معنای آشکار شدن حجاب نور و حقیقت سجده است، نه شدت و سختی. این عمل نشان می‌دهد که خداوند متعال فراتر از جسم است و حقیقت سجده در قیامت برای مؤمنان آشکار می‌شود، در حالی که منافقان قادر به سجده نخواهند بود.