قرآن و تفسیر

آیات قرآن کریم، به‌ویژه داستان پیامبران، می‌تواند نشانه‌هایی از حضرت مهدی (عج) داشته باشد، زیرا ایشان آینهٔ تمام‌نمای قرآن هستند. عظمت و جایگاه ایشان در رابطه با انبیاء در فراز «موضع الرساله» از زیارت جامعهٔ کبیره به‌روشنی بیان شده است.

سورهٔ عصر و آیات دیگر نشان می‌دهند که عمل صالح، توصیه به حق و صبر، پس از ایمان به خدا، رسول و ولی مطرح شده است. این امر می‌تواند نشان‌دهندهٔ اولویت ایمان در امر به معروف باشد. با این حال، دعوت به معروف در هر شرایطی مطلوب است، زیرا دعوت به معروف، دعوت به ولایت است و نهی از منکر، انزجار از ائمهٔ کفر است.

آیات و روایات درباره پلیدی خوک به قوت خود باقی است، زیرا این آیات توصیف خصائصی هستند که در موجودی می‌تواند جمع شود. اگر خوک توبه کند، دیگر خوک نخواهد بود و ماهیتش تغییر می‌کند. با این حال، آیات قرآن به عنوان خبر و علمی که ثبت شده، اعتبار خود را حفظ می‌کنند، همانطور که توصیف ابولهب پس از مرگش نیز باقی است.

خداوند نور آسمان‌ها و زمین است، نه به معنای نور مادی، بلکه به این معنا که خالق و پایندهٔ آن‌هاست و وجودشان به او وابسته است. همانطور که آسمان‌ها و زمین در ایجادشان به خدا وابسته هستند، در بقایشان نیز به او وابسته می‌باشند. این نور، هدایت‌کننده است و اگر خدا نورش را از آسمان‌ها و زمین بگیرد، معدوم می‌شوند. آیه نور از آیات متشابه قرآن است.

در آیه «فاما ان کان من المقربین فروح و ریحان و جنه نعیم» (واقعه: ۸۸-۸۹)، روح (آسایش)، ریحان (رزق و روی بهشت) و بهشت نعیم، تحفه‌ای برای مقربان درگاه الهی است. مقربان همان اهل ولایت (شیعیان) هستند که در قبر از روح و ریحان و در آخرت از بهشت نعیم بهره‌مند می‌شوند.

بر اساس روایات، «علیا» در آیه ۵۰ سوره مریم به حضرت علی علیه السلام اشاره دارد و نام ایشان از اسماء الهی مشتق شده است. این تفسیر با استناد به روایات و تفاسیر مختلف ارائه شده و به این پرسش که آیا «علیا» نام مبارک حضرت است یا صفت برای «لسان صدق»، پاسخ می‌دهد.

اعتراض حضرت موسی به حضرت خضر، از مصادیق «علی ربهم یعدلون» نبود، زیرا اصل این آیه به عبادت و اعتقادات بنیادین برمی‌گردد. موسی تا زمان تبیین تأویل افعال توسط خضر، آن‌ها را به خود خضر نسبت می‌داد نه به ماموریت الهی. این دیدار، کلاس آموزشی برای موسی بود تا چشمش به امور ناپیدا باز شود.

مفهومی به نام «عدل منفی» وجود خارجی ندارد؛ عدل همواره زیبا و مثبت است و در مقابل ظلم قرار می‌گیرد. بی عدالتی به معنای عدم وجود عدل است، نه عدل منفی. آیات قرآن کریم نیز در موارد مختلف، معنای عدل را به معنای فداء، عوض، برابری، یا قرار دادن معادل برای خداوند به کار برده‌اند.

در سوره بقره، کتاب مبین یافت نشد، اما حقیقت کتاب مبین و امام مبین به مولا علی (ع) برمی‌گردد، گویی که خداوند تمام حقایق را در جان ایشان کتابت فرموده است. معنای خدای احد و واحد نیز در سوره توحید به زیبایی تعریف شده است: «بگو: خداوند، احد (یکتا و یگانه) است. خداوندی است که همه نیازمندان قصد او می‌کنند. (هرگز) نزاد، و زاده نشد، و برای او هیچگاه شبیه و مانندی نبوده است.

حروف مقطعه در ابتدای برخی سوره‌های قرآن، دارای تفاسیر و تاویلات خاصی هستند که در احادیث نیز به آن‌ها اشاره شده است. این حروف از جمله رموزاتی هستند که به رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) خطاب شده و با آن دعاهای خود را به اجابت می‌رسانند. برخی تفاسیر معنای «الم» را «انا الله الملک» دانسته‌اند و آثار و برکات این حروف شامل حال هر قاری آن می‌شود، همانند دارو و غذایی که منفعتش به مصرف‌کننده می‌رسد.

خزائن الهی در آیه «و إن من شیء إلا عندنا خزائنه» به معنای مبدأ عالم هستی و عالم اسماء حسنای الهی است که هر موجودی از آن نشأت گرفته و به آن بازمی‌گردد. این خزائن شامل حقایق وجودی، علم بیکران و مراتب مختلف هستی است و آب نیز یکی از مصادیق این خزائن محسوب می‌شود.

نام ائمه معصومین (ع) در قرآن نیامده است زیرا آنان همان قرآن با تمام تفاسیر و بواطن آن هستند. هویت آنان در تک تک آیات الهی هویداست و بوی خوششان از جان آیات به مشام می‌رسد. همانطور که نام بسیاری از انبیاء و حتی کفار در قرآن آمده، اما نام اولیاء الله نیامده است.

صحیفه سجادیه تفسیری از ذکر «اهل الذکر» در قرآن است و نمی‌توان امام سجاد (ع) را از قرآن جدا کرد. این صحیفه عطر و بوی کتب آسمانی را دارد و وارث کتب الهی است. امامان معصوم (ع) همنشین جاودانهٔ قرآن هستند و صحیفه سجادیه در جوار آن قرار دارد.

یادگیری قرآن برای همه باز است، اما تأویل آیات و تفسیری که مؤید قرآنی یا حدیثی ندارد، نباید به رای شخصی باشد. باید مراقب کسانی بود که راه رجوع به قرآن را می‌بندند یا آن را به انحصار خود درمی‌آورند. نیروی تقوا ابزار فهم عظیم قرآن است.

تفسیر و تاویل آیات قرآن تنها از طریق خدا و راسخان در علم ممکن است. هرگونه اظهار نظر از سوی دیگران، ورود به شبهات و تحریف معانی و تاویلات آن محسوب می‌شود. تفسیر به رای محکوم است و شیعه در حکم اولوالالباب قرار دارد که به هدایت الهی، حقایق را درک می‌کنند.

آیات سنگین قرآن که روح و جسم تحمل آن را ندارد، شامل اسرار و علومی از جانب خداوند است که تنها اولیای الهی و کسانی که از طینت و نور خاصی خلق شده‌اند، قادر به درک و تحمل آن هستند. این علوم به برخی افراد برای دفاع از اولیاء الهی بیان می‌شود، در حالی که دیگران آن را رد کرده و تکذیب می‌کنند.

فرستادگان خدا (جبرئیل، میکائیل، اسرافیل) به خانه لوط (ع) آمدند و قوم او قصد جسارت داشتند، اما لوط (ع) ابتدا گمان می‌کرد آنها مهمانش هستند. پس از معرفی فرشتگان، قوم لوط (ع) کور شدند. پیشنهاد دختران لوط (ع) برای ازدواج شرعی بود و همسرش به دلیل کفر و جاسوسی هلاک شد.

مفهوم آیه «فیها یفرق کل أمر حکیم» این است که اموراتی که به حکمت الهی تحکیم یافته و کسی را توان و امکان تغییر آن امورات را ندارد، از هم جدا و تقدیر می‌شوند. خدا حکیم است و حکم او محکم و استوار است؛ یعنی هیچ نقصی در حکم او وجود ندارد و هیچ امری توان شکستنش را ندارد.