معرفت‌شناسی

آمادگی برای آخرت و مرگ با سلوک علمی و عملی در مسیر الهی حاصل می‌شود. تقوا، پیش انداختن توبه، غلبه بر شهوت و دوری از غفلت، راهکارهای اصلی هستند. باید خدا را پرهیز کرد، با اعمال نیک بر مرگ پیشی گرفت و آنچه باقی می‌ماند را با آنچه زوال می‌یابد خرید.

قلب سلیم، قلبی است که خالی از هرگونه شرک جلی و خفی بوده و تنها یاد خدا در آن تجلی دارد. این قلب حرم الهی است و محل انتشار نور و محبت الهی می‌شود. رجوع به قلب سلیم، به معنای پیوند یافتن با امام زمان (عج) است که قلب پاک و سالم عالم هستی است و محبت الهی را منتشر می‌کند.

دعای امام جواد (ع) به فنای مطلق ارواح اشاره دارد و نه فنای آن‌ها در این دنیا. این دعا تفسیری از آیات شریفهٔ «کل من علیها فان» و «کل شیء هالک إلا وجهه» است که بیانگر محو بودن همهٔ مخلوقات در اسماء حسنای الهی می‌باشد. رتبهٔ ارواح بعد از اسماء حسنای الهی قرار دارد.

کیفیت حشر انسان در قیامت متفاوت است؛ متقین با احترام و سوار بر مرکب‌های الهی محشور می‌شوند، در حالی که ده صنف از امت گنهکار به صورت‌های مسخ شده و عذاب‌دیده حاضر می‌گردند. این اصناف شامل رباخواران، سخن‌چینان، همسایه آزاران و دیگر گناهکاران هستند.

بر اساس روایتی از امام باقر (ع)، خداوند متعال هزار هزار جهان و هزار هزار آدم آفریده است و ما در پایان این جهان‌ها و آن آدمیان قرار داریم. بشر امروزی از نسل حضرت آدم ابوالبشر است که نسبت به نسل‌های قبلی دارای امتیازات خاصی می‌باشد. خداوند پس از نابودی این جهان، جهانی دیگر با آدمیان جدید می‌آفریند.

معرفت دینی زمانی با عین دین منطبق می‌شود که در جادهٔ صراط مستقیم معرفت حرکت کنیم. تفکیک دین خالص از ادراکات فلسفی و کلامی، و همچنین تمایز بین دین و فلسفهٔ اسلامی یا فلسفهٔ مسلمین، به این انطباق بستگی دارد.

چشم در عالم رویا کاربرد دارد و می‌تواند با تحریک فکر، تصاویری را به نمایش بگذارد. این چشم می‌تواند طیف‌های نامرئی را به مرئی تبدیل کند و نقش اساسی در ترکیب رویا دارد. حرکت مردمک چشم در خواب نشان از انجام ماموریت آن در فضای رویا دارد.

خداوند قادر است در برزخ به مؤمن جنسیتی غیر از اناثیت و ذکوریت ببخشد یا جنسیت‌های کثیر را در او جمع کند. هرچه مؤمن آرزو کند، خدا محقق می‌سازد. جنسیت تنها ابزاری در دستان روح است و خدا می‌تواند ابزارهای بی‌شماری در اختیار روح قرار دهد.

کسانی که ادعا می‌کنند با قدرت ذهن می‌توان خواسته‌هایی مانند خانه و خودرو را تحقق بخشید، خود در تلاش شبانه‌روزی برای کسب مال هستند و به دنبال راه‌هایی برای خالی کردن جیب مردمند. رزق الهی سنت و قانونی دارد که قابل دور زدن نیست و به کسی که برای خدا شریک قائل شود، روی خوش نشان نمی‌دهد. رزق دو نوع است: رزقی که تو طلب می‌کنی و رزقی که تو را طلب می‌کند.

در معاد جسمانی، انسان با تمام ابعاد وجودی‌اش برانگیخته خواهد شد که یکی از این ابعاد، پیکر جسمانی اوست. انسان موجودی پیچیده است که از عوالم متعددی ترکیب یافته. قانون انیشتین (E=mc²) ارتباطی به بحث برانگیخته شدن در معاد ندارد و خود این قانون نیز نواقصی دارد.

میکروب‌ها و ویروس‌ها، چه گیاهی و چه جانوری، دارای روح نباتی یا جانوری هستند و حتی جمادات نیز روح جمادی دارند. روحانیت به معنای ارتباط همه ذرات با مبدأ عالم هستی است و وجود مادی آن‌ها در امتداد پیکرهای آسمانی و عرشی قرار دارد.

عدل الهی در تجلیات بی‌شمار آن، از جمله استواری عالم و اقامهٔ قسط، نمود می‌یابد. فضل و کرم الهی نیز شکوه عدل اوست؛ بخشش‌های الهی بدون عوض و برای نمایش عظمت اوست. در دعاها، پناه بردن به فضل در برابر عدل، به معنای طلب بخشش در صورت تقصیر است، زیرا بخشش از روی فضل است و عذاب از روی عدل.

مکاشفات، کشف و شهود، و طی الارض می‌توانند از جانب شیطان باشند، همانطور که خواب‌های رحمانی و شیطانی داریم. شیاطین با تصرف در قوه باصره، می‌توانند امور خارق‌العاده‌ای را به انسان بنمایانند. راه تشخیص حق از باطل، سنجش با قرآن و عترت است. ترک اعمال ظاهری، راهی برای رسیدن به مقامات بالاتر نیست و می‌تواند فریب شیطان باشد.

شناخت ما از وجود خودمان و شناخت ما از امام زمان (عج) رابطه‌ای تنگاتنگ دارند. هرچه بیشتر خود را بشناسیم، به شناخت ذراتی از قامت والای ایشان دست می‌یابیم و این شناخت متقابل است.

مفهوم وجود، با وجود بدیهی بودن، می‌تواند از مبهم‌ترین مفاهیم باشد. همانطور که ماهی در آب به دنبال آب می‌گردد و با گل‌آلود کردن آن، درکش را دشوارتر می‌کند، تلاش برای فهم وجود نیز می‌تواند به ابهام آن بیفزاید. بنابراین، بدیهی بودن مفهوم وجود خالی از خطا نیست.

واقعیت وجود انسان در عالم بیرون است. عالم ذهن محل صورت‌نگاری تصاویر عالم خارج است و درک کامل موجود خارجی زمانی حاصل می‌شود که مدرک تمام علائم و نشانه‌های آن را به طور کامل دریابد.

نمی‌توان به طور دقیق درباره قد انسان اولیه سخن گفت، اما با توجه به انبساط فضا، تغییر جاذبه و سرعت، تغییراتی در اندام‌ها رخ داده و ممکن است قد انسان‌ها درازتر شده باشد. همچنین، نژاد انسان قبل از آدم ابوالبشر با انسان امروزی متفاوت بوده و قد و قواره آن‌ها نیز فرق داشته است.

وجه تمایز انسان با حیوانات، روح الایمان است. اگرچه همه موجودات، چه به تکوین و چه به تشریع، حامد خدا هستند، اما مقام تحمیدشان متفاوت است. تنها حمدی که با مشایعت روح الایمان باشد، می‌تواند وجه امتیاز تلقی شود. حمد تام مختص معصومان است و درک کلیات و جزییات امور در حد حدود حیوانی میان انواع جانوران ظهور دارد.

نهی از تفکر در ذات الهی علاوه بر محدودیت عقل انسان، به دلیل نامحدود بودن ذات حق تعالی است. هر مخلوقی محدود است و نمی‌تواند نامحدود را درک کند. حتی اهل بیت (ع) نیز ذات حق را درک نکرده‌اند و در چنین مواردی باید سکوت کرد.

تنها رزق انسان مقسوم است، هرچند که در کنار رزق مقسوم، رزق مطلوب و مفضول نیز وجود دارد. علم و آگاهی الهی به تمام ابعاد زمان، ربطی به قسمت ندارد و اشتباهات در تصمیم‌گیری را نمی‌توان با قسمت و قضای الهی توجیه کرد.