کلام و عقاید

فراموشی جزئیات عالم ذر بخشی از آزمون دنیوی است، اما آثار و تعلیمات آن در فطرت ما موجود است و روزی به یاد خواهیم آورد. معرفت به خدا در دل‌ها تثبیت شده است، هرچند آن موقف را فراموش کرده‌ایم. برای اطلاعات بیشتر به تفاسیر آیه ۱۷۲ سوره اعراف مراجعه کنید.

مشیت، فعل الهی است و حادث (آفریده‌شده) محسوب می‌شود. خداوند مشیت را به ذات خود آفرید و سپس با استفاده از آن، سایر اشیاء را خلق کرد. این فرایند با توحید سازگار است، زیرا مشیت خود مخلوق است و ارادهٔ الهی بر آن تعلق گرفته است.

عقل و جهل، نور و ظلمت، زیبا و زشت، آرامش و اضطراب، همه آفریده‌های خدایند. زشتی لازمهٔ یک آفرینش آزمونی است و نمی‌تواند امری عدمی یا صرفا نسبی باشد؛ از یک جنبه امری وجودی است. خدای متعال هم زیبایی و هم زشتی را آفرید و خلق ابتدایی او زیبایی محض بود، اما تغییر طبقه زشتی از زیبایی به دلیل عدول از قوانین الهی است.

همه ارواح، از جمله روح منتسب به خدا، مخلوق او هستند و سابقه نیستی داشته‌اند. روح منتسب به خدا، روح منتخب و گرامی اوست که آفریده اوست و خداوند آن را به هر کس اراده کند پیوند می‌دهد. لطافت و سبکی روح با افزایش معرفت و تقوای الهی تحت لوای ثقلین حاصل می‌شود.

تقسیم جهان به لاهوت، جبروت، ملکوت و ناسوت، تقسیم‌بندی ذوقی است و در متون دینی مطلب خاصی درباره آن وجود ندارد. مراتب وجودی پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) پیچیده و اسرارآمیز است و احادیث مذکور، بخشی از عجایب وجودی آنان را منعکس می‌کند.

اسماء و صفات الهی در ذات الهی یکی هستند و راوی ممکن است در نقل حدیث جای آن‌ها را جابجا کرده باشد. با این حال، می‌توان صفت را اسم مبسوط و مشروح دانست؛ یعنی اسم به صورت فشرده و صفت به صورت شرح داده شده بیان می‌شود. پرستش اسم بدون مسمی کفر است.

شیعه خود اسلام است و فرق از کسانی آغاز شد که اسلام بدون ولایت امیرالمؤمنین علی (ع) را برگزیدند. آیه اکمال دین به این حقیقت اشاره دارد. مذاهب چهارگانه اهل سنت، مانند حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی، هرچند شاگردان امام صادق (ع) را داشتند، اما امامان شیعه را تا امام ششم قبول ندارند.

طبق فرمایش امام صادق (ع)، عبودیت حقیقی زمانی محقق می‌شود که بنده تمام اختیار و اراده خود را به حضرت رب العالمین واگذار کند. در این صورت، مقام عبودیت، ظهور تام ربانیت حضرت رب العالمین از آئینه بندگان خداست، زیرا بنده خدا آیت حضرت رب العامین است.

نام‌های الهی غیر از ذات باریتعالی هستند و ما با این نام‌ها او را می‌خوانیم و می‌پرستیم، نه اینکه خود نام‌ها را پرستش کنیم که کفر است. همچنین پرستش همزمان نام و ذات، شرک است. پرستش واقعی، پرستش ذاتی است که این نام‌ها علائم اویند و این عین توحید است.

تشبیه خداوند به مخلوقاتش، چه از نظر وجود، صفت، تعلق اسم یا کیفیت، شرک است. همچنین انکار قدرت الهی یا نسبت دادن اموری که خداوند از آن نهی کرده، کفر محسوب می‌شود. این احادیث بر لزوم توحید و پرهیز از تشبیه و انکار قدرت الهی تأکید دارند.

قدرت الهی به محالات تعلق می‌گیرد و محدود به قدرت بشری نیست. آفرینش هستی از نیستی، قرار دادن دنیا در تخم مرغ بدون تغییر ابعاد، و درک زمان و مکان، نمونه‌هایی از تحقق محالات توسط خداوند است. قیاس قدرت الهی با قدرت بشری نادرست است و درک قدرت او فراتر از زمان و مکان است.

روایت «همانا الله تبارک و تعالی تهی از خلق و خلق تهی از او» به این معناست که هیچ شباهتی میان خالق و مخلوق وجود ندارد. خدا نه مانند مخلوق است و نه مخلوق مانند خدا. هر آنچه غیر از خداست، مخلوق است و خدا خالق همه چیز. استفاده از «اسم» برای خدا از باب ناچاری و فقر خلایق در ارتباط با اوست، نه اینکه خدا به صفات مخلوق نیاز داشته باشد.

علم الهی آغاز زمانی و مکانی ندارد، زیرا ابتدائیت به معنای آغاز نشأت زمانی و مکانی است و درک بی‌ابتدایی برای موجود مقید به زمان و مکان ممکن نیست. با جنبه فرازمانی و فرا مکانی می‌توان به درکی از علم بی‌انتها رسید. علم خداوند از کم و کیف و حدود آزاد است و پیش از مشیت و ارادهٔ الهی قرار دارد.

جوانمردی در نگاه امام صادق (ع) به ایمان و تقواست، نه صرف جوانی جسمانی. اصحاب کهف با وجود کهولت سن، به دلیل ایمانشان جوانمرد خوانده شدند. شخصیت‌پردازی فیلم‌ها لزوما واقعیت را منعکس نمی‌کند و سن واقعی افراد را بازتاب نمی‌دهد.

برای درک عظمت خداوند باید به سیر آفاق و انفس و شناخت عالم هستی پرداخت. عظمت خداوند بسیار فراتر از درک بشری است و با مقایسه‌هایی از زمین و آسمان‌ها و کرسی و عرش، گوشه‌ای از آن بیان شده است. درک کامل عظمت الهی برای انسان ممکن نیست، اما با تأمل در خلقت می‌توان به شناختی نسبی دست یافت.

دیدار پیامبر (ص) با خداوند در شب معراج، بصری نبوده، بلکه مشاهدهٔ آیات کبرای الهی بوده است. این لقاء، فراتر از فهم و درک بشری و ماورای تصورات ما از دیدار جلالی و جمالی است. ذات مقدس الهی فراتر از آن است که موجودی به دیدارش برسد و رسول اکرم (ص) نادیدنی‌ها و آیات الهی را مشاهده کردند.

پروردگار متعال در هر لحظه شئونات متعدد داشته و هر کدام را که اراده فرماید محقق می‌سازد، که از جمله آنها «حیات، ممات، آفرینش، رزق، عزت بخشی، به ذلت افکنی و ...» میباشد. این حدیث ارتباط ویژه ای با آیه شریفه «کل یوم هو فی شان» دارد. خداوند در هر روز در شأنی است و این شأن‌ها شامل احیای مردگان، عزت و ذلت دادن و هر امر دیگری است که اراده کند.

تناسخ هیچ تناسبی با آموزه‌های دینی، معاد، حشر و نشر، بهشت و جهنم ندارد و قرآن کریم بطلان آن را آشکار می‌سازد. قائلین تناسخ هیچ سندی از کتب آسمانی ندارند و این عقیده نسخهٔ شیطانی برای سست کردن اعمال بندگان است. مواردی که افراد از زندگی گذشته سخن می‌گویند، یا فریب شیاطین است یا تلقینات خاص به افراد سست‌عنصر.

هستی بخش فراتر از هستی است و هیچ ند و ضدی ندارد. اگر هستی ضدی داشت، مشمول ذات الله نمی‌شد. اطلاق هستی برای ذات حق از روی ناچاری و برای امتناع از تشبیه و تعطیل صورت می‌گیرد.

یادآوری خاطرات عهد الست در حافظه دل و جان محفوظ است، اما جزئیات آن مانند کلاس آموزشی فراموش شده که لازمه حیات دنیوی و امتحانات آن است. عالم روح و نور و اسماء از جمله عوالم قبل از عالم دنیا هستند و معرفت در عالم ذر استوار شد و جایگاه پیمان از یاد رفت.