کلام و عقاید

عصمت چهارده معصوم علیهم السلام در تمام دوران قبل و حین رسالت یا امامت از اعتقادات شیعیان بوده است. اما در مورد انبیاء عظام غیر از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، این عصمت در زمان رسالت آنها مورد تأیید است.

همهٔ عالم، از ذره تا کهکشان، آیات خدا هستند و الوهیت و ربانیت و سایر اسماء الهی برای همهٔ آنها یکسان است. نام خدای واحد بر جان تک‌تک ذرات ثبت است و چون هر آفریده اسمی از اسماء خداست، خروج کل عالم از جان ذرات جای تعجب ندارد.

در روز حشر، وجود حقیقی مخلوقات محاکمه می‌شود و وابستگی‌ها به شکل سابق پابرجاست. اعضا و جوارح مانند لباس آدمی هستند و اتم‌ها و ذرات نیز به صورت مستقل یا جزئی از پیکرها، بازخواست خواهند شد و مسئولیت‌های خود را خواهند داشت.

مفاهیم موجود و مخلوق به نشآت خاصی از آفریده‌های الهی اشاره دارند و «کن فیکون» می‌تواند به هر یک از این نشآت یا مجموعه آن‌ها اشاره کند. مرگ شامل ذرات نیز می‌شود و تفاوت آشکاری بین وجود و خلقت در این زمینه وجود ندارد.

در دادگاه الهی، انسان با کاملترین شکل وجودی خود، یعنی با پیکر مادی و در آخرین سنی که جان داده، حاضر خواهد شد. اعضا و جوارح آدمی از جمله مدارک و شواهد او محسوب می‌شوند و تغییرات و تبدیلات امکان وقوع دارد.

خصوصیات امام در طالوت صدق می‌کند و او ارتباط وحیانی با خدا داشته و مجری امر خدا بوده است. اعتبار خبر متواتر در عقاید مورد قبول عقل است، اما در صورت تناقض بین ادیان یا مذاهب، ملاک، اخبار موحدان است زیرا اخبار اقوام مشرک باطل است.

انبیاء عظام در ابلاغ رسالت دارای عصمت هستند، اما دوران قبل از رسالت ممکن است خطا رخ دهد که با توبه و انابه جبران می‌شود. خطاهای احتمالی در بحبوحه رسالت نیز مربوط به درجات آنهاست و موجب تنزیل مقامشان نمی‌شود، بلکه با توبه ارتقاء مقام می‌یابند.

مخاطب آیه ۵ سوره قصص، حضرت رسول اکرم (ص) است. طالوت در زمان پیامبر عصر خود از طرف خدا به سلطنت و فرمانروایی برگزیده شد. وثاقت خبر متواتر، مبنای اصلی توثیق اخبار در طول تاریخ است و شیوع هر خبر که برای تایید عقل کفایت کند، ملاک اصلی توثیق آن خواهد بود.

ترکیبات جسم خاکی ما متناسب با طینت روحانی ماست و تمام ذرات بدن، حتی اعضا، دارای شعور و قدرت تصمیم‌گیری هستند. مخلوقات عالم در عهد و پیمان‌های مختلف در عوالم گوناگون شرکت داشتند و پیشینهٔ آنها در رفتار و اعمال دنیوی مؤثر است؛ این تفاوت‌ها به عهد الست و انتخاب بازمی‌گردد.

کل عالم هستی مخلوق خالق واحد است و هر جزء آن با اسماء الهی احاطه شده و می‌تواند آینهٔ کل باشد. نفس هر جزء می‌تواند کل عالم را آشکار سازد و با آشکارسازی ظرفیت‌ها به عالی‌ترین مخلوق تبدیل شود؛ اله هر مخلوق الله است و او می‌داند.

امامت با نبوت یکی نیست؛ حضرت ابراهیم علیه السلام پس از امتحانات خاص به مقام امامت رسیدند و این مقام مانع نبوتشان نبود. در حدیث متواتر، طبقات خبری از فرق اسلامی نقل می‌کنند و ملاک تواتر، یقین‌آوری است، نه شخصی بودن خبر. همچنین آیه ۵ قصص امامت برای غیرنبی را اثبات می‌کند.

امامت با نبوت یکی نیست؛ حضرت ابراهیم علیه السلام پس از امتحانات خاص به مقام امامت رسیدند و این مقام مانع نبوتشان نبود. در حدیث متواتر، طبقات خبری از فرق اسلامی نقل می‌کنند و ملاک تواتر، یقین‌آوری است، نه شخصی بودن خبر. همچنین آیه ۵ قصص امامت برای غیرنبی را اثبات می‌کند.

پس از ابراهیم (ع)، یوسف، موسی، داوود، سلیمان، پیامبر اسلام (ص) و سپس ائمه معصومین (ع) امامان عصر خود بودند. ضمیر «هم» در آیه «وجعلناهم ائمة» می‌تواند به انبیاء صالح یا ذریه ابراهیم (ع) اشاره کند که امامت را نسل به نسل به ارث بردند.

خداوند را با اسماء حسنایش می‌خوانیم و گاهی به آنها قسم می‌دهیم، اما باید توجه داشت که مخاطب دعا ذات حق است و اسباب و وسیله را برای رفع حوائج و عبادت نمی‌خوانیم. خواندن خدا با اسماء حسنا با خواندن خود اسماء حسنا متفاوت است.

یادآوری خاطرات عهد الست در حافظه دل و جان محفوظ است، اما جزئیات آن مانند کلاس آموزشی فراموش شده که لازمه حیات دنیوی و امتحانات آن است. عالم روح و نور و اسماء از جمله عوالم قبل از عالم دنیا هستند و معرفت در عالم ذر استوار شد و جایگاه پیمان از یاد رفت.

مقام امام زمان (عج) برتر از نبوت است و نزول امر الهی (قانون و حکم) بر ایشان قطعی است. در دوران فترت پیامبران، امر الهی بر اساس حکمت و مشیت الهی محقق می‌شده است. وجود امام از این جهت ضروری است که هرسال مقدرات عالم بر او نازل شود.

امر الهی به محضر امام زمان (عج) نازل می‌شود، اما نزول ملائکه بر مؤمنان نیز ممکن است. مقام امام زمان (عج) فراتر از نبوت است و ایشان وارث علم انبیاء هستند. نزول ملائکه بر محضر ایشان محدود به شب قدر نیست و ایشان محور تقدیرات سالانه هستند.

تحقق هر امری در عالم هستی، چه خیر و چه شر، وابسته به مشیت و اراده الهی است. اما اگرچه شر با مشیت خدا محقق می‌شود، اما تحقق آن ارادهٔ خود مخلوق است، نه ارادهٔ مستقیم خداوند بر شر. ظهور خیر و شر لازمه امتحان بشریت است و ذات هر چیزی زیباست، زیرا ظهور علم الهی است.

علم غیب مختص خداوند است و پیامبران و ائمه (ع) از آن بهره‌ای ندارند مگر آنچه خداوند به آنها بیاموزد. نزول امر الهی در شب قدر بر امام زمان (عج) به معنای نزول قانون و حکم الهی است و این امر مختص ایشان است. انکار شب قدر به معنای انکار امام زمان (عج) و نزول امر الهی و روح القدس و ملائکه به محضر ایشان است.

اسماء حسنای الهی دارای سلطنت، شاهساری، سرشاخه و زیرشاخه و ثمرات و برگ‌هایی هستند. بعضی از اسماء حسنا خانواده‌ای هم دارند و بعضی از اسماء پرتوهای اسماء دیگرند و بعضی برای بعضی دیگر رکن و ستون هستند.