کلام و عقاید

ربوبیت تکوینی و تشریعی در حقیقت در جان ولایت الهی قرار دارد. تشریع جلوه‌ای از تکوین است و ولایت خداوند بی‌مانند است. اعطای ولایت به مخلوقات، آن‌ها را از حریم بندگی خارج نمی‌سازد و ولایت بندگان خدا تحت قهر و غلبه ولایت الهی است. معصومین (ع) بلندترین دامنه ولایت را دارا هستند که هم تکوین و هم تشریع آن توسط خالق صورت می‌گیرد.

خداوند قادر و متعال تنها روزی‌رسان است و می‌تواند بدون واسطه روزی دهد، اما حکمت الهی ایجاب می‌کند که روزی از طریق اسباب و راه‌های مختلف تأمین شود. معصومین (علیهم السلام) به عنوان واسطه‌های فیض الهی، مسیر طی طریق روزی هستند و تکریم مقام ایشان بخشی از حکمت الهی است.

احساس سریع‌تر گذشتن زمان نسبت به گذشته می‌تواند واقعی باشد و مفهومی به نام برکت زمان وجود دارد که غفلت از خالق و کفران نعمت باعث زوال آن می‌شود. گذر زمان به مبدأ و نحوهٔ سنجش آن بستگی دارد و این مفهوم حقیقت علمی دارد.

مراد از شاکله در آیه ۸۴ سوره اسراء، نیت آدمی است که از قلب آغاز می‌شود و بر اساس اختیار شکل می‌گیرد. این اختیار به هر شخص توانایی انتخاب متفاوت و غیر همسان را می‌دهد و همین امر باعث می‌شود که مخلوقات در سطوح و اعمال خود تفاوت داشته باشند.

قرآن کیفیت تکلیم موسی (ع) را نامعلوم می‌داند و هرگونه قیاس را رفع می‌کند. پیامبر اکرم (ص) دارای احوالاتی از دریافت‌های سبحانی هستند که می‌تواند از تکلیم فراتر باشد. در مقام «قاب قوسین او ادنی»، هیچ مخلوقی، حتی ملائک، پر نمی‌زدند و مقام پیامبر (ص) برتر از هر مقامی بود.

امکان سهو و خطا ابزار ابتلا و امتحان الهی برای مخلوقات است و لزوما به معنای وقوع آن نیست. تمام مخلوقات بی‌عیب و نقص‌اند، زیرا محصولات ذات بی‌عیب الهی هستند؛ نواقص تنها در مقایسه با ذات لاقیاس نمود می‌یابد. خلق موجود بی‌سهو و خطا برای خالق بی‌نظیر دشواری ندارد.

پرسش دربارهٔ اینکه آیا خدای قادر می‌تواند سنگی بیافریند که نتواند آن را بردارد، از اساس خطاست. ناتوانی در درگاه الهی راه ندارد و هرچه خدا بیافریند، مخلوق و مقهور اوست. ذات الهی برتر از توصیف به حیات است و قدرت مطلق او شامل حال مخلوقاتش می‌شود.

اتهام غلو به محبان اهل بیت (ع) ناشی از عدم شناخت صحیح خدا، رسول و ولی خداست. کوچک شمردن عظمت خدا باعث می‌شود هر برجستگی اولیاء الله، توهم مصادره امتیازات ربانی را در اذهان بعضی‌ها تحریک کند. همسطح پنداری امتیازات مخلوق با خالق، موجب غالی پنداری است و همسان پنداری محبان با غالیان ملعون، تشخیص حقایق را مشتبه می‌کند.

اسماء حسنای الهی ابزاری برای توجه به ذات حق هستند و حضرات معصومین (ع) زیباترین آیات و نشانه‌های الهی‌اند. خواندن خدا با اسماء حسنا عین توحید است، اما اگر حضرات معصومین (ع) را با این اسماء بخوانیم، شرک محض خواهد بود. ملاک، قصد کردن ذات حق با این اسماء است.

مباهله راهکار موثری برای کشف حقیقت در مناظرات مهم، به‌ویژه در مسائل توحیدی است. زمانی که جدال و عناد مانع کشف حقیقت شود، مباهله با نشان دادن یقین یا تردید طرفین، راه هدایت را هموار می‌کند. موضوعات توحیدی ریشه اصلی مباهلات هستند.

تحلیل و تلخیص ارائه شده توسط دکتر با مطالب بحث مطابقت ندارد؛ قرآن محک صحت روایات است و در صورت هرگونه تناقض و تعارض با آن، روایات از وثاقت می‌افتند. علم به باطن قرآن از روایاتی که وثاقتشان یقین شده حاصل می‌گردد و تصدیق قلبی ملاک ایمان به قرآن و روایات است.

احاطه و احصای یک نعمت واحد الهی که تمام اسماء حسنای الهی در آن تجلی یافته، برای خلایق ممکن نیست. از آنجا که این نعمت مخلوق خدای واحد است و اسماء الهی بر هر چیزی محیط هستند، نمی‌توان آن را به طور کامل درک یا شمارش کرد.

کارهای خوب، مانند کمک به دیگران و احترام به والدین، توسط خداوند به ما تعلیم داده شده است. این تعالیم از طریق پیامبران و امامان به ما رسیده و همچنین خداوند این مفاهیم را به دل‌های ما الهام کرده است.

خداوند مراقب کسانی است که او را یاد می‌کنند و خود را به او می‌سپارند. او از کسانی که عمرشان به سر نیامده مراقبت می‌کند و مرگ افراد به معنای پایان عمرشان است. این بدان معنا نیست که بلاها از مؤمنان دور می‌شود، بلکه در چارچوب حکمت الهی و پایان یافتن عمر رخ می‌دهد.

اعتراف به ناتوانی از معرفت کامل خداوند، عالیترین معرفت اوست و عجز از معرفت، گواه عجز از ثنای اوست. ثنا، عطف تعریف بر تعریف است و وسعت ناتوانی، کمال عجز را نشان می‌دهد. غرق شدن در یک اثر واحد و ناتوانی از درک دامنه عظیم آثار الهی، زیباترین ثنا و گواه عجز از ثناست.

احصای دقیق نعمت‌های الهی با شمارش عددی (ظاهری) ممکن نیست، زیرا هر نعمت واحد الهی دارای اجزای غیرقابل شمارشی است که از توان خلائق خارج است. هر نعمت الهی به مثابه عالمی است که رصد کامل آن برای خلائق محال است. حتی اگر خداوند تنها یک نعمت به بندگان می‌داد، باز هم احصای آن برای خلائق ممکن نبود.

حضرت فاطمه (س) قبل از عالم دنیا، در عالم ذر و ارواح به روحانیت و نورانیت و شکوه عبادت دست یافتند و این معرفت از آنجا نشأت گرفته است. ایشان مربی ملائک در توحید، تسبیح و تهلیل بودند و آسمان‌ها و زمین از پرتو نور ایشان خلق شده‌اند. نور فاطمه از نور خداست و ایشان برتر از آسمان‌ها و زمین هستند.

مغفرت الهی تنها پوششی برای گناهکاران نیست، بلکه برای اهل طاعت نیز جلوه‌ای از مهر، محبت، احسان و کرم الهی است. این مفهوم در تخفیف احکام برای مضطرین (بقره: ۱۷۳)، مصلحان (بقره: ۱۸۲)، مومنان، مهاجران و مجاهدان (بقره: ۲۱۸) و همچنین برای بهشتیان (فاطر: ۳۰) مشهود است. نسبت دادن خطا به پیامبر (ص) جسارت است.

علم غیب معصومین فضیلت محسوب می‌شود، زیرا هم می‌توانند به غیب آگاه باشند و هم اصالت بندگی و رفتار طبیعی خود را حفظ کنند. گاهی نیز عدم آگاهی از برخی امور، مانند نتیجه واقعه لیله‌المبیت برای مولا علی (ع)، فضیلت است. علم غیب بر امور قطعی الوقوع جاری می‌شود و امکان تصرف در آن، علم را از اصالت خارج نمی‌کند.

انس و جن موجوداتی عقلانی و شهوانی هستند و هر موجود عقلانی دارای جنبه ملکوتی است. ابلیس قبل از مسخ، عزازیل نام داشت و با مقامات عبادت و اطاعت به عالم ملکوت رسیده و مصاحب فرشتگان بود. الله اعلم.