کلام و عقاید

برای تعیین اینکه آیا بیشترین احادیث توحیدی از امام رضا (ع) صادر شده است، نیاز به تحقیق گسترده‌ای است. با این حال، خطبه‌های توحیدی و مناجات‌های حضرت ایشان، جلوه‌های خاص و ناب توحیدی دارند که کثرت آن‌ها مشهور و مکتوب است.

دعوت به ولایت امیرالمؤمنین (ع) را می‌توان اصل امر به معروف دانست و برائت از دشمنانشان را اصل نهی از منکر. معروفات بدون ولایت، فاقد روح و جان هستند و اعمال نیک و فرائض، جاده‌ای صاف به سوی ولایت اهل بیت (ع) محسوب می‌شوند. تکالیف و فرائض، عطر و بوی ولایت را دارند، زیرا اهل بیت (ع) زنده کننده آن‌ها هستند. کسی که به تکالیف پشت کند، مسیرش از ولایت کج می‌شود.

قلب الله الواعی به معنای جایگاهی قدسی است که قداست آن تغییر نمی‌کند و هیچ ظلمتی به آن راه نمی‌یابد. این مقام، جایگاه عبودیتی است که در آن خلوص به نهادیت رسیده و ذره‌ای از آن کاسته نمی‌شود. این تعبیر در مورد امیرالمؤمنین علی (ع) به کار رفته است.

جایگاه انسان در عالم هستی با نمایش حقیقت نهفته در وجودش و بندگی حقیقی او معنا می‌یابد، زیرا خالق و مالک جزء و کل خداست و ظهور اسماء الهی در انسان با ظهورش در کل هستی یکسان است. انسان با به نمایش گذاشتن آنچه در نهادش نهفته است، به هدف خلقت و بندگی حقیقی دست می‌یابد.

آیات و روایات درباره پلیدی خوک به قوت خود باقی است، زیرا این آیات توصیف خصائصی هستند که در موجودی می‌تواند جمع شود. اگر خوک توبه کند، دیگر خوک نخواهد بود و ماهیتش تغییر می‌کند. با این حال، آیات قرآن به عنوان خبر و علمی که ثبت شده، اعتبار خود را حفظ می‌کنند، همانطور که توصیف ابولهب پس از مرگش نیز باقی است.

کیفیت حشر انسان در قیامت متفاوت است؛ متقین با احترام و سوار بر مرکب‌های الهی محشور می‌شوند، در حالی که ده صنف از امت گنهکار به صورت‌های مسخ شده و عذاب‌دیده حاضر می‌گردند. این اصناف شامل رباخواران، سخن‌چینان، همسایه آزاران و دیگر گناهکاران هستند.

نقصان عقل در نهج البلاغه شامل زنانی است که از قرآن و عترت بریده‌اند و به مقابله با اهل بیت (ع) برخاسته‌اند. زن مؤمنه از عقل کافی برخوردار است و این نقصان عقل شامل تمام اهل نفاق، کفر و معصیت می‌شود.

نقصان عقل در نهج البلاغه شامل زنانی است که از قرآن و عترت بریده‌اند و به مقابله با اهل بیت (ع) برخاسته‌اند. زن مؤمنه از عقل کافی برخوردار است و این نقصان عقل شامل تمام اهل نفاق، کفر و معصیت می‌شود.

خداوند نور آسمان‌ها و زمین است، نه به معنای نور مادی، بلکه به این معنا که خالق و پایندهٔ آن‌هاست و وجودشان به او وابسته است. همانطور که آسمان‌ها و زمین در ایجادشان به خدا وابسته هستند، در بقایشان نیز به او وابسته می‌باشند. این نور، هدایت‌کننده است و اگر خدا نورش را از آسمان‌ها و زمین بگیرد، معدوم می‌شوند. آیه نور از آیات متشابه قرآن است.

مخالفت برخی فرقه‌ها با تشکیل حکومت اسلامی در دوران غیبت، تلاشی مرموز برای مبارزه با دین و اهل بیت است؛ این گروه‌ها با اظهار دوستی، به درون مؤمنان نفوذ کرده و تخم اختلاف می‌کارند تا راه را برای شیاطین هموار کنند. رهبران واقعی دینی، چراغ درخشان امام زمان هستند و محروم کردن مؤمنان از انوار آن‌ها، گمراهی را به دنبال دارد.

مفهومی به نام «عدل منفی» وجود خارجی ندارد؛ عدل همواره زیبا و مثبت است و در مقابل ظلم قرار می‌گیرد. بی عدالتی به معنای عدم وجود عدل است، نه عدل منفی. آیات قرآن کریم نیز در موارد مختلف، معنای عدل را به معنای فداء، عوض، برابری، یا قرار دادن معادل برای خداوند به کار برده‌اند.

در پاسخ به افرادی که با گستاخی خواستار مجازات الهی هستند، باید یادآوری کرد که خداوند حلیم است و عجله نمی‌کند، اما عذاب او حتمی است و کسی نمی‌تواند از آن فرار کند. بهتر است به جای این درخواست‌ها، به استغفار روی آورند، زیرا خداوند شدیدالعقاب است و عذابش ناگهانی فرا می‌رسد.

دین، راه رسیدن به خدا و اطاعت از اوست؛ پرستش بدون دین مانند پرستش خدا بدون خداست و این به معنای تدوین قوانین خودسرانه برای پرستش است که گستاخی به خدا محسوب شده و پذیرفته نمی‌شود. هر مقصدی راهی دارد و دین، نقشهٔ راه رسیدن به معبود است. کسانی که غیر از اسلام را برگزینند، زیانکارند.

کسب معرفت تنها از طریق تهذیب نفس ممکن نیست، بلکه معرفت آغاز حرکت و روح عبودیت است. پس از کسب معرفت، انسان همچنان اختیار دارد و ممکن است گمراه شود، همانند شیطان. عارف باید عاقل باشد و تحت رهبری عقل، با تمسک به قرآن و عترت، سیر بندگی را ادامه دهد.

خداوند با دل انسان سخن می‌گوید و این کلام بدون نیاز به صدا یا ابزار شنیده می‌شود. دوست داشتن والدین و انجام اعمال نیک، نمونه‌هایی از شنیدن و پاسخ دادن به ندای الهی است که در روح و جان احساس می‌شود.

خداوند بزرگتر از آن است که در قلب جای گیرد؛ آنچه در دل انسان قرار می‌گیرد، یاد خداست. خداوند قلب را طوری آفریده که محبت و رحمت او در آن جای می‌گیرد.

خدا نزدیک‌تر از آن است که نیاز به دیدن داشته باشد. امامان (ع) در اوج ارتباط با خدا، درکی از او دارند که فراتر از دیدن است و این همان بندگی و دیدار با فوق دید است، زیرا خدا بزرگتر از آن است که دیده شود.

ما به پیامبر و آل او (صلی الله علیه و آله و سلم) عشق می‌ورزیم و از این رو، ایشان را بیشتر یاد می‌کنیم. چون هدیه‌ای ارزشمندتر از صلوات نداریم، از خدا می‌خواهیم که این رحمت خاص را به ایشان عنایت فرماید.

روز جمعه در قیامت شفاعت کسانی را می‌کند که در این روز بسیار بر محمد و آل محمد صلوات فرستاده‌اند. ایام، پدیده‌هایی زنده و با شعور الهی هستند که جلوه‌های حیاتشان به اشکال مختلف مشاهده می‌شود و هر کدام می‌توانند به اراده خداوند متجسد شوند.

تدبیر امور جهان هستی با اذن خداوند متعال صورت می‌گیرد و فرشتگان در این امر نقش مهندسان متخصص را ایفا می‌کنند. موجودات دیگر نیز در حوزه خود دارای شعور و تدبیر خاصی هستند و بخشی از علوم و اطلاعات به جان آن‌ها تزریق شده است. این مجموعه، تحت هدایت مدبر حقیقی، یعنی خداوند، عمل می‌کند و تدبیر آن‌ها بدون اذن او کارساز نخواهد بود.