کلام و عقاید

خداوند دو اراده دارد: اراده حتمی که تحققش مشروط به هیچ شرطی نیست و اراده عزمی که تحققش مشروط به اختیار مخلوق است. نهی خداوند و خواست او، یا امر او و عدم خواست او، نشان‌دهنده این دو نوع اراده است که در داستان آدم و ابراهیم به وضوح دیده می‌شود.

مشیت الهی آغاز و تابش اولیه نور علم خداست که باعث حرکت، رشد و آفرینش می‌شود و اگر پایان نپذیرد، آفریده معدوم خواهد شد. اراده، تابش ثانویه نور خدا و کشف حجاب از جمال مشیت است که به معنای عزم بر انجام آن مشیت می‌باشد.

علم الهی به معنای آشکار کردن علم ذات لایزال اوست، نه اینکه خدا بعدا چیزی را بداند و آگاه شود. ظهور علم الهی دارای مراتبی است و تا اراده نکند، علمش برای دیگران آشکار نمی‌شود. خدا بالاتر از دانایی است و علم او از اسماء حسنای الهی است و چیزی از او پنهان نیست.

تفسیر و تاویل آیات قرآن تنها از طریق خدا و راسخان در علم ممکن است. هرگونه اظهار نظر از سوی دیگران، ورود به شبهات و تحریف معانی و تاویلات آن محسوب می‌شود. تفسیر به رای محکوم است و شیعه در حکم اولوالالباب قرار دارد که به هدایت الهی، حقایق را درک می‌کنند.

در حدیث جنود عقل و جهل، به جهل وعدهٔ عدم تخلف داده نشده، بلکه خداوند او را به خروج از رحمت در صورت نافرمانی تهدید کرده است. قوای جهل، اگرچه ضد قوای عقل هستند، اما اگر تحت کنترل الهی قرار گیرند، می‌توانند در مسیر اطاعت و بندگی خدا به کار روند و نقش مثبتی ایفا کنند.

پیشرفت علمی زمانی حکیمانه خواهد بود که علم تابع عقل باشد؛ در غیر این صورت، هر گونه پیشرفت علمی بر جهل خواهد افزود. علمی که بجای خیر، اسباب شر شده، مانند پیشرفت پزشکی که بر امراض افزوده یا تکنولوژی‌هایی که بر رنج بشر افزوده‌اند، مصداق طاغوت است.

عقل فعال از منظر فلاسفه، به‌ویژه افلاطونیان، ارسطوییان و مشائیان، دارای اشکالات اساسی است و نمی‌تواند مبنای درستی برای توضیح مسائل باشد. اما در فرهنگ اهل بیت (ع)، عقل نخستین آفریدهٔ الهی است که هیچ موجودی از آن منقطع نیست، گرچه بهره‌مندی از آن متفاوت است.

عدم تحقق تمدن واقعی اسلامی پس از ۱۴۰۰ سال، نه به دلیل ضعف دین، بلکه ناشی از انحراف از دین و عدم اجرای احکام ناب آن است. در طول تاریخ، مخازن علم توسط منافقان حبس شده و در قرون اخیر، جهان اسلام تحت توطئه و رهبری نااهلان قرار گرفته است. پیشرفت علمی ایران در سال‌های اخیر قابل توجه است، اما فشارهای بین‌المللی مانع‌تراشی می‌کند. دین اسلام، دین علم است و خمودی علمی در جهان اسلام به دلیل دوری از آن بوده است.

عالم لوح و قلم، اداره ثبت اسناد رسمی خداوند است که احکام و دستورات الهی در آن ثبت می‌گردد. قلم به عنوان یکی از مخلوقات اولیه، مأمور ثبت وحی بر لوح بوده است. این دو می‌توانند به مراتب وجودی پیامبر اکرم (ص) نسبت داده شوند، به طوری که لوح به قلب و قلم به مغز ایشان تشبیه شده است. همچنین، لوح را می‌توان رسول خدا (ص) و قلم را امیرالمؤمنین (ع) دانست.

عدم تحقق تمدن واقعی اسلامی پس از ۱۴۰۰ سال، نه به دلیل ضعف دین، بلکه ناشی از انحراف از دین و عدم اجرای احکام ناب آن است. در طول تاریخ، مخازن علم توسط منافقان حبس شده و در قرون اخیر، جهان اسلام تحت توطئه و رهبری نااهلان قرار گرفته است. پیشرفت علمی ایران در سال‌های اخیر قابل توجه است، اما فشارهای بین‌المللی مانع‌تراشی می‌کند. دین اسلام، دین علم است و خمودی علمی در جهان اسلام به دلیل دوری از آن بوده است.

عالم لوح و قلم، ادارهٔ ثبت اسناد رسمی حق تعالی است. لوح و قلم دو شاخه از عظیم محمدی بوده و می‌توانند به مراتب وجودی حضرت محمد (ص) یا رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین (ع) نسبت داده شوند. لوح می‌تواند به قلب مبارک حضرت و قلم به مغز ایشان تشبیه شود.

شب و روز و تاریکی و روشنایی، هر دو آیهٔ خداوند متعال هستند و هر آیه ای نور است. روز زمینی زمانی است که خورشید همسایه ما رو به ما میکند و شب زمینی زمانی است که خورشید همسایه ما رخ از ما می پوشاند. شب و روز و ظلمت و نور، دو امر و دو خلق و دو پدیدهٔ مختلف و متفاوت از هم هستند.

اهانت نکردن به عقاید اهل سنت به معنای پذیرش آنها نیست. شیعه واقعی با سیره اهل بیت (ع) رفتار می‌کند و از بیان مطالب تحریک‌کننده که مانع پذیرش حق می‌شود، پرهیز می‌کند. برائت و تبری باید با فراست، فکر، تعقل و هدفمند باشد و قصد قربت داشته باشد، نه اینکه باعث تحریک و تهییج دیگران شود.

خلود، برخلاف دائمیت حق که آغازی ندارد، آغازی دارد و بنابراین می‌تواند پایانی نیز داشته باشد. بهشت و جهنم تا زمان تبدیل زمین و آسمان‌ها به غیر آن دوام دارند. مرگ دروازهٔ آخرت است و قیامت کبری پس از برزخ رخ می‌دهد.

پیکر مادی آدم با مخلوطی از خاک و آب شور و شیرین آفریده شد. این نشان می‌دهد که خلقت آب پیش از انسان بوده و در فرایند آفرینش او نقش داشته است. این موضوع با خلقت انسان از خاک منافاتی ندارد، بلکه جزئیات بیشتری از فرایند آفرینش را بیان می‌کند.

ابلیس پیش از نافرمانی از سجده، خدا را به راستی عبادت می‌کرد و لقب عزازیل را داشت، اما حسد در باطن او وجود داشت که با فرمان سجده آشکار شد و عبادتش را تباه کرد. این نشان می‌دهد که نافرمانی از سجده، اولین گناه او نبود و سابقهٔ گناه در او وجود داشت.

طینت انسان، که از خاک و آب آفریده شده، با حقیقت وجودی او عجین است و تناسب آن با حقیقت، سرنوشت خوب یا بد را تعیین می‌کند. مؤمن از طینت علیین و کافر از طینت سجین خلق شده است؛ این تفاوت در طینت، مانع اختیار نیست، بلکه زمینهٔ سازگاری حقیقت انسان با سرنوشت خود را فراهم می‌آورد.

ابلیس پیش از آنکه ابلیس شود، در آسمان همراه ملائک بود و به دلیل شرافتش در فرمان سجده بر آدم شرکت داشت. حضور ملائک در زمین به معنای اقامت دائمی آنها در آنجا نیست، بلکه مانند مأموران ویژه الهی، مأموریت‌هایی را انجام می‌دادند. روایات نشان می‌دهد ابلیس تنها جن ساکن آسمان‌ها بوده است.

بهشت و دوزخ برزخی تا زمان برچیده شدن آسمان‌ها و زمین ادامه دارد و پس از آن، بهشت و دوزخ آخرت آغاز می‌شود که ابدی هستند. آیات سوره هود به بهشت و دوزخ برزخی اشاره دارند که مدتش تا پایان آسمان‌ها و زمین است، نه بهشت و دوزخ ابدی پس از قیامت.

از دیدگاه برخی، کمال اخلاص در توحید، نفی صفات از ذات است؛ زیرا صفات، شرح اسماء هستند و انتساب آنها به ذات، موجب شرک می‌شود. درک ما از صفات، همان مفاهیمی است که از اسماء یافته‌ایم و صفات، فعل و آیهٔ خدا هستند.