کلام و عقاید

خداوند همه بندگان را با الهامات مستقیم و غیرمستقیم به سوی حق هدایت می‌کند و در نهادشان نورانیت ایمان وجود دارد که می‌تواند بروز کند. این بروز نیازمند خشوع قلبی است؛ در غیر این صورت، قساوت قلب مانع هدایت می‌شود. برخی افراد با وجود عدم ظاهر دینی، به دلیل همین نورانیت باطنی و خشوع قلبی، سریع‌تر به کمال می‌رسند.

عناصر چهارگانه آب، خاک، آتش و باد دارای شعور الهی نیستند و نسبت دادن شعور به آنها کفرآمیز است. اجابت دعا در محل تجمع این عناصر هیچ دلیل منطقی، نقلی یا تجربی ندارد. تقدیس شمع نیز می‌تواند به بت‌پرستی منجر شود، زیرا شعله شمع نمی‌تواند خود را حفظ کند و نابود می‌شود، در حالی که دعا نیازمند ایمان و عمل صالح است.

عقل در وجود انسان نقش مهندسی دارد و صفات نیکو را هدایت کرده و راه کمال را هموار می‌سازد. قلب، پایگاه عقل و مرکز ارتباطی و احساسی است که فطرت آدمی در آن مستقر است. روح، جان حقیقی انسان است که عقل آن را با سایر ارواح (شهوت، قوه، بدن) انسجام می‌بخشد و ارتباط روح الایمان با بدن را برقرار می‌کند.

تفسیر توحیدی پدیده‌های طبیعی بر این اساس است که همه رویدادها مطابق اراده و قانون الهی رخ می‌دهند. نظم و قانونی که خداوند واحد و مقتدر ایجاد کرده، تخطی‌ناپذیر است و وقایع جهان طبق خواست پروردگار اتفاق می‌افتند.

هیچ چیز نمی‌تواند مقدمه عشق الهی باشد، زیرا خداوند از هر چیزی بی‌نیاز است و عشق او نیز مستغنی از هر مقدمه و عشق مجازی است. عشق به آیات الهی و به ویژه عشق به محمد و آل محمد (ص) مصداق عشق حقیقی است، در حالی که عشق‌های شهوانی و نفسانی منحرف‌کننده راه عشق الهی هستند.

حدیث «کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف» از نظر سندی صحیح نیست. با این حال، اگر فرض کنیم از ناحیه قدسی صادر شده باشد، جزو احادیث متشابه محسوب می‌شود. این حدیث بیانگر احسان بزرگ خداوند به خلایق است که همان معرفت بخشیدن به وجود بی‌نهایت اوست، چرا که خدا از هر جهت بی‌نیاز است.

خداوند خود را با صفاتی چون «واحد»، «احد»، «رحمن»، «رحیم»، «عالم الغیب و الشهاده»، «قدوس»، «سلام»، «مؤمن»، «مهیمن»، «عزیز»، «جبار»، «متکبر»، «قیوم» و «علی» وصف کرده است. این صفات در آیات مختلف قرآن کریم ذکر شده‌اند و بیانگر عظمت و کمال پروردگار می‌باشند.

ام الکتاب، ثبت اولیه علم الهی یا مجرایی برای تجلی آن است. لوح محفوظ جایگاهی در ام الکتاب دارد و خود لوحی از الواح آن است. علم مکنون یا مکفوف نیز برگ‌هایی از ام الکتاب محسوب می‌شود. قرآن از ام الکتاب نازل شده و امیرالمؤمنین علیه‌السلام جایگاهی والا در آن دارند.

عبارت «شیطان یکی از نعمت‌های خداوند است» برای مومن صحیح است، زیرا هرچه از ناحیه خداست، موجب سرافرازی و اثبات شایستگی بندگی او می‌شود. اما برای منافقان، شیطان نقمت و عذاب است، چرا که باعث رسوایی‌شان می‌گردد. خداوند در قرآن می‌فرماید که شیطان بر بندگان خالص او تسلطی ندارد.

خداوند در خلاء یا عدم وجود ندارد، بلکه بقای خلاء به احاطه خداوند بر آن بستگی دارد و گرنه معدوم می‌گردد. اطلاق اینکه خدا در چیزی وجود دارد، اشتباه است زیرا خداوند محیط بر همه چیز است.

عدم تناهی خداوند به معنای بی‌نظیر بودن اوست و با تناهی مخلوقات جمع می‌شود زیرا تناهی مخلوقات به معنای امتداد و کشش نیست، بلکه هر موجود در هر لحظه در نقطه صفر وجودی خود قرار دارد. حقیقت در حیطه علم الهی است و اراده او بقای مخلوقات را تضمین می‌کند.

کودکانی که در سنین پایین از دنیا می‌روند، در عالم برزخ پرورش یافته و بر اساس کتاب فطرتشان مورد امتحان قرار می‌گیرند. جایگاه کودکان شیعه ویژه است و تحت نظارت حضرت زهرا (س) و ابراهیم (ع) قرار دارند.

کفران نعمت اسمای الهی شبیه به کفران نعمت حضرت مهدی (ع) و مولا علی (ع) است که حق را رها کرده و باطل را گرفتند. به طور مثال، کفران نعمت «ستار العیوب» به معنای پرده‌دری و هتک حرمت مؤمنین است.

شیطان هم مشرک است و هم مشرک‌پرور، زیرا خواست نفس خود را بر اراده پروردگار ترجیح داد و دیگران را به شرک کشاند. عصیان و پافشاری او بر خواست نفس، مصداق شرک است. پشیمانی او در جهنم بی‌اثر است.

نظریهٔ پلورالیسم دینی (کثرت‌گرایی دینی) باطل است؛ زیرا اگر مشروعیت داشته باشد، هیچ حقیقتی در دنیا جایگاهی نخواهد داشت و خود را نقض می‌کند. دین واحد نزد خدا اسلام است و ادیان گذشته مسیرهایی به سوی دین محمدی بوده‌اند.

صدقه را می‌توان به زبان ساده نوعی انفاق و انفاق را نیز نوعی احسان در نظر گرفت. این سلسله مراتب نشان می‌دهد که صدقه زیرمجموعه‌ای از مفاهیم گسترده‌تر انفاق و احسان قرار می‌گیرد.

تقسیم عقل به نظری و عملی صحیح نیست؛ عقل به عنوان اولین مخلوق خداوند، صلب و خالص است. هر یک از جنود عقل که همان مکارم اخلاق هستند، هم جنبه نظری و هم جنبه عملی دارند، هرچند این تقسیم‌بندی نیز خالی از اشکال نیست زیرا اندیشیدن و فهمیدن (جنبه نظری) و پیاده‌سازی آن در عمل (جنبه عملی) توسط یک نفر انجام می‌شود.

اولیت و اخریت خداوند به این معناست که او آغاز و پایانی ندارد. پیش از او هیچ موجودی نبوده و پس از او نیز هیچ موجودی نخواهد بود. خداوند همیشه بوده و همیشه خواهد بود و برخلاف مخلوقات که دچار تغییر و دگرگونی می‌شوند، ذات و صفات او ثابت و لایتغیر است.

درخواست حضرت موسی (ع) از خداوند برای دیدن او (ارنی)، نه از روی ندانستن امکان‌پذیری آن، بلکه برای اثبات سخن گفتن خداوند با او به قومش بود. پس از آنکه قوم موسی (ع) اصرار بر دیدن خدا داشتند، خداوند کوه طور را تجلی داد و آن را متلاشی کرد و موسی (ع) بیهوش شد. پس از به هوش آمدن، موسی (ع) توبه کرد و اقرار نمود که خداوند دیده نمی‌شود.

اهل بیت (ع) اسماء ذات الهی هستند و از این اسماء، اسماء دیگری تجلی یافته است. اینکه نام این اسم که برای اسم، اسم است، لزوما صفت فعل نیست، به این معناست که نباید خود را مقید به اطلاق صفت فعل بر آن نمود.