کلام و عقاید

استوای خداوند بر عرش به معنای استیلا و تسلط اوست، نه استقرار. این تسلط ازلی و ابدی است و نشان‌دهنده اراده الهی بر حاکمیت علم خاص او بر آسمان‌ها و زمین و تمام مخلوقات است. رابطه خداوند با مخلوقات یکسان است و هیچ فاصله‌ای بین او و آنها وجود ندارد.

عقوبت و پاداش الهی بر اساس میزان عقل انسان تعیین می‌شود. کسانی که باعث زوال عقل خود شوند، علاوه بر جرم شرک، مرتکب جرم شکستن چراغ عقل نیز شده‌اند. عقل، ابزار شناخت حق از باطل و رسیدن به رضای الهی است و اولین مخلوق خداوند است که با آن پاداش و کیفر داده می‌شود.

استغفار برای مشرکان ممنوع است زیرا نشانه دوستی با دشمن خداست. اگر شرک خفی باشد و فرد از آن بی‌اطلاع باشد، مشمول این منع نیست. اما اگر فرد از شرک خفی خود آگاه باشد و اقدامی برای رفع آن نکند، دیگر شرکش خفی نخواهد بود و دعای برای او جایز نیست. آگاهی از حقایق با تمسک به قرآن و عترت حاصل می‌شود.

درک ما از وجود، مفهوم آن است نه خود وجود. قائل شدن به وحدت شخصی وجود، ادعایی است که در آن وجود حق را به فهم خویش درک کرده‌ایم و این موجب شرک و جسارت است، زیرا وجود خداوند مثلی ندارد و علم انسان به ذات او محدود است.

صلوات ابداعی با نیت شیطانی و اهداف پنهان، صحیح نیست. در ذکر صلوات نباید از حضرات معصومین علیهم السلام پیشی گرفت. این نوع صلوات‌ها اعتبار شرعی ندارند.

اسفار اربعه هیچ بنیاد مطمئن دینی نداشته و از قرآن و حدیث مؤیدی برای آن وجود ندارد، لذا مبنا قرار دادن آن برای تحلیل مسائل صحیح نمی‌باشد. بنابراین، بحث توبه از توبه در این مرحله، قابل استناد نیست.

عوالم بالا نیز جهات خاص خود را دارند و گردش آن‌ها نسبت به نظام جدیدشان تعریف می‌شود. گردش کامل در عوالم بالا ۳۶۰ درجه نخواهد بود، بلکه مدارج آن نسبت به نظام جدیدش تعریف خواهد شد. عوالم بالا دارای ابعاد کثیر و نظم و نظام ویژه خود هستند.

عوالم بالا نیز دارای جهت هستند و طبقات فوقانی محیط بر طبقات تحتانی است. طبقات پایین در حکم آیه و علامت و نشانه ای برای طبقات بالاست. هاتف الهی کسی را گمراه نمی‌کند و عوالم بالا هم دارای جهت هستند.

عالم امر در طول فرمان الهی قرار دارد و مفاهیمی چون طول و عرض فرمان الهی در اندیشه کاربردی ندارد، زیرا این مفاهیم دارای نقصان هستند. روح که از عالم امر است، غیر از روح البدن، روح القوه و روح الشهوه و روح القدس می‌باشد.

تعیین فقیه بودن نامزدهای خبرگان به عهدهٔ کسانی است که شهرت فقاهتی دارند. اگر نامزدها شهرت فقاهتی نداشته باشند، از طریق آزمون و محک‌های مختلف، فقاهت آن‌ها سنجیده می‌شود، زیرا فقاهت امری نیست که هر کسی بتواند ادعایش را داشته باشد.

شناخت خداوند در واقع شناخت اسماء الهی است که دارای مراتب مختلفی می‌باشد. انسان با شناخت نفس و جان خویش، به شناخت اسم الهی دست می‌یابد که از آن به معرفت الله تعبیر می‌شود. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «هر کس خود را بشناسد، پروردگارش را شناخته است». امام صادق (ع) نیز فرمودند: «اگر ما نبودیم، خدا شناخته نمی‌شد».

عدم و نیستی در زبان فارسی مترادف یکدیگرند و در مقابل هستی قرار می‌گیرند. تاریکی و سیاهی که انسان مشاهده می‌کند، مخلوق خداست و با عدم تفاوت دارد؛ عدم به معنای نبود نور یا وجود است و خود قابل درک نیست، زیرا درک تنها در حیطه وجود معنا می‌یابد. خداوند اشیاء را از عدم آفرید، یعنی آنها را از نبودن به هستی بخشید.

تاریکی را نمی‌توان صرفا عدم نور دانست. گاهی تاریکی به دلیل وجود طول موج‌های نوری است که چشم قادر به دیدنشان نیست، یا به دلیل نبود امواج نوری در مسیر دید ما. همچنین ممکن است تاریکی ماهیتی غیر از امواج نورانی داشته باشد که دستگاه بینایی قادر به درک آن نیست.

خداوند همه بندگان را با الهامات مستقیم و غیرمستقیم به سوی حق هدایت می‌کند و در نهادشان نورانیت ایمان وجود دارد که می‌تواند بروز کند. این بروز نیازمند خشوع قلبی است؛ در غیر این صورت، قساوت قلب مانع هدایت می‌شود. برخی افراد با وجود عدم ظاهر دینی، به دلیل همین نورانیت باطنی و خشوع قلبی، سریع‌تر به کمال می‌رسند.

عناصر چهارگانه آب، خاک، آتش و باد دارای شعور الهی نیستند و نسبت دادن شعور به آنها کفرآمیز است. اجابت دعا در محل تجمع این عناصر هیچ دلیل منطقی، نقلی یا تجربی ندارد. تقدیس شمع نیز می‌تواند به بت‌پرستی منجر شود، زیرا شعله شمع نمی‌تواند خود را حفظ کند و نابود می‌شود، در حالی که دعا نیازمند ایمان و عمل صالح است.

عقل در وجود انسان نقش مهندسی دارد و صفات نیکو را هدایت کرده و راه کمال را هموار می‌سازد. قلب، پایگاه عقل و مرکز ارتباطی و احساسی است که فطرت آدمی در آن مستقر است. روح، جان حقیقی انسان است که عقل آن را با سایر ارواح (شهوت، قوه، بدن) انسجام می‌بخشد و ارتباط روح الایمان با بدن را برقرار می‌کند.

تفسیر توحیدی پدیده‌های طبیعی بر این اساس است که همه رویدادها مطابق اراده و قانون الهی رخ می‌دهند. نظم و قانونی که خداوند واحد و مقتدر ایجاد کرده، تخطی‌ناپذیر است و وقایع جهان طبق خواست پروردگار اتفاق می‌افتند.

هیچ چیز نمی‌تواند مقدمه عشق الهی باشد، زیرا خداوند از هر چیزی بی‌نیاز است و عشق او نیز مستغنی از هر مقدمه و عشق مجازی است. عشق به آیات الهی و به ویژه عشق به محمد و آل محمد (ص) مصداق عشق حقیقی است، در حالی که عشق‌های شهوانی و نفسانی منحرف‌کننده راه عشق الهی هستند.

حدیث «کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف» از نظر سندی صحیح نیست. با این حال، اگر فرض کنیم از ناحیه قدسی صادر شده باشد، جزو احادیث متشابه محسوب می‌شود. این حدیث بیانگر احسان بزرگ خداوند به خلایق است که همان معرفت بخشیدن به وجود بی‌نهایت اوست، چرا که خدا از هر جهت بی‌نیاز است.

خداوند خود را با صفاتی چون «واحد»، «احد»، «رحمن»، «رحیم»، «عالم الغیب و الشهاده»، «قدوس»، «سلام»، «مؤمن»، «مهیمن»، «عزیز»، «جبار»، «متکبر»، «قیوم» و «علی» وصف کرده است. این صفات در آیات مختلف قرآن کریم ذکر شده‌اند و بیانگر عظمت و کمال پروردگار می‌باشند.