اخلاق و عرفان

خطبه همام، علی‌رغم بیان عظائم صفات اهل تقوا، تمام نکات مربوط به تقوا را شامل نمی‌شود. این خطبه به دلیل بیهوشی ناگهانی همام ناتمام ماند و امام علی (ع) فرصت نیافتند به چشمه‌های باطنی و خفیه تقوا بپردازند.

برنامه روزانه یک بنده موحد و مخلص باید شامل طلب یقین و عافیت از خداوند باشد. خطبه متقین و نامه امام علی (ع) به امام حسن (ع) در نهج البلاغه بهترین دستورالعمل‌ها برای وظایف بندگی در طول شبانه‌روز است. کسی که به مقام یقین برسد مغبوط است و مغبون نیست.

برای رهایی از خودارضایی به خدا پناه ببرید، او را بیشتر یاد کنید، دل و فکر خود را کنترل کرده و از تفکر به موضوعات مهیج جنسی خودداری کنید. چشم و گوش خود را در فضاهای حقیقی و مجازی کنترل کرده و از دوستان آلوده دوری کنید. به مطالعات دینی، دوری از بیکاری، یاد مرگ و تدبر در آیات بهشتی و جهنمی مداومت ورزید. همچنین از غذاهای مشکوک پرهیز کرده و برنامه ازدواج خود را جدی بگیرید.

لذت عبادت و اطاعت با علم خالصانه و عمل به آن حاصل می‌شود. علم بدون عمل، سودمند نیست و حتی می‌تواند باعث دوری از خدا شود. عالم حقیقی کسی است که اعمال صالحش از او سخن گوید، نه صرفا زبانش. برای رسیدن به این لذت، نیاز به عقل، رفق، شفقت، صبر و قناعت است.

برای در امان ماندن از شر افراد حسود و زیاده‌خواه که با تحریک دیگران و ایجاد شرارت موجب ناراحتی خانواده می‌شوند، توصیه می‌شود به ذکر و توسل به خداوند و اهل بیت (ع) روی آورید. همچنین از رفتارهایی که موجب تحریک این افراد می‌شود پرهیز کنید.

مقصود از مستی کلام، تأثیرپذیری عقل و دل از سخنان فاسد است که شیاطین با ترفندهای مختلف آن را ایجاد می‌کنند. سخنان خوب و حق، عقل و دل را مست نمی‌کنند، بلکه موجب بیداری و هدایت می‌شوند. مراقبت از عقل و دل در برابر سخنان فاسد لازم است، اما مستی ناشی از سخنان حق ایرادی ندارد و مطلوب است.

برای عاقبت‌بخیری و حفظ دین تا پایان عمر، باید با تمسک خالصانه به قرآن و عترت، خود را به خدا سپرد و بر محاسبه استمرار داشت. ارتباط با نیکان و دوری از بدان، پرهیز از میادین گناه، مداومت بر قرائت قرآن و سوره کهف، و انس با صحیفه سجادیه از راهکارهای مهم هستند.

برای درمان وسواس فکری که باعث آزار شدید می‌شود، مشاوره با طبیب مجرب روح و روان دینی ضروری است. راهکارهای پیشنهادی شامل توصیه‌های عمومی مانند سحرخیزی، تنفس عمیق، تغذیه سالم، ماساژ، استشمام عطرها، دود کردن اسپند و کندر، و تلاوت سوره‌های ناس و فلق است.