اخلاق و عرفان

علم و حکمت مراتبی دارد و برای رشد و ظهور آن، ابتدا باید به داشته‌ها عمل کرد تا توفیق ناداشته‌ها حاصل شود. مطالعهٔ قرآن و عترت، آبیاری دانه‌های علم و حکمت دل است و این‌گونه می‌توان به آن دسترسی یافت و بهره برد.

عارف کامل، حکیم نیز محسوب می‌شود و نور حکمت از او ساطع می‌گردد. معرفت، ریشهٔ ایمان و حکمت، روشنایی آن است. حضرت صادق (ع) حکمت را روشنایی معرفت و میراث تقوی و میوهٔ راستی دانسته‌اند و آن را نعمتی بزرگ برای دل معرفی کرده‌اند که نجات‌بخش است.

در حوزه انسانی، حکیم کسی است که به او حکمت عطا شده است.

تعیین وقت برای مردن یا شهید شدن و نذر کردن آن، در سیره و سنت یافت نشده است. بهترین راهبرد، رضا به قضای الهی و تسلیم امر اوست. تمنای شهادت مطلوب است اما تعیین وقت آن مطلوب نیست و نباید در آن نفع شخصی منظور شود.

افزایش عقل با مطالعه ممکن است، اما متن ارائه شده به این پرسش پاسخ نمی‌دهد و در عوض به موضوع تعریف خواب می‌پردازد. طبق شواهد قرآنی و روایی، نمی‌توان گفت خواب را مطلقا نباید به کسی گفت؛ تعریف خواب برای افراد نااهل و حسود مضر است، اما برای ناصح و عالم اشکالی ندارد.

نمی‌توان گفت خواب را مطلقا نباید به کسی گفت؛ شواهد قرآنی و روایی خلاف آن را اثبات می‌کند، هرچند ملاحظاتی وجود دارد. تعریف خواب برای افراد نااهل، حسود و کم‌خرد مضر است، اما برای ناصح و عالم اشکالی ندارد و حتی در مواردی توصیه شده است. خواب‌های ناخوشایند را نباید تعریف کرد و بهتر است نماز خواند.

دعای هشتم صحیفه سجادیه راهنمای خوبی برای مومنان جهت زدودن موانع معنوی و رهایی از مکاره و صفات ناپسند است. همچنین، مراجعه به مباحث سیر و سلوک عرفانی از منظر قرآن و عترت می‌تواند در رسیدن به رشد معنوی و رسیدن به سر منزل مقصود مفید باشد.

تفکر در خلقت خداوند، راهی برای کشف آیات الهی و گشودن دریچه‌های دل به نور معرفت است. عظمت خلقت، خود آیه‌ای از جانب خالق است و تأمل در آن، سیر و سلوکی در مسیر شناخت خداوند محسوب می‌شود.

امام حسین (ع) با حضورشان به اماکن قداست می‌بخشیدند، نه اینکه اماکن به ایشان امتیازی بدهند. تبعیت از امام شهید باید به اطاعت از امام حی زمان منجر شود، زیرا هر امام، وارث امامان قبلی است و انکار امام زمان، به معنای خروج از اطاعت امامان پیشین است.

مشغله‌های زندگی مانع ذکر و یاد الهی نیستند، بلکه رویارویی با مشکلات خود کلاس معرفتی است و اعمال ما تفسیر آیات الهی است. برکت با اوقات فراغت اشتباه گرفته نشود؛ ذکر در قالب اعمال نیز جلوه دارد و هیچ چیز نمی‌تواند مانع یاد خدا باشد.

محبت الهی باید ساختاری بی‌نظیر داشته باشد و با محبت به خلایق متفاوت باشد؛ خاموشی محبت اغیار، بی‌میلی به دنیا، زهد و ورع از نشانه‌های آن است. محبت اهل بیت (ع) راهی به سوی محبت الهی است و ابراز آن باید متناسب با شأن ایشان باشد.

معرفتی که از دل اهل تقوا صادر می‌شود، چه با مشاهده و استفاده از حواس باشد و چه به غیر آن، از ارزشمندترین پدیده‌های عالم خواهد بود. این معرفت، حدس و گمان صرف نیست.

معرفت واقعی با انتشار علوم و معارف در دل، زبان و عمل شخص عارف همراه است. همچنین، تجلی حیات تقوایی، تقویت عشق و محبت، صلابت اخلاق، رضا به قضای الهی و ثبات ذکر الهی از نشانه‌های معرفت حقیقی هستند.

نزدیکان اهل بیت (ع) مانند حضرت ابوالفضل (ع) و حضرت زینب (س) نیز به مقام عصمت رسیده‌اند. این افراد به دلیل نزدیکی به درخت نبوت و پاکی ذاتشان، شایستهٔ این مقام والا هستند.

انسان‌های عادی می‌توانند گناه نکنند، زیرا خداوند هیچ‌کس را جز به اندازهٔ توانایی‌اش تکلیف نمی‌کند و قدرت مقاومت در برابر گناه را به انسان‌ها بخشیده است. هر انسانی می‌تواند با بندگی واقعی خدا، از هر گناهی دوری گزیند و این توانایی در او قرار داده شده است.

برای کاهش حضور شیطان هنگام ارتباط با خدا، باید دل را از حب دنیا و آرزوهای حقیر پاک کرد و با ذکر الهی، نماز، قرآن و مناجات، آن را به ناامنی برای شیطان تبدیل نمود. تقوا بهترین ابزار برای ایجاد خلوتی والا با معبود است.

دعا کردن برای افراد بدحجاب و گنهکار زمانی مؤثر و مفید است که هنوز ایمانی در دل آن‌ها وجود داشته باشد. در چنین شرایطی، دعا می‌تواند به هدایت و اصلاح آن‌ها کمک کند.

اگر به فردی که بدحجاب است تذکر دادید و گوش نکرد، باز هم او را نصیحت کنید و به یاد آخرت، بهشت و جهنم بیندازید. اگر از هدایت او مایوس شدید، به درگاه خداوند دعا کنید و بگویید: «خدایا من نصیحت کردم نپذیرفت، تو خود بهترین حکم کننده هستی».

با ارتباط خالصانه به شجرهٔ محمدی (ص) و پیروی از سیرهٔ پیامبر (ص) می‌توان تا حدودی به کمال رسید و شبیه ایشان شد، همانطور که خاک جذب ریشه شده و به اوج شاخ و برگ درخت تبدیل می‌شود. این امر اشاره‌ای به آیهٔ «لقد کان لکم فی رسول الله أسوه حسنه» دارد.

برای خودسازی در میان اجتماع، باید به جهاز تقوا مجهز شد. تقوا انسان را در مسیر الهی هدایت می‌کند و باعث می‌شود حتی اگر در میان غافلان باشد، از ذاکران نوشته شود و از غفلت دور بماند. تحصیل همزمان در دو رشته در صورتی که به وظایف اصلی لطمه نزند، اشکالی ندارد.