اخلاق و عرفان

توکل به معنای زدودن کامل شرک از دل و پذیرش خداوند به عنوان سرپرست و وکیل مطلق است. این مرتبه از یقین، باعث می‌شود انسان هیچ ترس و واهمه‌ای در پیشبرد امور نداشته باشد، زیرا می‌داند که قدرت اول و آخر، معبود و حاکم حقیقی اوست و هر امری با اراده او میسر می‌شود.

در روزهای پایانی عمر، اولویت با ادای واجبات فوت شده و سپس انجام احسن آنهاست. باید با حالت توبه و انابه، تطهیر مال و دل، تنظیم وصیت‌نامه، و توسل به معصومین (ع) خود را آماده سفر آخرت کرد و تسلیم کامل خدا بود.

صراط مستقیم، امن‌ترین و کوتاه‌ترین راه به سوی دیدار الهی است که به زبان ساده، همان پیروی از قرآن و عترت (اهل بیت علیهم السلام) می‌باشد. حرکت در این جاده با محبت و تبعیت از فرامین آنها، ما را به رضوان الهی می‌رساند و از راه‌های انحرافی مصون می‌دارد.

برای انجام عبادات صحیح و خالص، باید بر اخلاص عمل، ادای واجبات و مستحبات، و پرهیز از ریا و خودنمایی تمرکز کرد. حضرت صادق (ع) فرمودند که پایه بندگی، انجام وظایف دینی است و بهترین عبادت، عبادتی است که امن، خالص و دائم باشد. مسلمانان گذشته به فرایض اهمیت بیشتری می‌دادند تا فضائل، زیرا جسد بدون روح قوامی ندارد.

برای پیروزی بر افکار و نفس اماره، باید آن را تربیت کرده و کنترل نمود، زیرا نفس سرکش مانند مار و عقرب است. یاد خدا، ذکر معاد، توجه به موعظات و پرهیز از دنیا از راه‌های کنترل نفس اماره است.

تبری باید خالصانه و محض رضای خدا انجام شود و نباید ابزاری برای کینه‌افزایی یا تخریب اتحاد باشد. تبری ناشیانه ارزش خود را از دست می‌دهد و ممکن است باعث انحراف یا تثبیت ضلالت مخالفان شود. تولی و تبری باید تابع سیره نبوی و علوی باشد.

هر صفت کریهی سمی کشنده است و میزان تأثیر آن به میزان پلیدی و تبعیت فرد از نفس و شیطان بستگی دارد. بدحجابی، کم‌اعتنایی به نماز، حسادت و بدزبانی نیز مانند خوردن طعام از بخیل و لئیم، ثمرات ناخوشایند دارند و طعام را زهرآلود کرده و میهمان را به سم خود آلوده می‌کنند.

اشتیاق ناگهانی به عبادت، زمانی رخ می‌دهد که انسان نسیم دعوت سبحانی را درک کند. این حالت، نشانه‌ای از کشف حجاب و تحول در بندگی خداست و فرصتی طلایی برای رسیدن به مقام قرب الهی محسوب می‌شود. در چنین مواقعی، باید دل را به خدا سپرد و به آنچه رضای اوست، همت گماشت.

عیدی معرفتی در آستانه عید فطر، دعایی است که در آن از خداوند طلب می‌کنیم که به بندگی‌اش مفتخر شویم، هر شب را لیله القدر قرار دهد، لباس رمضانیت را از وجودمان باز نگیرد، عطش محبتش را بیفزاید و به صف بندگان راستینش بپیوندیم. همچنین درخواست می‌شود که به ذات الهی وابسته شویم و این وابستگی تشدید گردد.

شخص لئیم کسی است که نه خود می‌خورد و نه به دیگری می‌بخشد. این تعریف از روایتی از پیامبر (ص) نقل شده است. خصوصیات باطنی لئیم شامل قساوت قلب، بی‌انصافی و بی‌مروتی، میل به خیانت، بدی در برابر نیکی، حرص، بی‌عاری و بی‌حیایی است.

نشانه‌های پذیرش دعاها و اتصالات معنوی در شب قدر، شامل حرارت و شیرینی بندگی خدا، میل بیشتر به انجام اعمال نیک، شدیدتر شدن تنفر از گناهان، نرمی قلب، رغبت به خلوت با خالق، کم‌رنگ شدن لذات دنیوی و افزایش معرفت و خشوع است.

صبر در مشکلات زندگی، به شرطی که مانع تلاش برای رفع آن‌ها نشود، حسن انجام وظیفه است و می‌تواند اجر اخروی داشته باشد. تحمل درد دندان، دلیلی برای عدم جستجوی تسکین آن نیست. در مورد مشکلات زندگی مانند اعتیاد همسر، باید در جهت رفع آن کوشید و در صورت عدم امکان، با مشورت تصمیم گرفت. هر عملی که به نیت قرب الهی انجام شود، ماجور است.

تقویت صبر با توکل به خداوند حلیم و درک این حقیقت که خلایق پای میز امتحان الهی هستند، حاصل می‌شود. صبر، آشکارکنندهٔ صفات نیکو و نورانیت باطن است، در حالی که جزع، ضعف، تیرگی و اضطراب قلب را نمایان می‌سازد. پذیرش تلخی‌ها با خضوع و تسلیم، شرط اصلی صبر است.

فراز «وابدا به اولا ثم الثانی والثالث» در زیارت عاشورا به سه خلیفه تطبیق داده نمی‌شود و نباید آن را دست‌آویزی برای لعن عمومی قرار داد. شیعیان باید سیاستمدار باشند و از جری کردن مخالفان پرهیز کنند، زیرا دشمن‌تراشی خودزنی جاهلانه است و ممکن است مانع هدایت دیگران شود.

فرقه‌هایی که با لعن و ناسزاگویی به مقدسات اهل سنت، سعی در ایجاد اختلاف بین شیعه و سنی دارند، توسط کشورهای بیگانه حمایت می‌شوند. رهبران این گروه‌ها با ادعای مرجعیت دینی، مردم را فریب می‌دهند. برخورد با این افراد و حامیان سرسختشان باید با بصیرت و دوری از جهل باشد، زیرا جهل، عالم بی‌عقل را می‌کشد.

ریزش گناهان به معنای اسقاط تکالیف نیست و حق الناس از جمله دیونی است که باید ادا شود. در صورت ناتوانی از اداء، باید از خداوند طلب یاری کرد و از او خواست که مظالم عباد را از جانب ما جبران نماید.

ذکرهای با عدد مشخص و حروف ابجد را تنها حضرات معصومین (ع) به علم جفر مسلطند و هر کس غیر از ایشان تجویز کند، ذاکر را به زحمت می‌اندازد. تنها باید به اذکار ماثور توصیه شده از سوی معصومین عمل کرد، زیرا ایشان حقیقت ذکر و اسماء حسنای الهی هستند و به اسرار و آثار اذکار عالمند.

تمام جنود عقل، که همان مکارم اخلاق هستند، در مخزن دل حضور دارند. با برقراری ارتباط دل با آن‌ها و انتخابشان، می‌توان به آن‌ها دست یافت و جان را با آن‌ها عجین نمود. حقیقت ایمان، مکارم اخلاق را در جان نشانده و بارور می‌کند.

علم قرآنی و عترتی، حقیقت دانش عالم هستی است و مذاکره آن، علم شهرالنبی محسوب می‌شود. طلب علم شامل تقوا، یقین، معرفت نفس و معرفت رب است. علمی که با اخلاص همراه نباشد، مورد نکوهش است؛ زیرا علم ساعه نیازمند عمل طولانی است و عالم بی‌عمل مورد عقوبت الهی قرار می‌گیرد.