قرآن و تفسیر

واژهٔ «مثل» در نگاه قرآنی می‌تواند معانی متعددی از جمله شبه، نظیر، شکل، هم‌کیف، هم‌کم، هم‌جوهر، همسان، هم‌صفت و مساوی را در بر بگیرد. به طور کلی، این واژه برای کمک به تفهیم یک حقیقت خاص در قبال موضوع خویش به کار می‌رود.

ولایت معصومین علیهم السلام به اذن و اجازت پروردگار متعال است و به ولایت خدا برمی‌گردد، نه به صورت مستقل. آیهٔ سورهٔ زمر به پرستش بت‌ها توسط مشرکان اشاره دارد که دلیلشان را قربت به خدا می‌دانستند، اما در توسل، منبع توسل پرستش نمی‌شود و این دو با هم متفاوتند.

آیه ۱۳ سوره حجرات بیان می‌کند که همه انسان‌ها از یک اصل مشترک آفریده شده‌اند و تفاوت‌هایشان برای شناخت متقابل است، نه برتری. ملاک برتری نزد خداوند، تقواست، نه نژاد یا قومیت. این آیه با نظام احسن خلقت همخوانی دارد، زیرا تفاوت‌ها پس از تجهیز به اختیار و امکان گزینش ایجاد شده و زیبایی و قبح انتخاب‌ها، درجات و مراتب وجودی را شکل داده است.

آیات قرآن کریم، از جمله اعراف ۱۸۰ که می‌فرماید خدا را به نام‌های نیکش بخوانید و کسانی را که در نام‌های او تحریف می‌کنند رها کنید، و مائده ۳۵ که مؤمنان را به طلب وسیله برای تقرب به خدا امر می‌کند، و نساء ۶۴ که اطاعت از رسول را به اذن خدا می‌داند، همگی بر مشروعیت توسل و لزوم طلب وسیله برای تقرب به خداوند دلالت دارند و هیچ آیه‌ای با این موضوع مخالفت ندارد.

عبارت «و اتممناها بعشر» نشان‌دهندهٔ تکمیل وعده الهی است، نه تغییر آن. عدم اجابت دعاها نیز به معنای بدا در وعده الهی نیست، بلکه به دلیل عدم تحقق شروط لازم برای اجابت دعا است. ظهور امام زمان (عج) نیز مطابق اراده الهی و امری غیبی است و ارتباطی با تحلیل‌های انسانی ندارد.

آیه ۵۰ سوره احزاب به امتیاز ویژه پیامبر اسلام (ص) اشاره دارد که ازدواج با زنانی که خود را بدون مهر به ایشان می‌بخشند، برای ایشان حلال است. این حکم مختص پیامبر (ص) بوده و برای سایر مؤمنان، شرط تحقق نکاح تعیین مهر است.

برای بهره‌مندی از خزائن الهی و علوم غیبی، باید به تداوم پاکی جسم و جان، مراقبات رحمانی، تمسک خالصانه به قرآن و عترت، تجهیز کامل به عقل و جنودش، و استفاده از راههای میانبر مانند یقین، حکمت، طلب رضا، تقویت ایمان و تقوا پرداخت. دعاهایی مانند دعای بیستم صحیفه سجادیه و دعای سمات نیز راهگشا هستند.

اضافه شدن «روح» به خدا در آیهٔ «و نفخت فیه من روحی» اضافهٔ تشریفی و اکرامی است. این روح، مخلوق و برگزیدهٔ خداست که در جان حضرت آدم دمیده شد، همان‌گونه که کعبه «بیت الله» و ابراهیم «خلیل الله» نامیده شده‌اند.

سوره توحید، به ویژه آیه "قل هو الله أحد"، به حقیقت کمال اخلاص و نفی صفات از ذات الهی اشاره دارد. احد به معنای نه زاده و نه زاینده است که شامل صفات نیز می‌شود. فهم ما از صفات الهی، خارج از ذات اوست و تحدید و مرزبندی قوه فاهمه را در بر دارد که ذات بی‌مثال از آن منزه است.

نمایشگر زمان» به امری اشاره دارد که زمان را نشان می‌دهد، مانند هلال ماه که اوقات را برای مردم تعیین می‌کند. حقیقت زمان با نمایشگر آن متفاوت است، اما امکان تجمیع آنها فراهم است. امام مهدی (عج) ظرف تجلی علم الهی هستند که زمان و مکان دو مؤلفه اصلی آن را تشکیل می‌دهند.

نسبت دادن اسماء حسنی الهی به معصومین علیهم السلام شرک محسوب نمی‌شود، زیرا معصومین مصداق حقیقی این اسماء هستند و خودشان مختص پروردگار متعال می‌باشند. ما با این اسماء خدا را می‌خوانیم، نه خود معصومین را. اختصاص اسماء حسنی به خدا، موجودیت خارجی آنها را انکار نمی‌کند.

آیه نور به بیان حقایق فوق آسمانی با زیباترین تمثیلی که به فهم و فقه آدمی قابل درک باشد می‌پردازد. قسمت «یکاد زیتها یضیء» به جوشش و ظهور علوم ربانی از جان اهل بیت محمدی (ص) بدون هیچ واسطه و مانعی اشاره دارد، به طوری که تلألؤ حقایق رحمانی از جان پاکترین خلق عالم به سهولت تام و روشنی تمام صورت می‌گیرد.

برای اثبات اینکه علم مورد نیاز تمام مخلوقات و محبت‌های بین آنها از امامان معصوم علیهم السلام سرچشمه می‌گیرد، می‌توان به آیات قرآن استناد کرد. آیه ۱۲ سوره یس که می‌فرماید «و کل شیء أحصیناه فی إمام مبین» و آیه ۴۳ سوره نحل که امر به پرسش از اهل ذکر می‌کند، از جمله آیاتی هستند که می‌توانند در این اثبات به کار روند.

دستور خداوند به فرستادن درود بر پیامبر در آیه ۵۶ سوره احزاب آمده است: «إن الله و ملائکته یصلون علی النبی یا أیها الذین آمنوا صلوا علیه و سلموا تسلیما». این آیه مؤمنان را به درود فرستادن و سلام دادن بر پیامبر امر می‌کند. همچنین در قرآن نمونه‌هایی از سلام و صلوات بر حضرت ابراهیم و دیگر انبیاء عظام ذکر شده است.

مراد از «ارض» در آیه شریفه «وأورثنا الأرض نتبوأ من الجنه حیث نشاء» (زمر، ۷۴) بهشت است، زیرا بهشت نیز زمین و آسمان خاص خود را دارد. با این حال، زمین عالم دنیا نیز از دارایی‌های اهل بیت (ع) است و مستضعفان وارث آن خواهند شد.

مصادیق سابقون در قرآن شامل رسولان الهی، اهل بیت (ع) و شیعیان می‌شود. آیاتی مانند «والسابقون السابقون» به این گروه اشاره دارند، اما این آیات مستقیما به موضوع رجعت نمی‌پردازند و ارتباطی با ۳۱۳ نفر رجعت‌کننده ندارند.

قرآن کریم در آیات متعددی به شیوه‌های سخن گفتن اشاره دارد، از جمله «قولوا قولا لینا»، «قولوا قولا سدیدا» و «قولوا لا اله الا الله تفلحون». این آیات هدایتگر انسان به سوی گفتار حق و پرهیز از لغو و بیهوده‌گویی است.

عذاب آویزان شدن از مو و سایر عذاب‌های ذکر شده برای زنانی که موی خود را به نامحرم نشان می‌دهند، مستقیما در قرآن نیامده و منبع آن روایات است. این عذاب‌ها نتیجهٔ اعمالی چون بی‌توجهی به حجاب، آزار شوهر، عدم رعایت پاکیزگی و غسل، سبک شمردن نماز، زنا، خودنمایی، سخن‌چینی و دروغگویی است. در مقابل، رضایت شوهر برای زن بسیار ارزشمند است.

چهارده معصوم علیهم السلام در ابتدا خلقت برابر دیگران بودند، اما به خاطر حسن بندگی الهی، درجاتشان بالا رفت. پیامبر اسلام به مقام دریافت وحی و معراج رسید و ائمه ابواب شهر علم او شدند، لذا ولایتشان، ولایت الله گشت.

بله، بهشت حضرت آدم علیه السلام بهشتی از بهشت‌های دنیا بود، نه بهشت اخروی. این بهشت دنیوی دارای خورشید و ماه بود و اگر از بهشت‌های اخروی محسوب می‌شد، حضرت آدم و حوا هرگز از آن خارج نمی‌شدند.