کلام و عقاید

بر اساس آیات قرآن، فرمان سجده تنها برای حضرت آدم علیه‌السلام صادر شد و حوا بعدا از نفس آدم خلق شد. بنابراین، فرشتگان فقط بر حضرت آدم سجده کردند و ابلیس از روی تکبر سجده نکرد.

عبارت «خداوند وجه خود را در راس انسان قرار داده» صحیح نیست و قابل توجیه و تأویل نمی‌باشد. تنها می‌توان گفت که راس و چهرهٔ انسان پاک و متعالی می‌تواند به صحیفهٔ اسماء حسنای الهی تبدیل شود و نقوش نام‌های زیبای الهی از جمال انسان متکامل جلوه‌گر گردد.

چهارده معصوم علیهم السلام در ابتدا خلقت برابر دیگران بودند، اما به خاطر حسن بندگی الهی، درجاتشان بالا رفت. پیامبر اسلام به مقام دریافت وحی و معراج رسید و ائمه ابواب شهر علم او شدند، لذا ولایتشان، ولایت الله گشت.

حضرت آدم (ع) در بهشت دنیوی سکونت داشت و آن جایگاه می‌توانست پایتخت رهبری زمین باشد. بنابراین، سکونت او در بهشت منافاتی با جایگاه خلافت او در زمین ندارد.

فرشتگان پیش از خلقت انسان، از فساد و خونریزی او خبر نداشتند، بلکه اعمال مفسدانه نسناس‌ها و اجانین پیشین را که در زمین زندگی می‌کردند، با خلقت جدید قیاس می‌کردند و تصور می‌کردند انسان نیز مانند آن‌ها خواهد بود.

حکمت بیان «بأسماء هؤلاء» (اسماء حسنی الهی که همان ائمه علیهم السلام هستند) در خلقت انسان این بود که فرشتگان با اطلاع از مقام ایشان، پذیرفتند که انسان با وجود فساد و خونریزی، شایسته خلافت الهی است. فرشتگان در ابتدا انسان را با موجودات مفسد پیشین قیاس می‌کردند، اما با علم به مقام ائمه، متوجه شدند که از نسل آدم انسان‌های شایسته‌ای ظهور خواهند کرد.

وجود امام برای متمردان به معنای افزایش عذاب نیست، بلکه فرصتی برای بهره‌مندی از نعمت حضور اوست، مگر آنکه قلبشان مختوم شده باشد. نزول فوری عذاب، تعجیل در جزای عمل است و امهال ظالمان به معنای فرصت بهره‌مندی از شرایط و نعمت حضور امام است، نه صرف استدراج. خداوند در قرآن به موارد امهال و بازگشت به سوی حق اشاره کرده است.

تمام انسان‌ها، حتی شهیدان، قبض روح می‌شوند و حیات ویژه‌ای نزد خدا دارند. رجعت به معنای بازسازی جسم و زنده شدن مردگان است و ربطی به ماندگاری جسم یا عدم قبض روح ندارد. خداوند متعال خود قبض روح امام حسین (ع) را بر عهده گرفت و ارواح طیبه عترت عصمت و طهارت نیز قبض روح شده‌اند.

در بهشت هیچ مکروه و زشتی وجود ندارد و بهشت کلاس امتحان نیست، بلکه محفل پذیرایی از مؤمنان است. مؤمنان در بهشت هر جا را بخواهند منزلگاه خود قرار می‌دهند و این همان تحقق وعده الهی است.

منکران ولایت و مبغضان حجج الهی مخلد در جهنم بوده و بوی بهشت را استشمام نخواهند کرد. بهشت دارای طبقات و درجات مختلف است و شرط رفافت و قرابت با حجج الهی، هماهنگی دل، زبان و عمل در محبت و مودت آنهاست. بهشتیان به منازل شیعیان می‌نگرند، همان‌گونه که آدمی به ستارگان آسمان می‌نگرد.

اگر حجت خدا از زمین برداشته شود، مشیت و اراده الهی بر عقوبت ظالمان و کافران تعجیل می‌یابد، اما این به معنای سلب اختیار از بندگان نیست. اطاعت از اوامر الهی خواستهٔ رضایی خداست که در دایرهٔ اختیار آدمی به ارادهٔ عزم در برابر ارادهٔ حتمی الهی برمی‌گردد. تأخیر در عقوبت در زمان حضور اهل بیت (ع) و تعجیل در فقدان امام، به ارادهٔ حتمی الهی برمی‌گردد.

وجود امام خیر و برکت برای اهل عالم است و تا زمانی که امام در میان ماست، خداوند عذاب را از اهل زمین برمی‌دارد و به اهل معاصی مهلت می‌دهد. اما این مهلت برای کافران جز زیان نخواهد بود، زیرا عدم بهره‌مندی از نعمت حضور امام کفران نعمت است.

عنوان «اولوا الامر» مختص معصومین (ع) است و به هیچ کس، حتی بالتبع، اذن تصرف داده نشده است. شیعیان و نایبان تنها تحت اولوا الالباب قرار می‌گیرند و استفاده از القاب مخصوصه نوعی تصرف محسوب می‌شود و هر کسی باید جایگاه خود را بشناسد.

اسماء الهی به اسم مکنون و اسماء ظهوری تقسیم می‌شوند که الله، تبارک و تعالی امهات اسماء ظهوری را تشکیل می‌دهند. تقسیم اسماء به جلالی و جمالی نظر برخی فلاسفه و اصولیون است. اسم الله، رحمن و رحیم از اسماء حسنای الهی هستند و حقیقتشان حضرات معصومین است، نه مسمی؛ اسماء به مسمی اشاره دارند.

بقا زمانی معنا می‌یابد که امتدادی، چه مکانی و چه زمانی، تصور شود و جایگاه آن در مرتبهٔ بعد از نشئات زمان و مکان است. اسم مبارک «الباقی» برای بقای موجودات در بسترهای زمان و مکان و عوالم فتق آفریده شده است. آفریده‌های قبل از آن به زمان و مکان و فتق موجودیت ندارند تا نیازی به بقا داشته باشند؛ حفظ موجودیتشان به مشیت و ارادهٔ اولیه پروردگار قادر و متعال می‌باشد.

عبادت تکوینی به معنای نفس آفرینش و جان مخلوقات است که سامانه ثابت و دائمی عبادت و بندگی است و ربطی به اعمال و آداب خاص عبادی ندارد. عبادت تشریعی نیازمند عمل به تکالیف و وظایف الهی است و ریا یا ناخالصی در آن اعتبار ندارد و منجر به شرک و عقاب می‌شود.

محبت اهل بیت بدون پذیرش ولایت، اگر خالص باشد، راه هدایت را برای فرد می‌گشاید و ممکن است در ثانیه آخر زندگی به شهادتین و اقرار به ولایت ائمه اطهار (ع) و تصدیق قرآن منجر شود. محبت باید در میدان عمل به اثبات برسد، زیرا میدان نظر لازم است اما کافی نیست.

ادعای اینکه عتاب حضرت موسی به هارون به دلیل انکار عبادت گوساله در نظام تکوین بوده، تهمتی آشکار به خدا و رسولان است. نظام تکوین بر توحید استوار است و شرک تکوینی وجود ندارد. اذن الهی به تحقق افعال اختیاری مخلوقات تعلق می‌گیرد، نه به خود شرک. پرستش گوساله در نظام تشریع و به اذن الهی برای تحقق اراده قوم بنی اسرائیل رخ داد، نه اینکه خود شرک در نظام تکوین جایز باشد.

استدلال برخی عرفا که موجودات را بی‌اساس و دارای استقلال موهوم می‌دانند، موجه نیست. این تصور از مقایسه نادرست وجود خالق و مخلوق و داشتن تصویری مادی از خدا ناشی می‌شود. در حالی که مخلوقات الهی دارای وجود حقیقی هستند و وجود خدا از هرگونه وصف و مقایسه‌ای فراتر است و مزاحمتی برای وجود لایتناهی او ایجاد نمی‌کند.

آیه «ءاتی الرحمن عبدا» بیانگر این حقیقت است که هیچ مخلوقی، اعم از نیکوکار یا بدکار، نمی‌تواند از دایره بندگی و حکومت الهی خارج شود. همه موجودات در ذات خود بنده محض خدا هستند، اما انسان‌های مختار باید با حسن اختیار خود، بندگی‌شان را اثبات کنند. این آیه به این معنا نیست که کافر با سجده بر بت، به خدا سجده می‌کند، بلکه نشان می‌دهد که همه در نهایت تحت سلطنت الهی قرار دارند.