کلام و عقاید

عقل یکی است و تفکیک آن به نظری و عملی در آموزه‌های دینی دیده نشده است. عقاید، شاکله و ساختار روحانی انسان را متحول می‌سازند و هویت او را شکل می‌دهند؛ عمل نیز می‌تواند روحانی و مادی باشد و بدون روحانیت ارزشی ندارد.

معرفت دینی زمانی با عین دین منطبق می‌شود که در جادهٔ صراط مستقیم معرفت حرکت کنیم. تفکیک دین خالص از ادراکات فلسفی و کلامی، و همچنین تمایز بین دین و فلسفهٔ اسلامی یا فلسفهٔ مسلمین، به این انطباق بستگی دارد.

عدل الهی قامتی فراتر از زمین و آسمان دارد و پیرتر از سن شیعیان است. عدل صرفا به عدم ظلم تفسیر نمی‌شود، بلکه به معنای نظام بدون عیب و نقص و حکمت است و از نظام خلقت حکایت می‌کند. خدای یکتا خود به عدلش گواهی داده و عدل از اصول عقاید فرشتگان و تمام انبیاء است و هیچ انحصاری برای شیعه ندارد.

عدل الهی ریشهٔ آسمانی دارد و از اسماء حسنای الهی است که قبل از خلقت عالم تجلی داشته است. عدل از توحید جوانه زده و بستری برای حیات گشته و انحصاری برای شیعه ندارد. اعتقاد به عدل برای هر شخص با آفرینش او آغاز شده است.

دانشمندان شیعه با غور در آیات و احادیث به پنج اصل مادر در اصول دین دست یافته‌اند که توحید شاه اصل آن‌هاست. انکار توحید، پذیرش چهار اصل دیگر را بی‌ارزش می‌کند. این پنج اصل، رگ‌های حیات بنیان حیات آدمی را تشکیل می‌دهند و آسیب به هر کدام، عبودیت را منهدم می‌سازد. آیات صریح قرآنی نیز به اصل بودن این پنج اصل اذعان دارد.

قضای الهی حکمی است که در انتظار امضای الهی است و دعا می‌تواند آن را رد کند. بداء به معنای ظهور امر الهی با تغییر یا تثبیت است و در مورد چیزی است که هنوز وجود خارجی ندارد؛ پس از درک وجود خارجی، بداء برای خدا نباشد و خدا هر چه می‌خواهد می‌کند.

خداوند دو اراده دارد: اراده حتمی که تحققش مشروط به هیچ شرطی نیست و اراده عزمی که تحققش مشروط به اختیار مخلوق است. نهی خداوند و خواست او، یا امر او و عدم خواست او، نشان‌دهنده این دو نوع اراده است که در داستان آدم و ابراهیم به وضوح دیده می‌شود.

مشیت الهی آغاز و تابش اولیه نور علم خداست که باعث حرکت، رشد و آفرینش می‌شود و اگر پایان نپذیرد، آفریده معدوم خواهد شد. اراده، تابش ثانویه نور خدا و کشف حجاب از جمال مشیت است که به معنای عزم بر انجام آن مشیت می‌باشد.

علم الهی به معنای آشکار کردن علم ذات لایزال اوست، نه اینکه خدا بعدا چیزی را بداند و آگاه شود. ظهور علم الهی دارای مراتبی است و تا اراده نکند، علمش برای دیگران آشکار نمی‌شود. خدا بالاتر از دانایی است و علم او از اسماء حسنای الهی است و چیزی از او پنهان نیست.

تفسیر و تاویل آیات قرآن تنها از طریق خدا و راسخان در علم ممکن است. هرگونه اظهار نظر از سوی دیگران، ورود به شبهات و تحریف معانی و تاویلات آن محسوب می‌شود. تفسیر به رای محکوم است و شیعه در حکم اولوالالباب قرار دارد که به هدایت الهی، حقایق را درک می‌کنند.

در حدیث جنود عقل و جهل، به جهل وعدهٔ عدم تخلف داده نشده، بلکه خداوند او را به خروج از رحمت در صورت نافرمانی تهدید کرده است. قوای جهل، اگرچه ضد قوای عقل هستند، اما اگر تحت کنترل الهی قرار گیرند، می‌توانند در مسیر اطاعت و بندگی خدا به کار روند و نقش مثبتی ایفا کنند.

پیشرفت علمی زمانی حکیمانه خواهد بود که علم تابع عقل باشد؛ در غیر این صورت، هر گونه پیشرفت علمی بر جهل خواهد افزود. علمی که بجای خیر، اسباب شر شده، مانند پیشرفت پزشکی که بر امراض افزوده یا تکنولوژی‌هایی که بر رنج بشر افزوده‌اند، مصداق طاغوت است.

عقل فعال از منظر فلاسفه، به‌ویژه افلاطونیان، ارسطوییان و مشائیان، دارای اشکالات اساسی است و نمی‌تواند مبنای درستی برای توضیح مسائل باشد. اما در فرهنگ اهل بیت (ع)، عقل نخستین آفریدهٔ الهی است که هیچ موجودی از آن منقطع نیست، گرچه بهره‌مندی از آن متفاوت است.

عدم تحقق تمدن واقعی اسلامی پس از ۱۴۰۰ سال، نه به دلیل ضعف دین، بلکه ناشی از انحراف از دین و عدم اجرای احکام ناب آن است. در طول تاریخ، مخازن علم توسط منافقان حبس شده و در قرون اخیر، جهان اسلام تحت توطئه و رهبری نااهلان قرار گرفته است. پیشرفت علمی ایران در سال‌های اخیر قابل توجه است، اما فشارهای بین‌المللی مانع‌تراشی می‌کند. دین اسلام، دین علم است و خمودی علمی در جهان اسلام به دلیل دوری از آن بوده است.

عالم لوح و قلم، اداره ثبت اسناد رسمی خداوند است که احکام و دستورات الهی در آن ثبت می‌گردد. قلم به عنوان یکی از مخلوقات اولیه، مأمور ثبت وحی بر لوح بوده است. این دو می‌توانند به مراتب وجودی پیامبر اکرم (ص) نسبت داده شوند، به طوری که لوح به قلب و قلم به مغز ایشان تشبیه شده است. همچنین، لوح را می‌توان رسول خدا (ص) و قلم را امیرالمؤمنین (ع) دانست.

عدم تحقق تمدن واقعی اسلامی پس از ۱۴۰۰ سال، نه به دلیل ضعف دین، بلکه ناشی از انحراف از دین و عدم اجرای احکام ناب آن است. در طول تاریخ، مخازن علم توسط منافقان حبس شده و در قرون اخیر، جهان اسلام تحت توطئه و رهبری نااهلان قرار گرفته است. پیشرفت علمی ایران در سال‌های اخیر قابل توجه است، اما فشارهای بین‌المللی مانع‌تراشی می‌کند. دین اسلام، دین علم است و خمودی علمی در جهان اسلام به دلیل دوری از آن بوده است.

عالم لوح و قلم، ادارهٔ ثبت اسناد رسمی حق تعالی است. لوح و قلم دو شاخه از عظیم محمدی بوده و می‌توانند به مراتب وجودی حضرت محمد (ص) یا رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین (ع) نسبت داده شوند. لوح می‌تواند به قلب مبارک حضرت و قلم به مغز ایشان تشبیه شود.

شب و روز و تاریکی و روشنایی، هر دو آیهٔ خداوند متعال هستند و هر آیه ای نور است. روز زمینی زمانی است که خورشید همسایه ما رو به ما میکند و شب زمینی زمانی است که خورشید همسایه ما رخ از ما می پوشاند. شب و روز و ظلمت و نور، دو امر و دو خلق و دو پدیدهٔ مختلف و متفاوت از هم هستند.

اهانت نکردن به عقاید اهل سنت به معنای پذیرش آنها نیست. شیعه واقعی با سیره اهل بیت (ع) رفتار می‌کند و از بیان مطالب تحریک‌کننده که مانع پذیرش حق می‌شود، پرهیز می‌کند. برائت و تبری باید با فراست، فکر، تعقل و هدفمند باشد و قصد قربت داشته باشد، نه اینکه باعث تحریک و تهییج دیگران شود.