کلام و عقاید

خلود، برخلاف دائمیت حق که آغازی ندارد، آغازی دارد و بنابراین می‌تواند پایانی نیز داشته باشد. بهشت و جهنم تا زمان تبدیل زمین و آسمان‌ها به غیر آن دوام دارند. مرگ دروازهٔ آخرت است و قیامت کبری پس از برزخ رخ می‌دهد.

پیکر مادی آدم با مخلوطی از خاک و آب شور و شیرین آفریده شد. این نشان می‌دهد که خلقت آب پیش از انسان بوده و در فرایند آفرینش او نقش داشته است. این موضوع با خلقت انسان از خاک منافاتی ندارد، بلکه جزئیات بیشتری از فرایند آفرینش را بیان می‌کند.

ابلیس پیش از نافرمانی از سجده، خدا را به راستی عبادت می‌کرد و لقب عزازیل را داشت، اما حسد در باطن او وجود داشت که با فرمان سجده آشکار شد و عبادتش را تباه کرد. این نشان می‌دهد که نافرمانی از سجده، اولین گناه او نبود و سابقهٔ گناه در او وجود داشت.

طینت انسان، که از خاک و آب آفریده شده، با حقیقت وجودی او عجین است و تناسب آن با حقیقت، سرنوشت خوب یا بد را تعیین می‌کند. مؤمن از طینت علیین و کافر از طینت سجین خلق شده است؛ این تفاوت در طینت، مانع اختیار نیست، بلکه زمینهٔ سازگاری حقیقت انسان با سرنوشت خود را فراهم می‌آورد.

ابلیس پیش از آنکه ابلیس شود، در آسمان همراه ملائک بود و به دلیل شرافتش در فرمان سجده بر آدم شرکت داشت. حضور ملائک در زمین به معنای اقامت دائمی آنها در آنجا نیست، بلکه مانند مأموران ویژه الهی، مأموریت‌هایی را انجام می‌دادند. روایات نشان می‌دهد ابلیس تنها جن ساکن آسمان‌ها بوده است.

بهشت و دوزخ برزخی تا زمان برچیده شدن آسمان‌ها و زمین ادامه دارد و پس از آن، بهشت و دوزخ آخرت آغاز می‌شود که ابدی هستند. آیات سوره هود به بهشت و دوزخ برزخی اشاره دارند که مدتش تا پایان آسمان‌ها و زمین است، نه بهشت و دوزخ ابدی پس از قیامت.

از دیدگاه برخی، کمال اخلاص در توحید، نفی صفات از ذات است؛ زیرا صفات، شرح اسماء هستند و انتساب آنها به ذات، موجب شرک می‌شود. درک ما از صفات، همان مفاهیمی است که از اسماء یافته‌ایم و صفات، فعل و آیهٔ خدا هستند.

بهشت ذاتا محل آسایش و لذت است و توصیف آن به «بدون رنج» برای ملموس‌تر کردن نشاط و امنیت آن است. آیات قرآن نیز بر این بی‌رنجی تأکید دارند و هیچ سردرد یا زوال عقلی در آن وجود ندارد.

مقام فناء فی الله به معنای فانی شدن در ذات حق نیست، زیرا ذات حق ظرف هیچ چیزی واقع نمی‌شود و مقایسه مخلوق با خالق کفر است. فنا در اسماء حسنای الهی ممکن است، اما ذات حق حتی با اسماء حسنایش نیز قابل مقایسه نیست و هیچ شبیه و نظیری ندارد.

منظور از نقاط توحیدی، ارتباط و احاطهٔ کامل خداوند بر تمام موجودات است. خداوند بر هر ذره و آنچه بین ذرات است، تسلط و حکومت دارد و حائل بین هر موجود و هستی اوست، همان‌گونه که بین انسان و قلبش حائل است. این احاطه، نشان‌دهندهٔ توحید در خالقیت و ربوبیت است.

شفاعت پیامبر و امامان در روز قیامت با اذن الهی ممکن است و تنها شامل مؤمنان می‌شود. آیه ۴۸ سوره بقره به این نکته اشاره دارد که در آن روز کسی مجازات دیگری را نمی‌پذیرد و شفاعت یا غرامتی از کسی پذیرفته نمی‌شود، مگر به اذن خداوند. شفاعت بندگان خاص خدا، در واقع آیات شفاعت الهی هستند.

برای تحکیم ایمان هنگام مواجهه با عقاید مختلف و شبهات، باید از همراهی شیاطین انسی و جنی و نفس پرهیز کرد. اعتماد به خدا، مداومت بر قرآن و نماز شب، و زنده نگه داشتن یاد خدا در دل، به بازگشت آرامش و تقویت ایمان کمک می‌کند.

اینکه خداوند یگانه است نه از روی عدد، به معنای بی‌همتا و بی‌نظیر بودن اوست. هر چیزی که با عدد توصیف شود، محدود و جزئی از عالم هستی است، در حالی که خالق متعال منزه از این توصیفات و محدودیت‌هاست. سوره توحید به شرح این وحدانیت می‌پردازد.

تفاوت در ظهور صفات جمالیه و جلالیه خداوند در پیامبران و ائمه به رتبه و درجات آن‌ها ربطی ندارد و نمی‌توان غفلت جناب یحیی از جمال الهی را اتهام زد. رسول خدا (ص) و اهل بیت او، به دلیل علم بیشترشان، در خوف الهی از دیگران پیشی گرفته‌اند.

خوف واقعی در مبحث خوف و رجا، ترسی است که از علم و معرفت حاصل می‌شود و ناشی از عشق و ترس از فراق است، نه ترس از عذاب الهی. خوف، فرع علم است و موجب فرار از گناه می‌گردد، در حالی که رجاء، فرع یقین بوده و به طلب کردن منجر می‌شود. مؤمن همواره بین ترس از گذشته و آینده قرار دارد و حیات قلب با مرگ نفس حاصل می‌آید.

خداوند قادر است در برزخ به مؤمن جنسیتی غیر از اناثیت و ذکوریت ببخشد یا جنسیت‌های کثیر را در او جمع کند. هرچه مؤمن آرزو کند، خدا محقق می‌سازد. جنسیت تنها ابزاری در دستان روح است و خدا می‌تواند ابزارهای بی‌شماری در اختیار روح قرار دهد.

حکمت پاک الهی از مسیر معروفات راه تجلی می‌یابد، اما خداوند از هر طریقی اراده‌اش را محقق می‌سازد، حتی اگر با آتش، آتش دیگری را خاموش کند. اعمال و رفتار انسان می‌تواند اسباب بروز حکمت الهی باشد، اما مکروهات انسان به کراهت خود باقی است، هرچند عامل دفع خطری باشد.

بر اساس آیه ۳۸ سوره انعام، می‌توان استنباط کرد که تمام موجودات، از جمله حیوانات، رستاخیز دارند و حساب و کتاب خواهند داشت. در انسان با ایمان پنج نوع روح وجود دارد و اگر ایمان از او رحلت کند، روحش حیوانی می‌شود. بنابراین، می‌توان پیش‌بینی کرد که روح حیوانات با ارواح این‌گونه افراد در یک طبقه در برزخ قرار می‌گیرند.

امام زمان (عج) نشان درخشان ولایت تکوینی خداوند، ستاره دوازدهم اراده مطلق الهی و نمایشگر ولایت مطلقه الهی و آیت عظیم و اعظم الهی است.

ولایت تکوینی به این معناست که خداوند واحد، قهار، بی‌همتا، مقتدر، مرید و مقدر، موجودیت، بقا، اداره امور، رهبری ظاهری و باطنی، ارتباطات و تحولات عالم هستی را از آغاز تا انجام بر عهده دارد.