کلام و عقاید

وحدت صفات الهی در ذات، اگر به معنای قرار دادن صفت در برابر ذات باشد، شرک است. اسماء حسنای الهی از وحدت به کثرت می‌روند و ذات حق بزرگتر از آن است که با صفتی وصف شود. تکبیر به معنای نفی هر گونه صفتی است که ذات حق را وصف کند.

پیشرفت تکنولوژی غرب زمانی پاک و مفید است که عقل رهبر جان آدمی باشد؛ در غیر این صورت، قوهٔ نکرائی که به غلط عقل نامیده می‌شود، علم را در مسیر هلاکت قرار می‌دهد. این قوهٔ شیطانی که شبیه عقل است، منجر به بدبختی و فلاکت می‌شود، همانطور که در جامعهٔ امروزی شاهد آن هستیم.

پاکیزگی و پلیدی تنها با اطاعت از فرمان الهی تعریف می‌گردد و دوام حیات هر موجودی به ربانیت خداوند بستگی دارد. خداوند به موجودات اختیار داده است؛ اگر در مسیر اطاعت قرار گیرند پاک و اگر در خلاف آن حرکت کنند، پلید می‌شوند. پلیدی خوک ناشی از عدم اطاعت اوست و این وضعیت تا پایان عمرش ادامه می‌یابد، نه اینکه خدا به پلیدی او استمرار بخشد.

عقل به عنوان اولین مخلوق خدا، محبوب‌ترین خلق او و رئیس مکارم اخلاق است. در روایات، عقل به دو نوع عقل طبیعی و عقل تجربی تقسیم شده که هر دو به منفعت می‌انجامند. عقل کامل، عقل دین‌دار است که بر طبع بد غلبه می‌کند و انسان را به شناخت خیر و شر و انتخاب خیر اقل شرین رهنمون می‌سازد.

عقل مورد اشاره فلاسفه در حد شعور ابتدایی است و با عقل مورد اشاره در قرآن و روایات تفاوت دارد. عقل قرآنی و روایی، رهبر و حاکم بر عقل فلاسفه است. عقل سلیم فلاسفه اگر با عقل قرآنی مقایسه شود، در مرتبه پایین‌تری قرار می‌گیرد، چرا که گاهی شعور جهلانی با شعور عقلانی اشتباه گرفته می‌شود.

ذاتی که کمال می‌بخشد، خود فوق آن کمال را داراست، اما درک این «کمال فوق کمال» برای ما ممکن نیست. آنچه به عنوان صفات از ذات مقدس او نفی می‌کنیم، در واقع نقصانی است که به اشتباه کمال پنداشته می‌شود.

حضرات معصومین علیهم السلام حکم اسماء حسنای الهی را دارند و اراده خداوند از مجرای آن‌ها جاری می‌شود. دنیا و مادیات ابزار دست آن‌ها برای کسب رضایت پروردگار متعال بود و آن‌ها از آن به بهترین نحو در راه بندگی خدا سود بردند، گویی خاک را کیمیا کرده و به دنیا رنگ خدایی بخشیده‌اند.

حدیث «لا یؤمن احدکم حتی اکون احب الیه من ولده و والده والناس اجمعین» در مقام بیان کمال ایمان است، نه نفی مطلق آن. محبت به حضرات معصومین (ع) ریشه در محبت حقیقی دارد و آنها شیرینی هر مهر و محبتی هستند؛ مهر پدر و مادر نیز از کندوی محبت آنها منشعب می‌شود.

سوال پیامبر (ص) از جبرئیل در شب معراج لزوما برای کسب علم نبوده است؛ بلکه می‌تواند برای تفهیم، ترغیب، ایجاد صمیمیت، یا استفاده از ظرفیت طرف مقابل باشد. همچنین عالم هستی تحت اراده الهی در حال بسط و توسعه بوده و ممکن است اطلاعاتی برای مهندسان آن صنعت بیان شود.

تنها خداوند از ذات خویش آگاه است و هیچ کس نمی‌تواند صفات او را به درستی وصف کند؛ زیرا هر صفتی که به عقل بشر می‌رسد، پرتوی از آیات اوست، نه صفات حقیقی او. خداوند از هر آنچه صفات پنداشته می‌شود، منزه است و تنها خود او می‌داند که کیست. در مراتب پایین‌تر توحید، نسبت دادن کمالات به ذات الهی برای آرامش خاطر اشکالی ندارد.

سهو لسانی از رسول خدا با آیات قرآن و صدیق او رد شده است. در حوزه عملی نیز حضرات معصومین (علیهم السلام) خطایی از آنها رخ نمی‌دهد و کسی که سهوی در او رخ دهد شایسته اطاعت نیست. آیه تطهیر نیز هر رجسی را از جان مبارک حضرات مبرا می‌داند و سهو جایی در قامت شریفشان ندارد.

قدرت ابلیس محدود به حوزه وسوسه، دعوت، وعده‌های دروغین و تزیین است و فراتر از آن نمی‌رود. او هیچ قهر و غلبه‌ای ندارد مگر بر کسانی که ولایتش را بپذیرند. این موضوع در آیه ۲۲ سوره ابراهیم و آیه ۱۰۰ سوره نحل به صراحت بیان شده است که شیطان بر کسانی که او را به سرپرستی خود برگزیده‌اند و به خدا شرک می‌ورزند، تسلط دارد.

خداوند منزه از آن است که چیزی از ذاتش صادر شود و موجب تجزیه یا محدودیت آن گردد. نور نیز از مخلوقات است. اگر حدیثی به خلقت از «نور ذات» اشاره دارد، احتمالا منظور مرتبه‌ای از خلقت یا تجلی اسماء الهی است که از اولین آفریده‌ها محسوب می‌شود.

نبوت پیامبر اسلام با عقل از این جهت اثبات می‌شود که خالق هر نظامی، قوانین آن را توسط خود یا نماینده‌اش بیان می‌کند؛ پیامبر نمایندهٔ رسمی پروردگار است. از منظر نقل، سراسر قرآن مؤید رسالت ایشان است و آیاتی نیز نام صریح ایشان را ذکر کرده‌اند.

بالاتر از بهشت، رضوان الهی است که در قرآن به عنوان پیروزی بزرگ معرفی شده. خداوند متعال فراتر از آن است که با چشم مادی یا معنوی مشاهده شود، بلکه هرگونه شهود و شناخت با او میسر است و این شناخت فراتر از درک بشری است.

قانون جذب به معنای اندیشه مثبت و رسیدن به خواسته‌ها با تفکر تمام وجود، اگر به غیر خدا و طبیعت نسبت داده شود، شرک است. اما خوش‌بینی به خدا، اجابت او و اعتقاد به اینکه تنها او مؤثر در حاجات و افکار است، صحیح می‌باشد و با آموزه‌های دینی قابل جمع است.

در معاد جسمانی، انسان با تمام ابعاد وجودی‌اش برانگیخته خواهد شد که یکی از این ابعاد، پیکر جسمانی اوست. انسان موجودی پیچیده است که از عوالم متعددی ترکیب یافته. قانون انیشتین (E=mc²) ارتباطی به بحث برانگیخته شدن در معاد ندارد و خود این قانون نیز نواقصی دارد.

علم ابلیس، علمی است بدون عقل و مدیریت جهل؛ مانند نوری که بدون همراهی عقل، دیدگان را می‌رباید و آبش باعث غرق شدن می‌شود. این علم مانند کسی است که آتشی افروخته تا راه خود را پیدا کند، اما طوفان آن را خاموش می‌کند و در تاریکی رها می‌شود.

آیات متعددی از قرآن کریم، از جمله در سوره یس، معاد جسمانی و روحانی را اثبات می‌کنند. این آیات به زنده شدن استخوان‌های پوسیده و شهادت اعضای بدن بر علیه انسان اشاره دارند که نشان‌دهندهٔ بازگشت جسمانی است.

منظور از بداء در این روایت، محو شدن گناهان و زشتی‌ها در قضا و ارادهٔ الهی است، همانند آنچه در آیهٔ «یمحو الله ما یشاء ویثبت وعنده أم الکتاب» آمده است. در این صورت، تنها زیبایی‌های عبادت و تجلیات اسماء حسنای الهی باقی می‌ماند و گویی هیچ گناهی صادر نشده است.