اخلاق و عرفان

نهایت و غایت عبودیت، «مثل خدا شدن» نیست؛ زیرا وحدت الهی به بی‌مثل بودن است. حدیث قدسی «عبدی أطعنی أجعلک مثلی» از نظر سند ضعیف و از نظر متن نارسایی دارد. نهایت عبودیت، درک این حقیقت است که بنده خدا در تجلیگاه اسماء حسنای الهی قرار می‌گیرد.

طبق فرمایش امام صادق (ع)، عبودیت حقیقی زمانی محقق می‌شود که بنده تمام اختیار و اراده خود را به حضرت رب العالمین واگذار کند. در این صورت، مقام عبودیت، ظهور تام ربانیت حضرت رب العالمین از آئینه بندگان خداست، زیرا بنده خدا آیت حضرت رب العامین است.

منظور از خودشناسی در کلام امام علی (ع) «من عرف نفسه فقد عرف ربه»، قرائت کتاب الهی یعنی انسان است. با تمسک علمی و عملی به ثقلین (قرآن و عترت) و راه اندازی فطرت، می‌توان به معرفت الهی که همان شناخت فعل الهی است، دست یافت. قرآن و عترت آینه تمام نمای حقیقت وجودی ما هستند.

برای برکت دادن به زمان، باید قدر و قیمت آن را دانست، در اطاعت محض خالق زمان بود، روح را با بندگی الهی بلند داشت و از اوقات به بهترین نحو بهره‌برداری کرد. تبذیر زمان، غفلت و لهو و لعب آن را نابود می‌کند؛ اما بذل اوقات در راه خدا، غنیمت شماری اوقات طلایی، ذکر کثیر، ارتباط با صاحبان عصر و زمان و دوری از معصیت، درهای برکات الهی را می‌گشاید.

برای شناخت حق از باطل، دعای ۶، ۸، ۱۷ و ۲۰ صحیفه سجادیه، زیارت عاشورا و دعای غریق توصیه شده است. کلید تمییز حق از باطل، شناخت امام حق است؛ کسی که امام حق را بشناسد، در ظل نور او حق را از باطل تشخیص می‌دهد.

مراد از دوری گزینی از مردم در حدیث «عافیت ده جزء است که نه جزء آن در کناره گیری از مردم است»، اعتزال از اصحاب سفاهت و معاصی است، نه قطع رابطه با خویشاوندان. این حدیث به شرایط خاص آخرالزمانی اشاره دارد که برای حفظ ایمان و شرافت، چاره‌ای جز دوری از اهل دنیا، سفیه، مست شهوت و رذالت نیست.