اخلاق و عرفان

استفاده از وسایل مدرسه که هنوز سالم هستند و قابل استفاده‌اند، اسراف نیست. اسراف به معنای دور ریختن یا استفادهٔ نادرست از چیزهایی است که هنوز ارزش و کاربرد دارند. شما با استفاده از وسایل پارسال خود، کار درستی انجام داده‌اید که مورد رضایت خداست.

دخترانی که به خاطر خدا حجاب می‌کنند و به سخنان او گوش می‌دهند، پاداش بزرگی در بهشت خواهند داشت. آنها همدم حضرت فاطمه (س) خواهند بود، از یاقوت سرخ درخشان‌تر و مانند جواهرات گرانبها خواهند بود. بهشت فرش زیر پای آنهاست و هر خواسته‌ای که از دلشان عبور کند، محقق می‌شود و الطاف خاصی از جانب خدا شامل حالشان خواهد شد.

برای کسانی که از دین فاصله گرفته‌اند، توصیه می‌شود مرگ را زیاد یاد کنند، زیرا یاد مرگ از جمله نیروهای راه انداز عبادت و بندگی است. همچنین دعای پنجم صحیفه سجادیه برای این مرحله حساس توصیه می‌شود.

غیرت مرد نسبت به همسر، حسی منحصر به اوست و زن چنین حسی ندارد. دگرگونی و تغییر زن در برابر رفتار غیر دینی و معاصی مرد، ارزشی فراتر از غیرت دارد و حسی از جنس حب الهی است. امر به معروف و نهی از منکر از جانب زن واجب و پسندیده است و او در دعوت به غض بصر، دفاع از حریم الهی و تلاش برای دور نگه داشتن شوهر از آلودگی است.

پیشنهاد دوستی با شیطان، به معنای گشودن مسیر دشمنی با خداست؛ زیرا شیطان دشمن آشکار انسان است و قسم به نابودی او یاد کرده است. هرگونه اعتماد به شیطان، حماقت و گمراهی است و کسانی که چنین پیشنهادی می‌دهند، جاهلانی هستند که به نوکری شیطان درآمده‌اند.

مؤثرترین راه مبارزه با غضب، ذکر و یاد الهی است؛ زیرا فراموشی خدا علت اصلی بروز عصبانیت است. غضب نیرویی است که اگر تحت کنترل عقل باشد، منشأ خیر است. برای تقویت یاد الهی، باید تقوا را با عقل تقویت کرد و همواره به خدا پناه برد.

اشک، نشانه عشق و محبت و علامت ارتباط قلب عاشق با محبوب است و ظهور حس و حال و سوختی برای حرکت و ایجاد ارتباطی گسترده‌تر با محبوب توام با تحول باطنی است. اما اشک پایان و غایت عشق و عاشقی نیست، بلکه طریق ایصال برای رهپویی به بلندای سلوک بندگان و راه میقات لقا جویان الله است.

امر به معروف فردی که خود عامل نیست، با وجوب نماز خواندن فرد گناهکار متفاوت است. اگرچه امر به معروف واجب است، اما فرد امرکننده باید خود را نیز مخاطب قرار دهد و عزم عمل به معروف را داشته باشد. در غیر این صورت، مذموم است. زیباترین امر به معروف از سوی عامل به معروف است.

آثار دنیوی نماز شامل قرب الهی، ارتباط با معبود، غفلت‌زدایی، آرامش، رزق و برکت، عشق، اجابت دعا، دوری شیطان، استواری ایمان و تطهیر دل است. اثر اخروی آن، میزان الاعمال بودن آن است. خطورات مزاحم در نماز ناشی از بی‌معرفتی، بی‌محبتی و حب دنیاست؛ باید با تواضع، ترک گناه و تمرین بندگی، لذت عبادت را درک کرد.

با انجام اعمالی که اجر حج دارند، می‌توان از راه دور زائر خانه خدا شد. خواندن دو رکعت نماز مخصوص دهه اول ذی‌حجه، خدمت خالصانه به خانواده (که از هزار سال عبادت و حج و عمره بهتر است)، و تلاش برای اصلاح امور، انسان را در شمار زائران خدا قرار می‌دهد. همچنین ذکر «یا رب البیت الحرام» و مانند آن، انسان را زائر خدا می‌سازد.

تغافل از دانسته ها، که در نهج البلاغه از امیرالمؤمنین علی(ع) نقل شده، یکی از شریفترین کارهای انسان کریم است. این صفت برای افرادی مناسب است که می‌خواهند از برخی مسائل چشم‌پوشی کنند تا از درگیری‌های بیهوده و ناراحتی‌های احتمالی جلوگیری نمایند و آرامش خود را حفظ کنند.

منظور از «بهترین یاور در راه اطاعت و بندگی خدا» کسی است که با ارتباط مقدس و پاک خود، موجب شکوفایی عبادت و بندگی الهی در طرف مقابل شود و به او در رسیدن به عالی‌ترین سطوح شناخت پروردگار یاری رساند. ازدواج موفق، این هدف را محقق می‌سازد و زوجین همدیگر را در این مسیر راه اندازی می‌کنند.

هر یک از زوجین از ابتدا تا انتهای زندگی بر دیگری تأثیرگذار است و میزان این تأثیر به میزان اتصال جانشان به مبدأ هستی بستگی دارد. برای افزایش تأثیرگذاری مثبت، باید با نظم و آرایش حرکتی واحد همراه بود تا سلوک بندگی سست نشود؛ درجات ایمان و تقوا نیز در این امر مؤثر است.

تدوین خط مشی و برنامهٔ دینی و الهی برای زندگی مشترک نیازمند هفت مرحله است: ابتدا اراده و اشتیاق زوجین، سپس ارادهٔ آنان برای معاونت در سلوک، در ادامه استخراج برنامه از ثقلین، انتخاب رهبر حرکت، تجهیز به مکارم اخلاق و علم، هموارسازی مسیر با رفع موانع و در نهایت تقویت قدرت سلوک با الگوپذیری.

همهٔ بلاها آزمون الهی نیستند؛ برخی حاصل اعمال و نیات خود افرادند و جنبهٔ تنبیهی دارند. بلاهای آزمایشی برای سنجش و ارتقای رتبهٔ بندگان است، اما گرفتاری‌های ناشی از اعمال، فرصتی برای جبران، توبه و بازیابی جایگاه بندگی هستند.

تملق در دعای ابوحمزه ثمالی به معنای اظهار ادب بندگی در برابر خداست، نه خلاف باور قلبی. این اظهار محبت و لطف، مطابق معرفت به کرم و گستردگی رحمت الهی است و شایسته درگاه اوست. حتی در صورت عذاب، انسان از اظهار محبت به خدا دست نمی‌کشد.

مکفرون کسانی هستند که اعمال نیکشان پنهان می‌ماند و مورد قدردانی قرار نمی‌گیرد، برخلاف کافران که اعمالشان برای مردم است و منتشر می‌شود. این ویژگی در پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) نیز وجود دارد. کسی که برای مردم عمل کند، اجرش بر مردم است و کسی که برای خدا عمل کند، ثوابش بر خداست و هر ریایی شرک است.

عقل افراد در مواجهه با ثروت، مقام و مصیبت‌ها سنجیده می‌شود. مدیریت صحیح ثروت و مقام بدون افتادن به ورطهٔ فساد و لهو و لعب، و همچنین صلابت و مدیریت در زمان مصیبت، نشان‌دهندهٔ عقلانیت است. در زمان مصیبت، زوال عقل و رفتار نامعقول، حقیقت باطن افراد را آشکار می‌کند.

دین الهی، شیوه مقبول اتصال با معبود است و هرگونه تخطی از آن، اعراض از بندگی است. راه اتصال به خدا یکی است و آن همان صراط مستقیم است که خداوند ترسیم فرموده است. تفاخر در عبادات ریا و شرک است، اما این به معنای بی‌تفاوتی خالق نسبت به عبادات نیست. عارف عاشق کسی است که پیوسته تحت اطاعت محبوب خویش باشد.

محبت به اهل بیت باید «لله» باشد و هدف نهایی آن رسیدن به عشق الهی باشد. محبت به خاطر دنیا، لذت، خوشی یا تحصیل آرزوها، حب الهی محسوب نمی‌شود و ناقص است. آثار راهی برای رسیدن به معرفت و محبت مؤثر است، نه هدف غایی.