اخلاق و عرفان

قبله قرار دادن زنان در آخرالزمان، تحت هیچ شرایطی مقبول و مشروع نیست و مذموم است. زن مؤمنه یار و مددکار شوهر در اطاعت خداست، نه اینکه مانع او شود. این وضعیت نشان‌دهندهٔ انحطاط ایمان و اسلام است که در آن شکم‌ها، دین و زنان، قبلهٔ افراد می‌شوند.

در طی الارض، ابعاد بالاتر همچون پنجره‌هایی به روی فرد گشوده می‌شود و او فراتر از ابعاد سه‌گانه قرار می‌گیرد. درک ما از تغییرات و حرکت در عالم هستی، زمان را تفسیر می‌کند، اما ابعاد بالاتر امری دیگر است و طی طریق در این شرایط ویژگی‌های خاص خود را خواهد داشت. دانشمندان اسلامی در این علوم مظلوم هستند.

منظور از قصد انتخاب احسن در استخاره، زمانی است که فرد بین دو امر که هر دو خیر هستند، تردید دارد و نمی‌داند کدام یک بهتر است. در این حالت، استخاره به معنای طلب بهترین خیر انجام می‌شود و بی‌معنا نخواهد بود.

استخاره به معنای واقعی، یعنی طلب خیر از خداوند، همیشه مقبول و مطلوب است و نوعی دعا برای ختم به خیر شدن کارهاست که در انجام هر کار ریز و درشت لازم است. استخاره در کار خیر زمانی معنی دارد که قصد انتخاب احسن باشد و گرنه بی‌معناست. بهترین راه استخاره استفاده از دعاهای ماثور اهل بیت (ع) است.

درک شان والای انسانیت و دوری از گناه، با تلاش برای رسیدن به معرفت نفس و روشن شدن دیدگان دل با طلوع روشنایی عقل و جنودش امکان‌پذیر است. شناخت درست از خود و خدا، مانع از غرور کاذب و سوءاستفاده از این شرافت می‌شود.

الکیس الفطن» به کسی گفته می‌شود که از عقل و قوای آن به جدیت بهره می‌برد، در کارها تدبر کرده، ظاهر و باطن مسائل را در نظر می‌گیرد، فریب ظاهر را نمی‌خورد، تیزبین و ظریف‌نگر است و به نیات افراد پی می‌برد. چنین فردی در تحلیل مسائل دقیق بوده و عکس‌العمل‌های کارگشا اتخاذ می‌کند.

کفر، نفاق و گناهان کبیره اعمال نیک و نیات خیر انسان را تباه و نابود می‌سازند. اما توبه و استغفار می‌تواند جبران‌کننده این تباهی باشد و گناهان کوچک را بپوشاند. بنابراین، برای حفظ اعمال نیک و جلوگیری از خطا در درگاه الهی، باید از گناهان کبیره پرهیز کرد و در صورت لغزش، به توبه و استغفار روی آورد.

تشخیص خطورات الهی از نفسانی و شیطانی با تطبیق آن‌ها بر قرآن و عترت و محک تقوا امکان‌پذیر است. اهل تقوا که نفس خود را تزکیه کرده‌اند، در برابر القائات نفسانی و شیطانی ایمن شده و با بصیرت حاصل از تقوا، خطورات صادقه را تشخیص می‌دهند. نرمی دل و فهم، نشانه‌های خطورات رحمانی و فراموشی و قساوت قلب، نشانه‌های خطورات شیطانی است.

خطورات قلبی به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند که شامل وساوس نفسانی (امیال و آرزوها)، وساوس شیطانی، ارتعاشات خلائق، تشعشعات خصال نیک و بد، پیام اعمال و نیات، القائات ملائکه، ارتباطات عقل و الهامات رحمانی است. این خطورات از منابع گوناگونی نشأت می‌گیرند و درک آن‌ها نیازمند توجه به فطرت و تزکیه نفس است.

وظیفهٔ شما این است که از مواضع و میادین گناه و معصیت فرار کنید. هیچ چیز عزیزتر از ایمان نیست و برای حفظ آن باید همه چیز فدا شود. خداوند روزی‌رسان است و هر کس رزق را به خاطر رضایت او رها کند، خداوند خیرات و برکات را بر سرش نازل خواهد نمود.

عبادت و بندگی به صورت تکوینی در همه مخلوقات الهی وجود دارد، زیرا همه جز بندگی وجهه دیگری ندارند و در مدار قانون الهی سیر می‌کنند. اما در عرصه تشریع، تنها چهارده معصوم علیهم السلام به مقام حقیقی عبادت و انجام صحیح وظایف بندگی دست یافته‌اند.

سیر بودن از زندگی با عدم دلبستگی به دنیا کاملا متفاوت است؛ اولی نوعی افسردگی و بیماری روحی و دومی نشان سلامتی روحانی است. عدم دلبستگی به اقوام و خانواده مطلوب است اگر به معنای توکل به خدا باشد، نه قطع رابطه و محبت. هرچه انسان به خدا نزدیک‌تر شود، نسبت به بندگان او مهربان‌تر می‌شود.

رسیدن به مقام تصدیق و یقین نیازمند دل پاک و انتخاب احسن است. برای یافتن حق باید از جادهٔ اسلام راهی کوی صدق شد و چهار ستون یقین را محکم کرد: شوق بهشت، ترس از آتش، زهد در دنیا و ترقب مرگ. تصدیق، یقین خالص شده و مرحلهٔ اعلای آن است که با عقل و تفکر و تحقیق حاصل می‌شود و در کردار نمود پیدا می‌کند.

توقعات مشروع از همسر و فرزند، مانند دعوت آن‌ها به عبادت و بندگی خدا، در صورتی که با ارزیابی توان طرف مقابل، در نظر گرفتن شرایط و مصالح، و با مهر و محبت به قصد قرب الهی باشد، ناپسند نیست. این نوع توقعات در واقع مصداق دعوت به عبادت و بندگی خداست و به شیرینی زندگی خانوادگی کمک می‌کند.

برای پایین آوردن سطح توقعات از دنیا و مردمانش، شناخت ماهیت دنیا به عنوان متاع غرور و در مقابل، افزایش شناخت آخرت مؤثر است. هرچه شناخت ما از آخرت بیشتر شود، گرایش به آن، محبت دنیا را کاهش می‌دهد. سلوک در جادهٔ محبت الهی نیز باعث دوری از محبت دنیا و آخرت و جذب به محبت حقیقی می‌شود. این امر در دل پاک با مجاهدت در تهذیب نفس امکان‌پذیر است.

برای مقابله با احساس غرور ناشی از لطف مادی یا معنوی الهی، باید در آیات ۱۵ و ۱۶ سورهٔ فجر تأمل کرد. این آیات بیان می‌کنند که خداوند گاهی انسان را با نعمت اکرام می‌کند و گاهی با تنگدستی آزمایش می‌نماید. درک این نکته که هر دو حالت، آزمایشی از سوی پروردگار است، به انسان کمک می‌کند تا از احساس غرور ناشی از نعمت دوری کند.

نفرین مظلوم بر علیه ظالم مورد اجابت پروردگار متعال قرار می‌گیرد. دعای چهاردهم صحیفه سجادیه نمونه‌ای از این نوع دعا است که در آن حضرت به زیبایی، دعای نفرین را آموزش داده و به نابودی دودمان ظالم اشاره می‌کند.

عبارت «فناء فی الخلق» بیشتر به یک توصیف شباهت دارد تا یک اصطلاح فلسفی یا عرفانی. شاید مراد از آن، شدت مجذوبیت خلق خدا در آفریده‌های او باشد، نه یک مفهوم مستند در اسفار اربعه.

نادیده گرفتن احسان دیگران، باعث می‌شود که فرد در مقابل آن احسان، منت بگذارد. منت گذاشتن، خود احسان را باطل و بی‌اثر می‌کند و آن را به اسباب ظلم و ستم تبدیل می‌نماید.

منظور از اینکه «مرد باید در خدمت زن باشد نه آنکه زنش را به خدمت خویش گیرد»، این است که مرد نباید زن را در تامین معاش و امور سخت به کار گیرد یا به او نقش وکیلی و محافظتی واگذار کند. منظور از خدمت، تامین نیازهای زن و دوری او از رنج‌های اقتصادی و وظایف طاقت‌فرساست. حوزه زن و مرد نیز مشخص است و ورود به حریم یکدیگر جز با اضطرار جایز نیست.