اخلاق و عرفان

در زمان احساس دوری از امام زمان (عج)، باید با دل و جان به درگاه الهی روی آورده و با توسل به ایشان، طلب حضور و گشایش کرد. حضرت باب الله هستند و با دعا و تضرع می‌توان به ایشان نزدیک شد و از ایشان شفاعت طلبید.

توفیق عشق و عمل از جانب خداست و با پاسخ دادن به آن حاصل می‌شود؛ خداوند عشق و شوق عبادت را در دل انسان می‌پروراند. راه دیگر، طلب عشق و عمل از درگاه الهی است، چنانکه در دعا آمده: «خدایا! به ما ذکرت را الهام کن و مسیر و تدبیرمان را موافق اراده‌ات قرار ده.

برای رفع وسواس‌های اعتقادی و ایمانی که ناشی از القائات شیطانی است، توصیه شده اطراف خود را خلوت کنید، از طعام روحی خود هرچه غیر قرآن و عترت است بردارید و به ذکر «قل هو الله» مداومت کنید که اعجاز خواهد کرد. این اعمال به دفع این حالات و ایجاد آرامش کمک می‌کند.

عبارت «السهولة و ضدها الصعوبة» در حدیث جنود عقل به معنای نرمی و آسانی در رفتار فردی، اجتماعی، خانوادگی، دینی و سیر و سلوک است. این نرمی در برخورد، یکی از صفات مؤمن است که در عین تواضع و آسانی در رفتار، در اصول دین استوار و محکم است.

دلزدگی و کسالت در عبادت می‌تواند ناشی از عواملی چون عدم عمل به علم، توجه بیش از حد به دنیا و لهویات، پیروی از هوای نفس، ضعف ایمان، دوستی با اهل معصیت و عدم سلوک در وادی معرفت باشد. شناخت و معرفت امام و زهد در دنیا، طعم عبادت را در دل انسان به ظهور می‌رساند و نشاط عبادی را افزایش می‌دهد.

شتاب در انجام کاری که مردم خوش ندارند، باعث می‌شود دیگران ناخواسته و از روی نادانی درباره گوینده قضاوت‌های نادرست کنند. در بیان امور ناخوشایند باید با تأنی عمل کرد، مگر آنکه ضرورت ایجاب کند که در این صورت باید تبعات احتمالی قضاوت‌های نادرست را پذیرفت.

محبت واقعی به اهل بیت، همراه با عمل به سخنان و اطاعت از دستورات آنهاست. صرف دوستی و سخن گفتن بدون عمل، جایگاه دوزخ دارد، اما همراهی با اهل بیت در بهشت است. این محبت باید با تبعیت از دستورات الهی و پیروی از پیامبر (ص) همراه باشد تا مورد قبول واقع شود.

منظور از معقولات در حدیث، عبادت عقلانی است که ریشه در عقل دارد و از این رو ناب‌ترین و پربارترین عبادت عالم هستی به شمار می‌رود و ارزشی فراتر از عبادت روحانی دارد. این حدیث در کتب معتبر نیامده، اما با توجه به جایگاه عقل، مورد عنایت است.

محبت خداوند همچون آتشی است که وقتی از دل انسان تجلی کند، همه چیز را می‌سوزاند. این بدان معناست که همه چیز رنگ عشق و محبت الهی به خود می‌گیرد و دامنهٔ این عشق همه چیز را احاطه می‌کند و به سوی واحدیت و محبوب واحد هدایت می‌کند.

قلب، ستاد فرماندهی صنایع عظیم انسانیت است. فطرت، قانون اساسی بندگی و مستقر در قلب می‌باشد. عقل، فرمانروای هدایت‌کننده قلب به سوی خدا و سازمان‌دهنده مکارم اخلاق است، در حالی که جهل راهنمای گمراهی و سازمان‌دهنده مکاره اخلاق است. نفس، تمرکز اخلاق و جلوه‌گر نفوس لوامه و مطمئنه یا اماره است و روح، همان جان آدمی است.

مراد از «ناس» در حدیث «الناس ابناء الدنیا» انسان‌های خاسر هستند که دلبسته دنیا شده‌اند و از روی آگاهی و طینت خود عمل می‌کنند، لذا ملامت بر آن‌ها نیست. این حدیث با «حب الدنیا راس کل خطیئه» تضاد ندارد، زیرا دومی به حب مذموم و افراطی دنیا اشاره دارد که سرآغاز گناهان است.

دنیا در واقع هر آن چیزی است که انسان را از ملکوت اعلی باز دارد، اما همین دنیا بهترین ابزار برای تجارت آخرت و کسب رضای خداست. نباید دلبسته و عاشق دنیا شد، بلکه باید از آن استفاده ابزاری برای کسب مقامات بندگی نمود و جان را به محل اعلا آویخت.

حقیقت تسلیم شدن، رسیدن به مقام «مخبتین» است که با انس شدید با ذکر الهی، ظهور آثار ذکر در اعضا و جوارح، صبر بر مصائب، اقامه نماز با جان و دل و انفاق همراه است. آیه ۳۵ سوره حج این ویژگی‌ها را برای مخبتون برمی‌شمارد.

خطوط کف دست مانند سر انگشتان، دارای ویژگی‌های منحصر به فرد و اسرار خاصی هستند. کف دستان دو نقطه از هفت نقطه ارتباطی انسان با خالق بی‌همتا محسوب می‌شوند و ابزاری برای ابراز خشوع و خضوع بندگی، تکمیل کننده سیمای سجده، محل خروج محبت و نوازش، و همچنین محل ارسال حاجات و دریافت رحمت الهی هستند.

آیه «ان ربک لبالمرصاد» به این معناست که خداوند متعال بر کافران و اهل معاصی احاطه کامل دارد و هر زمان اراده کند، آن‌ها را به سزای اعمالشان می‌رساند. خداوند در کمینگاه ستمگران است و آن‌ها را در گلوگاهشان می‌گیرد تا نتوانند از عذاب الهی بگریزند.

اهل خوض کسانی هستند که در باطل چنان غرق می‌شوند که حق را می‌پوشانند و قبح گناه را از بین می‌برند، یا حق را به بازی می‌گیرند. این افراد در مقابل اهل تقوا که فائزون هستند قرار می‌گیرند. خداوند در قرآن مؤمنان را از نشستن با اهل خوض نهی کرده است.

درد صرفا برای آزار نیست، بلکه نشانه‌ای از تلاش بدن برای اصلاح و آموختن دانش‌های ناشناخته است. باید با درد ساخت تا زمانی که بدن آن را تحمل می‌کند و فرایند درمان را مختل نکرده است؛ ترک تحصیل و تعطیلی مطب داخلی بدن جایز نیست.

تقوای واقعی، کلید دستیابی به دید برزخی است. طبق آیه شریفه، پرهیزگاران هنگامی که تحت وسوسه شیطان قرار می‌گیرند، به یاد خدا افتاده و ناگهان بینا می‌گردند.

دیدن آتش از دهان غیبت‌کننده با ستار بودن خداوند منافات ندارد. غیبت‌کننده با انجام عمل زشت خود، پرده‌دری کرده و اهل بصیرت، حقیقت عمل او را مشاهده می‌کنند؛ گویی خود حیا را کنار گذاشته و دیگران ناخواسته او را دیده‌اند.

اصطلاح شرعی خاصی برای توبه از اطاعت وجود ندارد. این مفهوم ممکن است به معنای اعتراف به کوچکی و ناچیزی اطاعت خود در برابر عظمت پروردگار باشد، یا پوزش خواستن از درگاه خدا به دلیل تقصیر در کیفیت اطاعت.