اخلاق و عرفان

محبت واقعی و خالصانه، رمز همراهی و مصاحبت با امام حسین (ع) است. تبعیت از ایشان و پرهیز از هرگونه گناه و تعدی، که باعث آزار ایشان و خاندانشان می‌شود، از نشانه‌های بارز این محبت است و باعث همراهی در روز قیامت خواهد شد.

رویای صادقه، الهام خاص الهی و بشارت و هدیهٔ خدا به مؤمنان است که بخشی از نبوت محسوب می‌شود. این خواب‌ها پس از گذشت دو ثلث شب و پیش از سحر اتفاق می‌افتند و نشان‌دهندهٔ پاکی دل و درخشش معنوی فرد است.

حب دنیا به معنای علاقه به مال حرام نیست، بلکه دنیا دو نوع است: دنیای بلاغ که به معنای بهره‌مندی به قدر کفاف و استفاده ابزاری برای آخرت است، و دنیای ملعونه که مانع بهره‌مندی از رحمت خاصه الهی و اوج هر خطایی است. انسان فقط می‌تواند عاشق یک نفر باشد و حب دنیا، ظلمانی‌ترین راه انحراف از محبت الهی است.

مخلوقات آیات الهی هستند و محبت به آن‌ها زمانی الهی است که باعث تقرب به خدا و تشدید محبت الهی شود. اگر محبت به مخلوقات باعث غفلت از خدا و فتنه گردد، مذموم است. محبت به نزدیکان زمانی در مسیر محبت الهی قرار دارد که باعث تقویت محبت الهی، عشق به عبادت و اطاعت او شود.

شیرینی عبادت در ترک گناه یافت می‌شود. هرچه از دنیا دوری گزینیم و محبت آن را کم کنیم و از گناه و مکروهات دوری کنیم، شهد شیرین عبادت از دل خواهد جوشید. این حدیث از امام صادق (ع) است که فرمودند: شیرینی عبادت را جستجو نمودم و آن را در ترک گناه یافتم.

برای خواندن نماز شب به گونه‌ای که نماز صبح قضا نشود، توصیه می‌شود که نماز شب را در نیمه شب یا نزدیک به وقت نماز صبح بخوانید. سپس بلافاصله پس از آن، بدون اینکه بخوابید، نماز صبح را ادا کنید تا از قضا شدن آن جلوگیری شود.

کمال توحید در اخلاص است و عبادت جز با اخلاص پذیرفته نمی‌شود. کمال اخلاص در نفی صفات از خداست. بنابراین، کسی که صفات را از خدا نفی نکند، موحد است اما در کمال اخلاص نیست. شرک در برابر اخلاص قرار می‌گیرد و توحید بدون اخلاص آلوده به شرک است.

برای پایبندی به توبه، لازم است از محل و مظاهر گناه کناره گرفت و عوامل تولید گناه را از خود دور کرد. تعدیل دلبستگی به دنیا، قطع رفاقت با اهل معصیت و برقراری رفاقت با اهل ایمان، به ماندگاری توفیق توبه کمک می‌کند.

برای دائمی کردن اخلاص در حال اضطرار، باید به شناخت و محبت الهی، توفیق توبه از جانب خداوند، ملازمهٔ خلوت با مداومت فکر، قناعت، زهد، تقوا و خشیت توجه کرد. این عوامل به انسان کمک می‌کنند تا حالت اخلاص را حفظ کند.

عبارت «خودت باش» می‌تواند به معنای خروج از ایفای نقش دیگران، توهمات و تصورات باشد. این عبارت ممکن است خاستگاه فکری خاصی داشته باشد که نیاز به نقد و بررسی دارد تا معنای واقعی آن روشن شود.

روایات منسوب به امام علی (ع) در مذمت زنان، احتمالا توطئه‌ای علیه ایشان بوده است. حکمت «المرأة عقرب حلوة اللسبة» به زنی اشاره دارد که ظاهرش فریبنده و شیرین است اما باطن هلاک‌کننده‌ای دارد، مانند عقربی که نیشش شیرین است اما زهر کشنده دارد و باعث می‌شود انسان به جای گریز، جذب گناه شود.

عجب، فساد باطنی آمیخته با حسد است که درون آدمی را به پلیدی می‌کشاند و با آتشفشان کبر به خارج فوران می‌کند؛ در واقع کبر با عجب آغاز می‌شود. امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: خودبینی شخص یکی از حسادت‌کنندگان عقلش می‌باشد.

مشاهدهٔ گناه دیگران توسط فرد صاحب کرامت یا دارای چشم برزخی، اگر صورت واقع باشد، پرده‌دری محسوب نمی‌شود؛ مانند مشاهدهٔ غیبت‌کننده به صورت سگی که گوشت مرده می‌خورد. اما رصد کردن کارهای پنهان مردم با چشم باطنی، عملی حرام است.

اگر خدا اراده کند چیزی پوشیده بماند، هیچ انس و جنی توان دریدنش را ندارد. ستاریت پروردگار، پرده رحمت الهی برای مؤمنان است، نه کافران و منافقان؛ چرا که خداوند چهره پلید منافقان و مشرکان را آشکار می‌کند. دنیا محل ابتلا و امتحان است و بروز آسیب‌ها موافق حکمت الهی است.

تفکر، آغاز جستجو و کاوش دل و جان برای یافتن حقیقت است. توجه، همسو کردن ابزار حسی با موضوع کاوش می‌باشد. تذکر، یافتن و رسیدن به آن حقیقت جستجو شده است که نتیجهٔ تفکر بوده و با روشن شدن دل به جمال حقیقت حاصل می‌شود؛ بنابراین تذکر بالاترین مرتبه را دارد.

ذکر باطن (سر) به معنای رسیدن به مقام شهود حق و لقاء الله است. این مقام، نتیجهٔ نهایی ذکر هفت عضو انسان (زبان، روح، جان، عقل، معرفت، سر و قلب) است که هر کدام استقامت و ذکر ویژه‌ای دارند و در نهایت به این مرحلهٔ والا می‌رسند.

در مورد افشای گناه کبیرهٔ پنهان دیگران، بایستی به مقتضای حال عمل کرد. اگر گناه تبعات اجتماعی دارد، باید با مراجع قانونی و شرعی تصمیم گرفت. اگر تبعات محدود است، باز هم باید بررسی کرد. اگر افشا باعث هتک حرمت شود، باید تمام جوانب را سنجید؛ گاهی کتمان و گاهی افشا ضرورت دارد.

هر کس با میل و توجه به سخن گوینده‌ای گوش دهد، او را پرستش کرده است. اگر گوینده از خدا سخن بگوید، خدا را پرستیده و اگر از زبان ابلیس سخن بگوید، ابلیس را عبادت کرده است. گوش دادن با اشتها و تمرکز به مطالب باطل، موسیقی حرام، خرافات و هر آنچه انسان را از یاد خدا غافل کند، مصداق پرستش ابلیس است.

آری، همانطور که شب قدر از هزار ماه بهتر است، می‌توان در یک شب با بهره‌گیری از اوقات خاص، دعاهای ماثور، اعمال صالحه و توبه نصوح، ره صدها سال را طی نمود و از حیطه زمان خارج شد. لیالی و ایام خاص و اوقات نیکو سکوهای پرش بندگی خدا هستند.

محبت امام زمان (عج) به شیعیانش فراتر از محبت والدین است؛ ایشان با شادی و غم شیعیان همراهند و دعای آنان را اجابت می‌کنند. این محبت شامل مؤمنان در هر کجای زمین است و هیچ مؤمنی بیمار نمی‌شود مگر اینکه ائمه (ع) نیز بیمار می‌شوند.