کلام و عقاید

در تفسیر آیه «عم یتساءلون»، تاکید بر ولایت حضرت علی (ع) است و روز قیامت معاندان به حقانیت و مقام او پی خواهند برد. خود حضرت علی (ع) نیز فرموده‌اند: «ما لله نبأ أعظم منی» (هیچ پیام و خبری از خدا بزرگتر از من نیست).

امام صامت به امامی اطلاق می‌شود که نوبت امامت به او نرسیده باشد، در حالی که امام ناطق امامی است که به امامت رسیده و سخنگوی دین محسوب می‌شود. این مفهوم از روایتی در کتاب کافی و معانی الأخبار استخراج شده که بئر معطله را به امام صامت و قصر مشید را به امام ناطق تفسیر کرده است.

کاربرد لفظ «امام ماضی» برای امامانی که در قید حیات نیستند، اگر با معرفت به حقشان باشد، بلااشکال است. ائمه اسماء حسنای الهی و وجه الله هستند و مؤمنان آن‌ها را حاضر می‌دانند. در صورت عدم شناخت امام حاضر، می‌توان به «حجت زنده از فرزندان امام ماضی» اقتدا کرد.

وصف بندگان مخلص خدا، بر غیر قابل وصف بودن ذات الهی تأکید دارد و به همان وصفی اکتفا می‌کند که خداوند خود را وصف کرده است. این امر مانع از نسبت دادن صفات محدود بشری به ساحت باری تعالی می‌شود و در مناجات‌های آنان موج می‌زند.

ائمه (ع) خدا را به صورت تسبیحی، تحمیدی، تهلیلی و تکبیری وصف می‌کنند، نه وصف ذات. در این توصیفات، اقرار به ناتوانی در وصف ذات و حتی صفات الهی وجود دارد که نشان‌دهندهٔ درک محدود انسان است.

مقام مخلصین در قرآن برای پیامبرانی چون یوسف (ع) اثبات شده و مقام اهل بیت (ع) از آن بالاتر است. جایگاه حضرت زینب (س) و ابوالفضل (ع) نیز بسیار والاست و می‌توان آن را از انوار اولیهٔ تجلی اسماء حسنای الهی درک کرد.

خداوند پیش از آنکه بندگانش کار خوبی انجام دهند، از آن آگاه است. فرشتگان نیز با کمک و اذن الهی از کارهای نیک بندگان مطلع می‌شوند و به امر خدا عمل می‌کنند.

خداوند عصبانی نمی‌شود، زیرا از تمام اعمال، افکار، پنهان و آشکار مخلوقاتش آگاه است. غضب الهی در واقع تنبیه بدکاران در مقابل اعمال زشتشان است و نه احساس خشم.

پاداش‌های دنیوی خداوند شامل افزایش محبت والدین و اطرافیان، خواب‌های خوش، سرزندگی و شادابی درونی، و رسیدن به آرزوهاست. بالاتر از همهٔ این‌ها، رضایت و خوشحالی امام زمان (عج) است که موجب سرور باطنی می‌شود. پاداش عالم آخرت نیز غیرقابل تصور است.

با ارتباط خالصانه به شجرهٔ محمدی (ص) و پیروی از سیرهٔ پیامبر (ص) می‌توان تا حدودی به کمال رسید و شبیه ایشان شد، همانطور که خاک جذب ریشه شده و به اوج شاخ و برگ درخت تبدیل می‌شود. این امر اشاره‌ای به آیهٔ «لقد کان لکم فی رسول الله أسوه حسنه» دارد.

با ذکر گفتن مخلوقات، خداوند یاد می‌شود و خود ذکر صیقل می‌یابد و ارزش آن ارتقا پیدا می‌کند. این ارتقای ارزش ذکر، به معنای بالا رفتن رتبهٔ حضرات معصومین (ع) نیست، بلکه به خود ذکر و یاد خداوند مربوط می‌شود.

هنگام گفتن ذکر، خدا را صدا می‌زنیم، نه اسماء او را. الفاظ وسیله‌ای برای اراده معنا و صدا زدن صاحب اسماء هستند، نه اینکه خود لفظ، همان معنا باشد. بنابراین، با ذکر اسماء الله، خداوند را می‌خوانیم.

در بهشت با همین جسم محشور می‌شویم، اما بدن دچار تغییراتی خواهد شد؛ به نهایت شادابی و جوانی می‌رسد، برخی اعضا حذف یا تغییر یافته و برخی حواس تضعیف یا تقویت می‌شوند. انسان‌ها در بهشت یکدیگر را خواهند شناخت، همان‌طور که در قرآن کریم نیز به این موضوع اشاره شده است.

خداوند می‌تواند بدون هیچ واسطه و اسبابی معرفت بیافریند، اما اگر اراده کند که با اسباب خلق معرفت کند، همانطور می‌شود که اراده فرموده است. هدایت به راه خدا تنها از طریق شناخت حجت خدا میسر است و لاغیر، زیرا اقتضای حکمت الهی هرچه باشد، همان می‌شود.

آیه «کل یوم هو فی شأن» به این معناست که خداوند هر لحظه در کاری جدید است؛ گاهی در حال خلق کردن، گاهی روزی دادن، گاهی آمرزش گناهان، گاهی رفع گرفتاری‌ها و گاهی تغییر احوال بندگان. عالم هستی نیز دائما در حال نو شدن و تحول است و سکون در آن قابل تصور نیست.

لقب «ثار الله» به معنای «خون خدا» است و مانند «عین الله» قابل تأویل و تفسیر می‌باشد. این لقب نشان می‌دهد که امام حسین (ع) واسطهٔ حیات‌بخشی خداوند به عالم و معدن رزق مادی و معنوی برای خلق هستند و خداوند با ایشان به آفریده‌هایش جان می‌بخشد.

خداوند خالق است و خود مخلوق نیست. اگر فرض کنیم کسی خدا را خلق کرده باشد، آن شخص خالق خدا می‌شود و دیگر خدا نیست. همچنین، اگر خدا مخلوق بود، هیچ موجودی خلق نمی‌شد زیرا زنجیرهٔ خالقیت باید به یک نقطهٔ غیرمخلوق ختم شود و هستی تحقق نمی‌یافت.

در عالم دنیا، هر کس، چه مقبول عالم ذر باشد و چه مردود، امکان تغییر دارد. کتب آسمانی و انبیای الهی برای همین نازل شده‌اند. پسر نوح امتیاز فرزند رسول خدا بودن را داشت اما از آن بهره نبرد و سودی نبرد. کسانی که روسفید عالم ذر هستند باید مراقب حسن عاقبت خود باشند.

توفیق امتیازی است که باید راه موفقیت را طی کند، نه اینکه راه ضلالت را باز کند. پسر نوح شدن امتیاز عظیمی بود اما لیاقت بهره‌مندی از آن را نداشت، همانطور که بسیاری از یاران نزدیک رسول خدا منفورترین شدند. سرشت اولیه پاک بوده اما اختیار، راه‌های مختلف را باز نمود.

در زایش فرزند از پدر و مادر هیچ جبری وجود ندارد. روح هر فرد، نرم‌افزار روحانی خاصی است که با سخت‌افزار خود متناسب است و برای حلول در نطفه، بستری متناسب با خود را انتخاب می‌کند. این انتخاب با جوهر باورها و اعتقادات فرد صورت می‌گیرد و هر روحی لباس خیاطی‌شدهٔ خود را به تن می‌کند.