اخلاق و عرفان

قبل از دعا، پس از وضو گرفتن و رو به قبله نشستن، با دلی پاک و نازنین، ابتدا با خدای خود خصوصی گفتگو کنید. پس از چند بار ابراز محبت به معبود، دعای خود را شروع کنید.

روح همواره در حال پرواز است و هیچ شرایطی مانع آن نمی‌شود؛ مهم سطح و محل پرواز است. انسان دنیازده در عالم دنیا و انسان ملکوتی در جهان ملکوت پرواز می‌کند. ترک بدن در خواب یا مراقبه به معنای انقطاع نیست، بلکه انشعاب و گسترش تشعشعات روح است که اصل آن در بدن باقی می‌ماند. هرچه قلب لطیف‌تر و لبریز از معارف باشد، پرواز انسان والاتر می‌گردد.

تحمل زن نسبت به شوهر بداخلاق و بخشش مهریه، امری مطلق نیست و به خصوصیات و رفتار شوهر بستگی دارد. احادیث بسیاری بر اکرام زن از سوی مرد تاکید دارند و بخشش مهریه برای مرد مومن و با تقوا رجحان دارد، چرا که تجارت پرسودی برای بخشنده بشارت داده شده است.

نفس و حقیقت وجودی آدمی دارای چهار روح است که با عقل و قوای مربوطه در ارتباطند. در پرواز هر یک از این ارواح، ریشه به اصل وجود متصل و جوانبش منتشر می‌شود، مانند خورشید که مرکزش ثابت و پرتوهایش به آفاق می‌رسد. تنها با قطع ریشه، رحلت فرا می‌رسد و خللی در جسم ایجاد نمی‌شود.

غیبت نفسانی به معنای یادکرد معایب، مسائل، فعل و سخن برادر یا خواهر دینی در نهاد و ضمیر خود و مرور آن در دل است که موجب تجدید کدورت‌ها و تشدید خصومت‌ها می‌شود. در این حالت، فرد هم غیبت‌کننده و هم غیبت‌شونده است و وسوسه‌های شیطانی و نفسانی در آن دخالت دارند.

امام حسین (ع) دلیل و راهنمای بسوی خدا و جلب رضایت اوست، نه به معنای رسیدن به ماهیت و جوهر ذات حق. این فضیلت در مورد مولا علی (ع) نیز ذکر شده است که در ذات الهی سخت‌گیر بودند. «ذات» در این موارد به معنای طرف، سمت، طریق و رضای الهی است.

اگر قلب و اعضای مؤمن در تسخیر شیطان باشند و شاهنشاه نیز عاصی باشد، این وضعیت نشان‌دهندهٔ ضعف و تقصیر اوست. در چنین شرایطی، لذت گناه بر شاهنشاه تلخ شده و مبارزه‌ای جدی بین او و اعضایش آغاز می‌شود که احتمال بیماری شدید و جنون را در پی دارد. این جنگ تا زمانی ادامه می‌یابد که شاهنشاه داوطلب اصلاح وجود خود نباشد.

اگر قلب در تسخیر شیطان باشد، حقیقت آدمی، «من» و «نفس» او وظیفهٔ حساس‌تری دارند و باید برای درمان قلب تلاش کنند. سپس خود قلب باید جدی عمل نماید. دیگر اعضا نیز مانند اعضای یک خانواده می‌توانند به پدر خانواده (قلب) کمک کنند و در ارشاد و هدایت آن مسئولند.

در خلاصی از قیود شیطانی، تمام اعضا باید تلاش کنند؛ امیر و سربازان همه مسئولند. همانطور که سلول‌های بدن امکان سرطانی شدن دارند، اعضای متمرد از امیر بدن (قلب) نیز وجود دارند. خود آن عضو، دیگر اعضا و مهمتر از همه قلب، در رهایی از تسخیر شیطان نقش طلایی دارند.

قلب، امیر بدن محسوب می‌شود و اگر اقتدار لازم را داشته باشد، می‌تواند اعضا و جوارح را تحت کنترل خود درآورد. اما در صورت ضعف قلب، عنان کنترل اعضا و جوارح از اختیارش خارج می‌شود. هر عضو دارای هویت مستقل و اختیارات مجزا است و ممکن است تحت تسخیر شیطان قرار گیرد.

استغفار برای افراد زنده، مانند استغفار پیامبر (ص) برای امت و یعقوب (ع) برای فرزندانش، می‌تواند روح و روان آنها را صیقل دهد، به شرطی که فرد قابلیت و صلاحیت آن را داشته باشد و از اهل شرک، نفاق یا ظالمان نباشد. قرائت قرآن نیز تاثیر خاص خود را دارد.

مداحی و نوحه‌سرایی خوانندگان برای امام حسین (ع) در دو ماه محرم و صفر کاری نیکو و قابل تمجید است و موجب اجر الهی می‌شود. مهم این است که این محبت و نوکری امام حسین (ع) همیشگی باشد و دوازده ماه سال را حسینی بمانیم، زیرا حسین (ع) نماد شور و عشق الهی و حیات طیبه است.

انرژی‌های عبادی با معرفت، تهذیب نفس و مکارم اخلاقی جذب و ماندگار می‌شوند. آمال و تفکرات دنیوی باعث نشت این انرژی‌ها می‌گردد؛ لذا باید ذکر و یاد رحمانی را تداوم بخشید و مشاغل روزانه را رنگ الهی داد تا اهداف مورد نظر الهی تحصیل گردد.

مشکلات اقتصادی مردم را در معرض امتحان الهی قرار می‌دهد و کسانی که با فقر یا غنا ایمانشان آسیب می‌بیند، نفاق درونی خود را بروز داده‌اند. حاکمان و مسئولان نیز در این امتحان مسئولند و گاهی ابزار فتنه فقر می‌شوند، اما بار تکالیف مردم را نمی‌کاهد.

برای آرامش قلب و رفع اضطراب، استغفار در سحر و شبانه‌روز، طلب حلالیت از مظلومان، شرکت در عزاداری حسینی، صله ارحام، آشتی، نماز اول وقت و شب، اذکار باطنی، انس درونی با خالق، کوتاه کردن آرزوهای دنیوی و جایگزینی آن با آرزوهای اخروی، حب الهی و اولیاءالله، عطر درمانی، مراقبه، کنترل حسد و کبر، زدودن خشم و شک، تقویت یقین و رضا، تمرین خوش‌اخلاقی، حسابرسی نفس و شکرگزاری توصیه شده است.

دلی پاک است که مطیع دستورات الهی باشد و رعایت حجاب دستوری الهی است؛ بنابراین، بی‌حجابی نشانه ناپاکی دل است. علاوه بر این، زیبایی و صورت مکشوفه زن بی‌حجاب، دل‌های نامحرمان را آلوده کرده و آن‌ها را به سوی گناه و جهنم می‌کشاند.

پرهیزکاران، سختی و آسایش را دو کلاس مجزا تلقی می‌کنند که هر دو را با موفقیت کامل به پایان می‌رسانند و خدا را در هر حال حمد می‌کنند. اندوه دل پرهیزکاران پنهان است؛ با وجود حزن قلبی، سیمایشان بشاش و شاد است و حزن خود را آشکار نمی‌کنند. آنها سختی و آسایش را از ناحیه خدا دانسته و لازمه تکمیل بندگی می‌دانند.

غیبت به طور کلی حرام است، اما موارد جواز آن شامل صاحب هوای نفس بدعت‌گذار، پیشوای ستمگر، و فاسق آشکار است. همچنین غیبت از کسی که فسقش آشکار است یا در مورد امری که ظاهر است (مانند تندخویی)، غیبت محسوب نمی‌شود. غیبت از غیر مؤمن نیز در صورتی که فسقش آشکار باشد، جایز است.

روضه و مداحی در صورت توجه و عدم عادی شدن، موجب نشاط و انبساط روحی است و به عقل کمک می‌کند. عادی شدن مصیبت خیانت است و امام حسین (ع) فرمودند اندوهگینان را با شادی برمی‌گردانند. گوش دادن به مداحی تاثیر منفی ندارد بلکه نشاط افزا است و تحریک قوه خیال تحت مدیریت عقل باعث غلبه آن است.

بدن انسان امانتی الهی است و حفظ سلامتی و تقویت آن واجب است. هرگونه کوتاهی در این امر گناه محسوب می‌شود. دگرگونی حال روحانی با تغییر وضعیت جسمانی نشان از ضعف ایمانی دارد. مؤمن حقیقی از جسم خود برای افعال معنوی و ملکوتی بهره می‌برد و جسمش را صفا می‌بخشد تا روحش باصفا باشد. امام علی (ع) فرمودند: هر کس طبیعتش معتدل باشد، مزاج او صاف گردد و اثر نفس در وی قوی شود.