قرآن و تفسیر

خصوصیات امام در طالوت صدق می‌کند و او ارتباط وحیانی با خدا داشته و مجری امر خدا بوده است. اعتبار خبر متواتر در عقاید مورد قبول عقل است، اما در صورت تناقض بین ادیان یا مذاهب، ملاک، اخبار موحدان است زیرا اخبار اقوام مشرک باطل است.

انبیاء عظام در ابلاغ رسالت دارای عصمت هستند، اما دوران قبل از رسالت ممکن است خطا رخ دهد که با توبه و انابه جبران می‌شود. خطاهای احتمالی در بحبوحه رسالت نیز مربوط به درجات آنهاست و موجب تنزیل مقامشان نمی‌شود، بلکه با توبه ارتقاء مقام می‌یابند.

مخاطب آیه ۵ سوره قصص، حضرت رسول اکرم (ص) است. طالوت در زمان پیامبر عصر خود از طرف خدا به سلطنت و فرمانروایی برگزیده شد. وثاقت خبر متواتر، مبنای اصلی توثیق اخبار در طول تاریخ است و شیوع هر خبر که برای تایید عقل کفایت کند، ملاک اصلی توثیق آن خواهد بود.

صوت و لحن ما ناخواسته با مقامات موسیقی هماهنگ می‌شود و تنها آوا و مقامی که با شأن قرآن سازگاری داشته باشد، لایق قرائت است. بنابراین، شیوهٔ آموزش قرآن با مقامات موسیقی باید با دقت و توجه به این سازگاری صورت گیرد.

نزول دفعی قرآن در شب قدر از یقینیات است، اما استمرار شب قدر در هر سال به نص صریح قرآن در آیه ۴ سوره قدر با فعل مضارع «تنزل» اثبات می‌شود. امام باقر (ع) نیز بر استمرار نزول تفسیر و بیان امور در هر سال تأکید دارند.

آیات ۲۶ و ۲۷ سوره جن درباره علم غیب مطرح شده است. برخی معتقدند منظور از «رسول» در این آیه فرشته وحی است و پیامبر به دلیل تناقض با آیه ۲۵، غیب نمی‌داند. اما روایات و تفاسیر نشان می‌دهد که پیامبر و ائمه علیهم‌السلام به اذن الهی از غیب آگاه بوده‌اند و این علم منافاتی با مقام ایشان ندارد.

قسم خداوند در قرآن، دعوت به توجه ویژه و نشان‌دهندهٔ اهمیت و حساسیت موضوع است که باید با دل و جان به آن اقبال کرد. همچنین، قسم خداوند به چیزی، محبوبیت و ارزش آن را اثبات می‌کند. اما انسان وقتی قسم می‌خورد، «مقسم به» را شفیع درگاه خدا قرار می‌دهد.

علم غیبی ائمه اطهار علیهم‌السلام به اذن الهی است و منافاتی با بشر بودنشان ندارد. این علم از باب اضافه تکریمی و تشریفی است و مانند فرشتگان که ناظر اعمال بندگان هستند، ائمه نیز با اذن خدا می‌توانند ناظر باشند. آیاتی نیز بر علم غیبی انبیا به اذن خدا دلالت دارند.

آیه ۱۰۹ سوره کهف بیان می‌کند که اگر تمام دریاها مرکب شوند، باز هم قادر به نمایش کامل آیات الهی نیستند. این بدان معناست که آیات الهی فراتر از ظرفیت هر حجمی از آب یا هر حجمی از دریا هستند، حتی اگر تمام مخلوقات از آب باشند.

بحر به دلیل وسعت و فراخی‌اش، مداد کلمات الهی است؛ چرا که اگر نهایت مرکب عالم را به کار ببریم، باز هم کلمات الهی پایان نمی‌یابد. احصا نشدن کلمات الهی نشان از عظمت آن‌ها دارد؛ زیرا نامحدودیت از خصوصیات اسماء حسنای الهی است و خالق اسماء، برتر از توصیف است.

کلمات الهی، تشکیلات بی‌نظیر الهی است که علم، رحمت و حکمت خدا در آن‌ها ذخیره شده است. اگر تمام خلقت مداد باشد و دریاها مرکب، باز هم کلمات الهی تمام نمی‌شود؛ زیرا آن‌ها نور و حقیقت محمد و آل محمد (ص) هستند که تمام خلقت از تجلی آن‌ها نشأت گرفته است.

آیه «الله نور السماوات و الأرض» به هدایتگری و هستی‌بخشی خدا به آسمان‌ها و زمین اشاره دارد. حدیث، ائمه را نور خدا می‌داند که همان اسماء حسنای الهی هستند و به عالم هستی می‌بخشند و قلوب مؤمنین را نورانی می‌کنند.

ارجاع متشابهات قرآن به محکمات آن و متشابهات روایات به محکمات آن، هدف تأویل است که رسیدن به حقیقت موضوع و مبدأ اول حقایق می‌باشد. این امر می‌تواند با هدایت الهی یا از طریق محکمات صورت گیرد.

آیه «فکان قاب قوسین أو أدنی» به معنای رسیدن به آخرین مدارج بندگی و قرب الهی است، نه نزدیکی جسمانی به ذات خدا یا جبرئیل. «شدید القوی» نیز به ذات باری تعالی برمی‌گردد که به پیامبر (ص) وحی آموخت.

ذات خداوند با چشم سر یا چشم دل قابل رویت نیست، زیرا رویت به معنای احاطه است و خداوند محیط بر همه چیز است. چشم سر آثار مادی و چشم دل آثار ملکوتی را مشاهده می‌کند. نور الهی که در دل مؤمنان تجلی می‌یابد، همان ائمه اطهار (ع) هستند که دل‌ها را منور می‌سازند.

قرآن کریم بر صفحات کریمانه، از لوح محفوظ تا قلب پیامبر و ائمه و مؤمنان، منقوش است. ام الکتاب، لوح محفوظ، قلب مبارک رسول اکرم (ص) و قلوب ائمه اطهار (ع) می‌تواند همان صحیفه کرام باشد و قرآن از قرارگاه تاویل تا منزل تنزیل بر صفحاتی که در شأن کریمانه اش است، منقوش می‌باشد.

قطع وحی پس از رحلت پیامبر، به دلیل عدم وفای اصحاب به عهدشان بود. نیاز هر موجود به مقدار وسع اوست و با توسعهٔ آن، نیازها نیز افزایش می‌یابد. آیهٔ احزاب، عرضهٔ امانت بر آسمان‌ها و زمین و حمل آن توسط انسان را بیان می‌کند.

علامه طباطبایی در انتقادی شدید از رویکرد حوزه، بیان داشته که علوم حوزوی به گونه‌ای تنظیم شده‌اند که نیازی به قرآن ندارند و قرآن تنها به تلاوت برای ثواب یا بازوبند تقلیل یافته است. ایشان بر لزوم سلوک علمی و عملی با قرآن و عترت تأکید کرده و مظلومیت قرآن در جامعه علمی را گوشزد می‌کنند.

کلمه "سوآتهما" در جریان اخراج آدم و حوا به معنای عورات یا اندام‌هایی است که از آن دو پنهان بود و پس از خوردن از درخت آشکار شد. آیات قرآن نشان می‌دهند که عورات آدم و حوا از ایشان پنهان بود و پس از آن واقعه، بر ایشان آشکار گردید.

آیه اول سوره انسان به مرحله‌ای از خلقت اشاره دارد که انسان تقدیر شده بود اما هنوز مذکور نشده بود. این بدان معناست که انسان در علم الهی بود و از احاطه علم خدا خارج نبود، اما هنوز به نشأت خلقی و ذکری وارد نشده و به هستی ویژه خود نرسیده بود.