کلام و عقاید

الله تبارک و تعالی دارای اسماء و صفات است، اما نباید دارایی خدا را با خود خدا یکی دانست؛ همانطور که مالکیت آسمان‌ها و زمین از آن خداست ولی نمی‌توان ذات حق را با آن‌ها یکی دانست. اختصاص اسماء حسنا به ذات حق، حاکمیت او را اثبات می‌کند، نه یکی دانستن ذات با اسم. عبادت اسماء و صفات به جای ذات، کفر محض و شرک است، زیرا اسم غیر از مسمی است.

انسان و هیچ موجودی مالک هیچ قدرت و نیرویی نیست؛ همه توانایی‌ها به اراده و قدرت الهی به امانت داده شده است. چه این توانایی محدود باشد و چه گسترده، تنها به قدرت خداست. تفاوت قدرت موجودات با خدا در این است که مالک اصلی قدرت خداست و توانایی موجودات تنها تا زمانی که خدا بخواهد، جلوه خواهد داشت.

پاسخ به این پرسش که آیا می‌توان برای بندگان ظالم آرزوی مرگ کرد، با بیان اینکه برای کسانی که امید هدایتشان وجود ندارد و بقایشان جز تولید فسق و فساد عایدی دیگری ندارد، طلب مرگ لطف خاصی است. دعای ۲۷ صحیفه سجادیه الگوی زیبایی برای تنظیم دعاها در مورد ظالمان است.

نقد سخنرانی درباره دعا و شفا با اشاره به تناقض در مطالب گوینده مبنی بر تغییرناپذیری تقدیر و اثر دعا بر آن. حقیقت دعا شامل درخواست امور تقدیر نشده و تغییر تقدیرات محکم شده است و دعای لیله القدر نمونه‌ای از آن است.

خداوند در قرآن کریم به عنوان «وکیل» معرفی شده است؛ یعنی آفریننده و تدبیرکننده همه چیز. هیچ موجودی در عالم نمی‌تواند اثری بگذارد مگر به اذن و اراده الهی. وکالت خداوند به معنای امکان تحقق یافتن نیات و اعمال موجودات است و هر چیزی در هستی، در تمام ابعاد وجودی خود، نیازمند اوست و بدون او هیچ تحققی ندارد.

اگر وجود را میان خالق و مخلوق مشترک معنوی بدانیم، این امر وحدت وجود را از بین برده و خالق و مخلوق را یکی می‌پندارد. این دیدگاه یگانگی وجود را تکثیر کرده و آن را به تعداد مخلوقات توسعه می‌دهد که این امر توحید خداوند را منهدم می‌کند.

من اعظم، همان "من"ی است که تجلی‌گاه عظمت کبریایی الهی است. این "من"، انتخابگر و اختیارگری است که کمال حسن را در اختیار و گزینش داراست و با انتخاب درست، به مختار خدا تبدیل می‌گردد.

اسماء حسنا همان زینت فوق زیور "من" است و نقشه راه و کار و هستی "من" را تشکیل می‌دهد. این اسماء، راهنمای وجودی انسان و تجلی‌دهندهٔ عظمت الهی در هستی او هستند.

نیاز «من» و هر موجود دیگری، تنها و تنها به خداوند متعال است. اگرچه خالق حکیم، نوعی وابستگی و ارتباط میان مخلوقاتش ایجاد کرده تا آنها را نسبت به هم مجتمع سازد، اما «من» بی‌هیچ تعلق، فقط او را می‌شناسد و بس.

مقر «من» می‌بایست فوق آفاق جهان باشد، زیرا جهان همچون پله‌کان زیر پای «من» قرار دارد. این توصیف، عاریتی است برای بیان جایگاه متعالی «من» نسبت به جهان مادی.

صورت‌ها و سیرت‌ها، تعلقات «من» به شمار می‌آیند و به عنوان حجاب‌های آفاق آن محسوب می‌شوند. این بدان معناست که صورت و سیرت، خود «من» نیستند، بلکه متعلقات و پوشش‌های آن هستند.

تغذیهٔ «من» به معنای نحوهٔ ارتباط با اسماء حسنا و صفات علیا و امثال آن است. این تغذیه، به بیان دیگر، به معنای آرایش «من» با علم لایزالی و مشیت و ارادهٔ سبحانی خداوند است.

من» حقیقت وجودی هر موجود است که پیش از هر کیسنی و چیستی قرار دارد و شناسنامهٔ اصل هر فرد است که از تعلقات فارغ است. این حقیقت، وراء ثبوت و دون هر تغییر است و مخفی از حواس و ادراکات می‌باشد.

توصیف ذات خداوند محال است، زیرا او برتر از هر وصفی است. نزدیکی خداوند به ما، به معنای چسبیدن نیست؛ بلکه او خالق و سبب ساز همه چیز است و حیات و بقای ما به او وابسته است. او برتر از تصورات مادی و محدود ماست.

خداوند ممکن است بنده‌ای را دوست داشته باشد اما عمل او را دشمن بدارد، مانند فردی شراب‌خوار که صفت مهربانی‌اش مورد محبت الهی است اما عملش مورد بغض. این به دلیل تفاوت نگاه ریزبین خداوند با قضاوت کلی انسان‌هاست که زود قضاوت می‌کنند.

صدقه برای دفع بلا یا اشک بر امام حسین (ع) به خودی خود شرک نیست، اما اگر نیت خالص نباشد و صرفا برای رسیدن به حاجات دنیوی باشد، اجر کمتری دارد. امید به خدا و طلب مغفرت، عین قرب الهی است و عبادت محسوب می‌شود.

جوانمردی در نگاه امام صادق (ع) به ایمان و تقواست، نه صرف جوانی جسمانی. اصحاب کهف با وجود کهولت سن، به دلیل ایمانشان جوانمرد خوانده شدند. شخصیت‌پردازی فیلم‌ها لزوما واقعیت را منعکس نمی‌کند و سن واقعی افراد را بازتاب نمی‌دهد.

اگر بتوان از بالا به سیر زمان نگاه کرد، امکان مشاهدهٔ همزمان گذشته، حال و آینده وجود دارد. زمان، تجلی خاصی از علم و لباسی بر قامت آن است. با ورود به منطقهٔ علم بدون حجاب، می‌توان فراسوی زمان و مکان رفت، زیرا زمان و مکان، علائم هشدار برای توجه به علم هستند و با رسیدن به خود علم، همهٔ زمان و مکان در آغوش انسان خواهد بود.

وقتی زمان را به عنوان نمایشگر آفرینش‌های متوالی در نظر بگیریم، این حقیقت آشکار می‌شود که نیرویی قاهر بر زمان و مکان وجود دارد. این زمان و مکان تنها الواحی برای نمایش آیات او هستند و خود آن نیروی قاهر، فراسوی زمان و مکان است و بر آن‌ها احاطه دارد.

پیش از حضرت آدم (ع)، گونه‌های شبیه و غیر شبیه به او بر روی زمین حیات داشتند. بر اساس روایتی از امام باقر (ع)، خداوند هزاران عالم و هزاران آدم آفریده است و انسان کنونی در آخر این عوالم و آدمیان قرار دارد.